Từ Huế, Đà Nẵng đến Quy Nhơn, Nha Trang, giá trị của những chuyến tàu không chỉ nằm ở cảnh sắc bên đường, mà còn ở khả năng kết nối di sản, mở rộng trải nghiệm và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Khi hành trình kết nối di sản trở thành một phần của điểm đến
Hai hành trình đường sắt Việt Nam góp mặt trong danh sách 20 chuyến tàu đẹp nhất thế giới năm 2026 do tạp chí du lịch Condé Nast Traveler (Mỹ) công bố là tín hiệu tích cực đối với du lịch miền Trung. Theo kết quả giải thưởng Readers’ Choice Awards thường niên lần thứ 39, tuyến Vietnam Central Heritage Connection nối Huế – Đà Nẵng xếp thứ 10, trong khi The Vietage by Anantara, với các chặng kết nối Đà Nẵng – Quy Nhơn và Quy Nhơn – Nha Trang, đứng thứ 14.
Đằng sau sự ghi nhận ấy không chỉ là sức hấp dẫn của những cung đường ven biển, đèo núi hay những cánh đồng lần lượt hiện ra qua ô cửa tàu. Đáng chú ý hơn, hai sản phẩm cho thấy tiềm năng của một cách làm du lịch trong đó phương tiện vận chuyển không còn đơn thuần đưa du khách từ nơi này đến nơi khác, mà trở thành một phần của trải nghiệm, góp phần kể câu chuyện về cảnh quan, văn hóa và con người miền Trung.
Khai trương đầu năm 2024, tuyến tàu di sản Huế – Đà Nẵng đưa hành khách đi qua đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, vịnh Lăng Cô và đèo Hải Vân trong khoảng ba giờ. Ba lớp cảnh quan nối tiếp nhau, từ vùng đầm phá rộng lớn đến không gian biển xanh và những triền núi, tạo nên một hành trình có khả năng khơi gợi cảm xúc ngay cả trước khi du khách đặt chân đến điểm cuối.
Không chỉ có cảnh sắc, Vietnam Central Heritage Connection còn đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống vào không gian trên tàu. Nhờ đó, chuyến đi trở thành sự kết hợp giữa thưởng ngoạn thiên nhiên và tiếp cận những giá trị văn hóa đặc trưng của miền Trung.
The Vietage by Anantara đưa tiêu chuẩn dịch vụ nghỉ dưỡng cao cấp lên đường sắt. Mỗi đoàn tàu được thiết kế với sáu khoang riêng, phục vụ tối đa 12 hành khách, kết hợp vật liệu gỗ sáng màu, mây đan, quầy bar đá cẩm thạch và những ô cửa lớn hướng ra cảnh sắc đồng quê, núi rừng, biển cả. Ẩm thực cũng là một phần quan trọng của trải nghiệm, với bữa ăn ba món lấy cảm hứng từ ẩm thực Việt Nam và Pháp trên chặng Đà Nẵng – Quy Nhơn, cùng dịch vụ trà chiều và các sản vật được lựa chọn trên chặng Quy Nhơn – Nha Trang.
Một bên lấy cảnh quan và di sản làm điểm nhấn, một bên nhấn mạnh dịch vụ cao cấp, ẩm thực và tính riêng tư. Dù khác nhau về phân khúc, cả hai cùng cho thấy một điều: giá trị của chuyến đi không chỉ được đo bằng thời gian đến đích, mà còn bằng những gì du khách cảm nhận trên suốt hành trình.
Trong bối cảnh du lịch ngày càng coi trọng trải nghiệm, đây là lợi thế đáng chú ý của đường sắt. Những cánh đồng, mái nhà, làng quê, đầm phá, biển và núi lần lượt đi qua khung cửa không chỉ tạo nên cảnh đẹp, mà còn mở ra một cách cảm nhận chậm rãi hơn về đất nước. Với du khách quốc tế, đó có thể là những hình ảnh đầu tiên kết nối họ với đời sống bản địa; với du khách trong nước, đó là cơ hội nhìn lại những vùng đất quen thuộc bằng một góc nhìn khác.
