Từ chính sách an sinh đến “trụ đỡ” phát triển
Sau hơn 20 năm triển khai Nghị định 78/2002/NĐ-CP, tín dụng chính sách tại tỉnh Cà Mau đã đạt quy mô và độ phủ ấn tượng. Tính đến cuối năm 2025, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách toàn tỉnh đạt khoảng 8.469 tỷ đồng, tăng gấp 34,4 lần so với năm 2003; tổng dư nợ đạt 8.439 tỷ đồng với hơn 292.000 khách hàng còn dư nợ. Đáng chú ý, nguồn vốn này đã được triển khai đến 100% xã, phường, khóm, ấp – một chỉ dấu quan trọng cho thấy mức độ “thẩm thấu” của chính sách vào đời sống.
Nếu nhìn từ góc độ an sinh, hiệu quả rất rõ ràng khi có hơn 541.000 lượt hộ đã vượt qua ngưỡng nghèo; gần 212.000 lao động được tạo việc làm; hơn 93.000 học sinh, sinh viên được hỗ trợ; hàng trăm nghìn công trình nước sạch và hàng chục nghìn căn nhà được xây dựng. Những con số này không chỉ phản ánh “chi tiêu xã hội”, mà còn cho thấy một quá trình tích lũy năng lực sản xuất và tiêu dùng trong nền kinh tế địa phương.
Thực tế tại xã Đất Mũi – vùng đất địa đầu cực Nam, là minh chứng cụ thể. Năm 2025, doanh số cho vay đạt hơn 36,1 tỷ đồng, với 654 lượt khách hàng; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 1,73% xuống còn 0,86% giai đoạn 2021–2025. Những con số tưởng chừng nhỏ ở cấp xã lại phản ánh đúng bản chất của tín dụng chính sách là tác động trực tiếp, lan tỏa và bền bỉ.
Điểm khác biệt “cốt lõi” của tín dụng chính sách so với tín dụng thương mại không nằm ở quy mô khoản vay, mà ở cách tổ chức và khả năng “bám rễ” tại cơ sở. Thông qua hàng chục nghìn tổ tiết kiệm và vay vốn, nguồn vốn được đưa đến tận tay người dân với chi phí giao dịch thấp và mức độ giám sát cộng đồng cao.
Tại xã Đất Mũi, 78 tổ tiết kiệm và vay vốn đang vận hành hiệu quả, hỗ trợ hơn 1.000 lượt hộ vay. Nguồn vốn đã góp phần xây dựng 2.479 công trình nước sạch, 240 căn nhà, tạo việc làm cho 750 lao động. Đây chính là những “hạ tầng vi mô” – nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống và năng lực sản xuất của người dân.
Một điển hình khác là xã Năm Căn, tính đến quý I/2026, tổng dư nợ tín dụng chính sách tại đây đạt trên 154 tỷ đồng với 3.218 hộ vay; tỷ lệ thu hồi nợ gốc trên 84%, thu lãi trên 97%. Những con số này cho thấy chất lượng tín dụng được kiểm soát tốt – yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững của chương trình.
Điều đáng chú ý là dòng vốn tín dụng chính sách đã thúc đẩy sự chuyển dịch mô hình sản xuất ở nông thôn. Từ chỗ sản xuất manh mún, nhiều hộ dân đã chuyển sang các mô hình kinh tế hộ có tính hàng hóa cao hơn như nuôi tôm, nuôi chồn, trồng rau màu, kinh doanh dịch vụ nhỏ. Đây chính là “cầu nối” giúp kinh tế hộ gia đình từng bước hội nhập vào chuỗi giá trị rộng lớn hơn.
Vai trò “kích hoạt” tăng trưởng
Một trong những điểm có ý nghĩa chiến lược là vai trò “kích hoạt” của tín dụng chính sách đối với tăng trưởng kinh tế địa phương. Khi người nghèo và các đối tượng yếu thế có điều kiện tiếp cận vốn, họ không chỉ cải thiện thu nhập mà còn tham gia tích cực hơn vào thị trường hàng hóa và lao động.
Số liệu từ Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) chi nhánh tỉnh Cà Mau cho thấy, chỉ riêng quý I/2026 đã giải ngân khoảng 500 tỷ đồng cho hơn 7.200 lượt hộ vay; tổng dư nợ đạt 8.767 tỷ đồng, tăng 327 tỷ đồng so với đầu năm. Việc giải ngân sớm ngay từ đầu năm có ý nghĩa quan trọng trong việc “khởi động” chu kỳ sản xuất – kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp – thủy sản vốn mang tính mùa vụ cao.
