Thanh toán số tăng trưởng đang làm thay đổi cách ngân hàng tổ chức mạng lưới giao dịch. Khách hàng giảm nhu cầu rút tiền để thanh toán, trong khi cửa hàng và cơ sở kinh doanh vẫn cần đưa tiền mặt vào tài khoản. Các ngân hàng vì thế phát triển thiết bị có thể phục vụ cả hai nhu cầu, đồng thời đánh giá lại hiệu quả của từng điểm đặt máy.
Theo công bố tháng 10/2026 của Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), trong chín tháng đầu năm, hệ thống này xử lý hơn 10 tỷ giao dịch, với tổng giá trị trên 46 triệu tỷ đồng. Trong tám tháng đầu năm, thanh toán không dùng tiền mặt trên toàn thị trường đạt hơn 21 tỷ giao dịch, tăng 34,56% so với cùng kỳ. Giá trị giao dịch vượt 260 triệu tỷ đồng, tăng 13,26%.
Từ máy rút tiền đến mạng lưới giao dịch tự phục vụ
Sự thay đổi đã thể hiện trong cơ cấu giao dịch của NAPAS. Năm 2025, giao dịch rút tiền qua ATM trên hệ thống giảm 29% về số lượng và 26% về giá trị. Cùng kỳ, giao dịch chuyển tiền nhanh NAPAS247 tăng 27% về số lượng và 8% về giá trị. Khi khách hàng chuyển khoản trực tiếp để thanh toán, số lần cần rút tiền cũng giảm.
Trong bối cảnh đó, chức năng nhận tiền giúp thiết bị tự động phục vụ thêm nhu cầu của người kinh doanh. CRM, viết tắt của Cash Recycling Machine, tiếp nhận tiền nộp, kiểm đếm và tái sử dụng những tờ đủ tiêu chuẩn cho giao dịch rút tiếp theo. Khách hàng có thể nộp doanh thu ngoài giờ làm việc, còn ngân hàng có thể chuyển một phần giao dịch tiền mặt từ quầy sang máy.
Tại TPBank, mô hình tự phục vụ được phát triển thành mạng lưới LiveBank. Theo báo cáo kết quả hoạt động năm 2025 và kế hoạch năm 2026 công bố cho đại hội đồng cổ đông, ngân hàng dự kiến sắp xếp, mở rộng mạng lưới lên 460–470 điểm LiveBank trong năm 2026. Kế hoạch gắn việc phát triển LiveBank với mục tiêu tối ưu chi phí và thường xuyên đánh giá hiệu quả mạng lưới.
Báo cáo cũng cho biết 90% điểm LiveBank có lãi và đã bù đắp được chi phí hoạt động. Đây là chỉ tiêu trực tiếp phản ánh hiệu quả của mô hình, bên cạnh số lượng điểm được triển khai. Trên trang giới thiệu sản phẩm, TPBank công bố LiveBank hỗ trợ nộp, rút tiền và một số dịch vụ khác như mở tài khoản, phát hành thẻ.
LiveBank có phạm vi dịch vụ rộng hơn một máy CRM đơn lẻ. Tuy nhiên, kế hoạch phát triển của TPBank cho thấy ngân hàng đang sử dụng điểm tự phục vụ để đảm nhiệm thêm các giao dịch vốn được thực hiện tại quầy. Quy mô mạng lưới vì vậy phải đi cùng khả năng thu hút khách hàng và bù đắp chi phí.
Nhu cầu tại từng địa bàn quyết định cách đầu tư
Với ngân hàng có nhiều khách hàng nông thôn, mạng lưới phục vụ tiền mặt vẫn giữ vai trò đáng kể. Trong thông tin công bố năm 2026, Agribank cho biết tính đến năm 2025, ngân hàng có hơn 3.500 ATM/CDM, trong đó gần 2.000 máy đặt tại khu vực nông thôn. Quy mô này cho thấy việc lựa chọn thiết bị phải tính đến đặc điểm khách hàng và khả năng tiếp cận dịch vụ tại từng địa bàn.
Trong công bố tháng 10/2026 về đổi mới sáng tạo, Agribank tiếp tục xác định hướng tự động hóa mạng lưới thông qua CDM, Autobank và ki-ốt ngân hàng số. Ngân hàng đồng thời duy trì hơn 2.200 điểm giao dịch cùng 68 xe giao dịch lưu động. Cách tổ chức này kết hợp nhiều hình thức phục vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng ngoài đô thị.
Về vận hành, CRM có lợi thế tại nơi có cả người nộp và rút tiền. Tiền nộp vào có thể phục vụ giao dịch tiếp theo, qua đó giảm một phần nhu cầu tiếp quỹ. Nếu lượng rút vượt lượng nộp, ngân hàng vẫn phải bổ sung tiền. Nếu khách nộp nhiều nhưng ít rút, ngân hàng cần thu gom tiền khỏi máy.
Chức năng nhận tiền cũng đi kèm yêu cầu kiểm đếm và kiểm soát chất lượng tờ tiền. Theo hướng dẫn của MB, khả năng nộp, rút tiền và giao dịch không cần thẻ phụ thuộc từng thiết bị. Khách hàng cần tra cứu đúng điểm phục vụ, còn ngân hàng phải bố trí loại máy phù hợp nhu cầu thực tế.
Từ các đặc điểm này, CRM có thể thay thế ATM truyền thống tại những nơi cần giao dịch tiền mặt hai chiều. Tuy nhiên, quyết định đầu tư cần dựa trên lượng giao dịch, chi phí vận hành và khả năng phục vụ của mạng lưới. Kế hoạch phát triển LiveBank của TPBank và mạng lưới ATM/CDM nông thôn của Agribank cho thấy các ngân hàng đang lựa chọn mô hình theo đặc điểm kinh doanh của mình.