Tuy nhiên, sự ghi nhận quốc tế mới chỉ là điểm khởi đầu. Thách thức lớn hơn là làm thế nào để sức hấp dẫn của những chuyến tàu chuyển hóa thành dòng khách thực tế, thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu cao hơn và lợi ích kinh tế lan tỏa đến những địa phương nằm trên hành trình.
Huế – Đà Nẵng: Từ kết nối giao thông đến liên kết di sản
Huế và Đà Nẵng là hai trung tâm du lịch có những lợi thế bổ trợ rõ nét. Nếu Huế sở hữu chiều sâu lịch sử, kiến trúc cung đình, nghệ thuật truyền thống và không gian văn hóa gắn với sông Hương, thì Đà Nẵng có thế mạnh về hạ tầng dịch vụ, nghỉ dưỡng biển, đô thị hiện đại và khả năng tổ chức các hoạt động trải nghiệm đa dạng.
Nằm giữa hai đô thị là cung đường sắt qua đèo Hải Vân, vịnh Lăng Cô cùng những vùng cảnh quan ven biển đặc sắc. Bởi vậy, tuyến tàu Huế – Đà Nẵng không chỉ kết nối hai đầu điểm đến, mà còn mở ra cơ hội để du khách cảm nhận sự chuyển tiếp giữa các lớp giá trị của miền Trung: từ di sản cố đô đến thiên nhiên, từ chiều sâu văn hóa đến nhịp sống đô thị và nghỉ dưỡng biển.
Điều đáng nói là hai địa phương không nhất thiết phải cạnh tranh để giữ chân du khách tại một điểm. Ngược lại, việc cùng xây dựng những chương trình trải nghiệm có tính tiếp nối có thể làm tăng sức hấp dẫn của cả vùng. Du khách bắt đầu hành trình tại Huế có thể tiếp tục khám phá ẩm thực, làng nghề và cảnh quan biển Đà Nẵng; người đến Đà Nẵng cũng có thêm lý do dành thời gian tìm hiểu di sản và đời sống văn hóa Huế.
Nhưng để sự kết nối ấy diễn ra thuận lợi, một chuyến tàu tốt là chưa đủ, từ nhà ga, du khách cần dễ dàng tiếp cận phương tiện trung chuyển, cơ sở lưu trú, điểm tham quan, không gian ẩm thực và các chương trình trải nghiệm văn hóa. Lịch trình tàu, thông tin đặt vé, dịch vụ hướng dẫn và các gói du lịch liên tuyến cũng cần được tổ chức đồng bộ, giúp du khách thuận tiện xây dựng hành trình theo nhu cầu.
Khi đó, nhà ga không chỉ là nơi đón, trả khách, mà còn có thể trở thành đầu mối giới thiệu văn hóa, sản phẩm địa phương và kết nối các dịch vụ du lịch. Một chuyến tàu được đánh giá cao sẽ càng có ý nghĩa nếu lượng khách trên tàu tiếp tục đến các điểm tham quan, sử dụng dịch vụ và tạo thêm thu nhập cho người dân.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với liên kết du lịch Huế – Đà Nẵng: chuyển từ sự gần gũi về địa lý sang hợp tác thực chất về sản phẩm, thị trường và chất lượng dịch vụ. Mỗi địa phương cần phát huy được bản sắc riêng, đồng thời tạo điều kiện để du khách dễ dàng tiếp nối hành trình. Khi các mắt xích được tổ chức hợp lý, giá trị của toàn vùng có thể lớn hơn tổng giá trị của từng điểm đến riêng lẻ.
Mở rộng không gian du lịch dọc duyên hải miền Trung
Nếu tuyến Huế – Đà Nẵng thể hiện rõ khả năng kết nối hai trung tâm văn hóa và du lịch, The Vietage by Anantara gợi mở cách tổ chức những hành trình dài hơn dọc duyên hải miền Trung.
Đà Nẵng có lợi thế về hạ tầng, dịch vụ và khả năng kết nối thị trường; Quy Nhơn hấp dẫn bởi cảnh quan biển và những giá trị văn hóa bản địa; Nha Trang có thế mạnh về nghỉ dưỡng, dịch vụ du lịch và các sản phẩm gắn với hệ sinh thái biển. Mỗi địa phương có một bản sắc riêng, nhưng khi được kết nối thành chuỗi trải nghiệm, những lợi thế ấy có thể bổ sung cho nhau, tạo thêm lý do để du khách kéo dài chuyến đi.