Ở góc độ vĩ mô, tín dụng chính sách giúp giảm áp lực lên các chính sách trợ cấp trực tiếp, đồng thời hạn chế “tín dụng đen” – một “điểm nghẽn” lớn ở khu vực nông thôn. Khi người dân có kênh tiếp cận vốn chính thức với lãi suất thấp, rủi ro tài chính cá nhân giảm xuống, qua đó góp phần ổn định trật tự xã hội và môi trường đầu tư.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, tín dụng chính sách tại Cà Mau đang đối mặt với một nghịch lý hiệu quả càng rõ thì nhu cầu càng tăng, trong khi nguồn lực còn hạn chế. Theo đánh giá của lãnh đạo NHCSXH tỉnh, nguồn vốn hiện chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu thực tế của người dân.
Con số này phản ánh hai vấn đề: Thứ nhất, nhu cầu vay vốn để tạo việc làm, phát triển sản xuất ở khu vực nông thôn vẫn rất lớn; thứ hai, cơ chế phân bổ nguồn lực hiện nay chưa theo kịp tốc độ gia tăng nhu cầu.
Ở cấp cơ sở, nhiều kiến nghị đã được đưa ra như nâng mức cho vay đối với học sinh, sinh viên; mở rộng đối tượng thụ hưởng; tăng hạn mức cho vay tạo việc làm. Đây không chỉ là những đề xuất mang tính kỹ thuật, mà phản ánh nhu cầu thực tế của nền kinh tế địa phương trong giai đoạn chuyển đổi.
Một vấn đề khác là sự thay đổi mô hình quản lý hành chính (chính quyền 2 cấp) đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh phương thức phối hợp giữa các bên liên quan. Nếu không được xử lý kịp thời, đây có thể trở thành “điểm nghẽn mềm” trong quá trình triển khai chính sách.
Chiến lược tăng trưởng 2026: Từ “điểm tựa” đến “đòn bẩy”
Năm 2026, tỉnh Cà Mau đặt mục tiêu tăng trưởng trên 10% – một mục tiêu đầy tham vọng trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động. Để đạt được mục tiêu này, tín dụng chính sách cần được đặt trong một chiến lược tổng thể, thay vì chỉ là một công cụ hỗ trợ riêng lẻ.
Trước hết, cần tăng cường nguồn lực cho tín dụng chính sách theo hướng đa dạng hóa không chỉ dựa vào ngân sách Trung ương, mà còn huy động mạnh hơn nguồn lực địa phương, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân. Việc Trung ương chuyển 580 tỷ đồng vốn đối ứng cho tỉnh, cao gấp 2,3 lần nguồn vốn địa phương, là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để đáp ứng nhu cầu dài hạn.
Thứ hai, cần gắn tín dụng chính sách với các yếu tố “hậu vốn” như đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật, kết nối thị trường. Thực tế cho thấy, cùng một khoản vay nhưng hiệu quả có thể rất khác nhau tùy thuộc vào năng lực sản xuất và khả năng tiêu thụ sản phẩm của người vay.
Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý và giám sát tín dụng chính sách. Việc số hóa quy trình không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.
Cuối cùng, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý thay thế Nghị định 78/2002/NĐ-CP theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với bối cảnh mới. Đây là điều kiện tiên quyết để tín dụng chính sách có thể “nâng cấp” vai trò từ công cụ an sinh lên thành một “trụ cột” tài chính phát triển.
Nhìn tổng thể, tín dụng chính sách tại tỉnh Cà Mau đã vượt qua giai đoạn “hỗ trợ” để trở thành một yếu tố cấu thành của mô hình tăng trưởng. Những con số về giảm nghèo, tạo việc làm hay cải thiện hạ tầng dân sinh chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần chìm – quan trọng hơn – là sự thay đổi trong tư duy sản xuất, khả năng tự chủ và mức độ tham gia thị trường của người dân.
Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới tăng trưởng bao trùm và bền vững, tín dụng chính sách chính là “cầu nối” giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội. Để phát huy hiệu quả cao hơn, đúng trọng tâm hơn và phù hợp hơn với nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Nếu được “bơm thêm lực” đúng cách – cả về nguồn vốn, cơ chế và phương thức triển khai – tín dụng chính sách hoàn toàn có thể trở thành một “đòn bẩy mềm” nhưng đủ mạnh để giúp tỉnh Cà Mau không chỉ giảm nghèo bền vững, mà còn bứt phá trong hành trình tăng trưởng những năm tới.
