Bộ Tài chính đã xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026. Dự án luật được xây dựng nhằm xử lý những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện hai luật, đồng thời thống nhất quy trình quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công.
Theo Bộ Tài chính, mặc dù Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã có nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, quá trình triển khai vẫn bộc lộ những điểm chưa đồng bộ.
Một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước hiện đồng thời chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý ngân sách và quy trình quản lý đầu tư công. Điều này dẫn đến giao thoa, trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm. Đáng chú ý, việc lập, phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn; lập, phân bổ, giao dự toán chi đầu tư công và kế hoạch đầu tư công hằng năm vẫn được thực hiện theo hai quy trình riêng, làm phát sinh thủ tục hành chính và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, sử dụng vốn.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cho rằng một số quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi; sử dụng ngân sách nhà nước trong các trường hợp đặc biệt; chuyển nguồn và kéo dài thời gian thực hiện vốn đầu tư công cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện.
Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã hợp nhất, tương tự tại địa phương là việc hợp nhất Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư, việc quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công vẫn vận hành theo hai hệ thống pháp luật khác nhau. Đây là một trong những lý do đặt ra yêu cầu thống nhất khuôn khổ pháp lý, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.
Thống nhất quy trình, tăng tính chủ động trong quản lý vốn
Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là hợp nhất khung khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm các trình tự, thủ tục trùng lặp, chưa đồng bộ, đồng thời gắn với quản trị rủi ro tài khóa và thúc đẩy chuyển đổi số.
Theo đó, kế hoạch đầu tư công được hợp nhất toàn diện vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước, bao gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên, cũng được hợp nhất.
Dự thảo đồng thời thống nhất phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công, trong đó không bao gồm nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư; việc sử dụng nguồn thu này cho đầu tư sẽ do Chính phủ quy định. Một nội dung khác là thể chế hóa việc xây dựng Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước, áp dụng cho toàn bộ chu trình quản lý ngân sách.
Những điều chỉnh này hướng tới việc giảm tình trạng một khoản vốn phải đi qua nhiều quy trình quản lý riêng biệt, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục và nâng cao tính thống nhất trong quản lý, điều hành nguồn lực công.
Cùng với việc thống nhất quy trình, dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Chính phủ được giao quy định chi tiết một số nội dung hiện đang được quy định tại Luật Đầu tư công, như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư và việc gia hạn thời gian bố trí vốn.
Dự thảo cũng đề xuất phân cấp thẩm quyền chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Đồng thời, bổ sung các nguyên tắc chung về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã, nhằm bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực vận hành bộ máy, thực hiện quản trị công và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Việc tăng quyền chủ động cho các cấp chính quyền đi cùng yêu cầu kiểm soát quyền lực và xác định rõ trách nhiệm trong quản lý, sử dụng ngân sách. Qua đó, phân cấp không chỉ dừng ở việc giao thêm thẩm quyền mà còn gắn với khả năng bảo đảm nguồn lực và trách nhiệm thực thi.
Phân bổ nguồn lực theo hiệu quả, siết chặt kỷ luật ngân sách
Không chỉ tập trung vào thủ tục và thẩm quyền, dự thảo luật đặt trọng tâm vào đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Việc đánh giá phải gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội cho người dân.
Dự thảo quy định trách nhiệm của Chính phủ trong hướng dẫn quy trình đánh giá; các bộ, ngành có trách nhiệm ban hành, hướng dẫn tiêu chí đánh giá thuộc lĩnh vực phụ trách. Các bộ, địa phương và đơn vị cũng phải thực hiện đánh giá đầu tư trong phạm vi được giao quản lý.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung yêu cầu làm rõ căn cứ và nguyên tắc xác định, tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư ngay trong quá trình lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án. Ngân sách được định hướng ưu tiên cho chi đầu tư phát triển và phát triển đột phá các ngành, lĩnh vực theo chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong từng thời kỳ.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung và hoàn thiện một số công cụ điều hành ngân sách. Trong đó, các khoản vay của ngân sách nhà nước được quản lý, cân đối chung vào quỹ ngân sách nhà nước; phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại được mở rộng để ứng phó, khắc phục tình hình khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô. Dự thảo cũng cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành.
Ở chiều ngược lại, kỷ luật ngân sách được tăng cường thông qua việc thu hẹp phạm vi chuyển nguồn chi ngân sách nhà nước và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn. Dự thảo đồng thời cắt giảm 3 trường hợp nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước được bố trí từ cả hai nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư so với quy định hiện hành, nhằm phản ánh đúng bản chất của khoản chi.
Việc thống nhất thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước trên phạm vi cả nước cũng là một nội dung được đề cập. Theo dự thảo, Chính phủ thống nhất ban hành các quy định này, trừ lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thuộc thẩm quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ. Đối với các tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách, nếu có tác động đến chi ngân sách nhà nước, các bộ, cơ quan trung ương phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối trước khi ban hành.
Việc hợp nhất hai luật được kỳ vọng tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất hơn cho quản lý ngân sách và đầu tư công, giảm thủ tục chồng chéo, tăng tính chủ động trong phân bổ nguồn lực, đồng thời gắn trách nhiệm quản lý với hiệu quả kinh tế - xã hội của từng khoản chi, từng dự án.
Theo kế hoạch, dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI và có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2027.