Điều quan trọng không phải là đưa thật nhiều địa danh vào cùng một chương trình, mà là xây dựng được những sản phẩm có tính tiếp nối. Du khách có thể bắt đầu từ một đô thị lớn, khám phá đời sống địa phương tại điểm đến tiếp theo, rồi kết thúc hành trình bằng trải nghiệm nghỉ dưỡng. Mỗi chặng cần có nội dung riêng, tránh trùng lặp và tạo ra giá trị mới cho toàn bộ chuyến đi.
Mô hình tàu hạng sang như The Vietage by Anantara cho thấy trải nghiệm di chuyển có thể trở thành sản phẩm có giá trị gia tăng, hướng đến nhóm khách sẵn sàng chi trả cho chất lượng và sự khác biệt. Tuy nhiên, bài học không nằm ở việc mọi tuyến tàu đều phải cao cấp hóa, mà ở khả năng xác định đúng phân khúc khách hàng, xây dựng bản sắc sản phẩm và nâng cao chất lượng phục vụ.
Một hệ thống du lịch đường sắt phát triển hiệu quả cần có nhiều phân khúc, từ những chuyến tàu phổ thông thuận tiện, giá hợp lý đến các hành trình chuyên đề và dịch vụ cao cấp. Sự đa dạng này vừa mở rộng khả năng tiếp cận của du khách, vừa giúp các địa phương khai thác những nhóm thị trường khác nhau, hạn chế cạnh tranh bằng các sản phẩm tương tự.
Với miền Trung, đây cũng là cơ hội để tư duy lại không gian phát triển du lịch theo mạng lưới. Những địa phương có lợi thế về di sản, thiên nhiên, nông nghiệp, làng nghề hay văn hóa cộng đồng không nhất thiết phải tự xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh, mà có thể tham gia vào chuỗi trải nghiệm rộng hơn, bổ sung những giá trị mà các trung tâm du lịch lớn không thể thay thế.
Trong mạng lưới ấy, Quảng Trị có thể tìm thấy cơ hội từ việc kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái và nông nghiệp với những hành trình khám phá miền Trung. Tuy nhiên, để trở thành một điểm dừng có sức hút, địa phương cần những sản phẩm đủ đặc sắc, dịch vụ thuận tiện và cơ chế hợp tác với doanh nghiệp lữ hành, thay vì chỉ trông chờ vào dòng khách đi qua.
Liên kết vùng vì thế không đơn thuần là đưa tên nhiều địa phương vào một chương trình quảng bá chung. Đó phải là sự phối hợp trong thiết kế sản phẩm, chia sẻ thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp và tổ chức dịch vụ xuyên suốt hành trình. Chất lượng của cả chuyến đi phụ thuộc không chỉ vào điểm đến nổi bật nhất, mà còn vào sự thuận tiện và trải nghiệm tại từng mắt xích.
Kết nối di sản, mở rộng sinh kế
Sức hấp dẫn của miền Trung không chỉ nằm ở những di tích nổi tiếng, bãi biển hay khu nghỉ dưỡng. Đó còn là những làng nghề, không gian nông thôn, sản vật địa phương, nghề truyền thống và đời sống văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nếu được tổ chức phù hợp, các giá trị ấy có thể trở thành những điểm dừng giàu ý nghĩa trên hành trình du lịch. Du khách không chỉ ngắm cảnh từ cửa sổ tàu, mà còn có cơ hội tìm hiểu nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực bản địa, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, mua sản phẩm địa phương và tiếp xúc với đời sống cộng đồng.
Những chương trình kết nối di sản với làng nghề, ẩm thực và sản phẩm nông nghiệp có thể mở rộng đầu ra cho hàng hóa địa phương, tạo thêm cơ hội việc làm và thu nhập cho người dân. Khi một sản phẩm nông nghiệp không chỉ được bán như hàng hóa thông thường mà còn trở thành một phần của câu chuyện điểm đến, giá trị của nó có thể được nâng lên thông qua trải nghiệm, văn hóa và niềm tin của du khách.
Tuy nhiên, để cơ hội ấy trở thành lợi ích thực tế, người dân phải được đặt ở vị trí chủ thể của quá trình phát triển. Việc xây dựng sản phẩm cần dựa trên nhu cầu và năng lực của cộng đồng, bảo đảm người dân được tham gia quyết định cách khai thác các giá trị văn hóa, được hưởng lợi tương xứng và có điều kiện duy trì nghề truyền thống.
Không gian văn hóa không thể chỉ trở thành phông nền phục vụ du khách, còn những người tạo nên giá trị ấy lại nhận được phần lợi ích hạn chế. Tương tự, một làng nghề hay vùng sản xuất nông nghiệp không thể duy trì sức hấp dẫn lâu dài nếu hoạt động du lịch làm xáo trộn đời sống, gia tăng áp lực môi trường hoặc khiến các giá trị bản địa bị biến đổi để chạy theo thị hiếu nhất thời.
Ở góc độ này, kết nối di sản không đơn thuần là nối các điểm tham quan trên bản đồ. Đó là kết nối con người với thị trường, kết nối sản phẩm bản địa với nhu cầu du khách và kết nối hoạt động kinh doanh với trách nhiệm bảo tồn. Khi người dân có thêm thu nhập từ những giá trị văn hóa, thiên nhiên của quê hương, động lực gìn giữ các giá trị ấy cũng được củng cố.
Để làm được điều đó, doanh nghiệp lữ hành cần phối hợp với chính quyền, cơ sở sản xuất và cộng đồng ngay từ khâu thiết kế chương trình. Các điểm dừng cần có sản phẩm cụ thể, chất lượng ổn định, giá cả minh bạch và khả năng đón khách phù hợp. Cộng đồng cũng cần được hỗ trợ về kỹ năng phục vụ, quảng bá, quản trị và kết nối thị trường để không chỉ tham gia ở khâu cung ứng đơn lẻ, mà từng bước trở thành một mắt xích có năng lực trong chuỗi giá trị du lịch.
Miền Trung sở hữu nhiều hệ sinh thái có giá trị, từ đầm phá, cửa sông, bờ biển đến rừng tự nhiên và những vùng cảnh quan đặc thù. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch, nhưng cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát tác động môi trường khi lượng khách gia tăng.
Du lịch đường sắt có tiềm năng góp phần đa dạng hóa phương thức di chuyển và kết hợp vận tải với trải nghiệm cảnh quan. Tuy vậy, không thể mặc nhiên coi mọi hành trình tàu hỏa đều là du lịch xanh. Hiệu quả môi trường còn phụ thuộc vào nguồn năng lượng, mức độ sử dụng phương tiện, khả năng kết nối với giao thông công cộng, công tác quản lý chất thải và sức chịu tải của các điểm đến.
Một hành trình được quảng bá bằng cảnh quan thiên nhiên sẽ khó duy trì sức hấp dẫn nếu những điểm dừng chân bị quá tải, rác thải gia tăng hoặc môi trường sống của cộng đồng bị ảnh hưởng. Vì vậy, phát triển sản phẩm đường sắt cần gắn với các tiêu chí cụ thể như giảm rác thải nhựa, tiết kiệm tài nguyên, ưu tiên sử dụng sản phẩm địa phương, kiểm soát sức ép lên hệ sinh thái và bảo vệ cảnh quan dọc tuyến.
Các địa phương cũng cần đánh giá năng lực tiếp nhận khách, nhất là tại những khu vực nhạy cảm về môi trường. Tăng lượng khách là mục tiêu quan trọng, nhưng không thể là mục tiêu duy nhất. Nếu tài nguyên bị khai thác vượt quá khả năng phục hồi, chất lượng trải nghiệm suy giảm và cộng đồng phải gánh chịu những chi phí môi trường ngày càng lớn, lợi thế cạnh tranh của điểm đến cũng sẽ bị bào mòn.
Đối với các vùng di sản và điểm đến dựa nhiều vào thiên nhiên, bảo tồn phải được coi là điều kiện nền tảng của phát triển. Cảnh quan đẹp, môi trường trong lành và bản sắc văn hóa chính là nguồn lực tạo nên sức hấp dẫn lâu dài. Bảo vệ những giá trị ấy không phải là giới hạn hoạt động du lịch, mà là cách duy trì nền tảng để du lịch có thể phát triển qua nhiều thế hệ.
Bởi vậy, thước đo của một hành trình thành công không chỉ là số lượt khách hay doanh thu bán vé, mà còn là khả năng tạo việc làm, tăng thu nhập, duy trì bản sắc văn hóa và bảo vệ nguồn lực tự nhiên. Những tiêu chí này cần được đưa vào quá trình thiết kế, vận hành và đánh giá sản phẩm, thay vì chỉ xuất hiện như thông điệp quảng bá.
Từ sự ghi nhận quốc tế đến năng lực cạnh tranh thực chất
Việc hai hành trình đường sắt Việt Nam lọt vào danh sách của Condé Nast Traveler là cơ hội tốt để quảng bá hình ảnh miền Trung đến thị trường quốc tế. Nhưng kết quả bình chọn nên được nhìn nhận như một tín hiệu về sức hấp dẫn của sản phẩm, không phải sự bảo đảm rằng toàn bộ hệ thống du lịch liên quan đã đạt chất lượng đồng đều hay có thể tự động gia tăng lượng khách.
Thách thức tiếp theo là chuyển sự chú ý thành hiệu quả kinh tế có thể đo lường. Các địa phương cần quan tâm đến tỷ lệ du khách kết hợp nhiều điểm đến trong một chuyến đi, thời gian lưu trú bình quân, mức chi tiêu, tỷ lệ sử dụng dịch vụ tại chỗ, doanh thu của doanh nghiệp địa phương và thu nhập của cộng đồng. Đây là những chỉ số giúp đánh giá liệu liên kết vùng đã tạo ra giá trị thực chất hay mới dừng ở hoạt động quảng bá.
Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngành đường sắt, doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú và cộng đồng. Các bên cần cùng tham gia xây dựng sản phẩm, chia sẻ lợi ích và giải quyết những điểm nghẽn về giao thông, dịch vụ, thông tin và chất lượng trải nghiệm. Nếu thiếu sự kết nối này, một tuyến tàu có thể được biết đến rộng rãi nhưng dòng khách vẫn chỉ dừng ở một vài điểm nổi bật, chưa tạo ra sức lan tỏa cho toàn vùng.
Về lâu dài, miền Trung cần một tư duy phát triển du lịch theo mạng lưới, trong đó đường sắt đóng vai trò kết nối, di sản tạo chiều sâu, thiên nhiên tạo sức hấp dẫn, văn hóa bản địa tạo bản sắc và cộng đồng là chủ thể tham gia tạo dựng giá trị. Mỗi địa phương không nhất thiết phải có đầy đủ mọi loại hình dịch vụ, nhưng cần xác định rõ thế mạnh của mình và biết cách bổ sung giá trị cho hành trình chung.
Hai chuyến tàu được độc giả quốc tế bình chọn vì thế không chỉ là câu chuyện về những cung đường đẹp. Đó còn là gợi mở về cách miền Trung khai thác tốt hơn những lợi thế sẵn có: thay vì cạnh tranh bằng những điểm đến riêng lẻ, hãy tạo ra những hành trình đủ hấp dẫn để du khách muốn đi xa hơn, ở lại lâu hơn và hiểu sâu hơn về vùng đất mình khám phá.
Một chuyến tàu có thể đưa du khách qua nhiều vùng đất, nhưng giá trị của hành trình chỉ thực sự trọn vẹn khi mỗi điểm dừng có thêm cơ hội phát triển, mỗi sản phẩm bản địa tìm được thị trường, mỗi cộng đồng được hưởng lợi công bằng và những giá trị văn hóa, thiên nhiên tiếp tục được gìn giữ. Khi kết nối giao thông trở thành kết nối di sản, thị trường và sinh kế, du lịch đường sắt mới có thể vượt ra ngoài ý nghĩa của một phương thức vận chuyển để trở thành động lực cho phát triển bền vững miền Trung.
