Các động lực tăng trưởng kinh tế nổi bật
Số liệu kinh tế - xã hội 5 tháng đầu năm do Cục Thống kê công bố cho thấy, nền kinh tế tiếp tục duy trì xu hướng phục hồi và tăng trưởng tích cực trên nhiều lĩnh vực.
Điểm sáng nổi bật là động lực tăng trưởng từ khu vực sản xuất và cầu nội địa. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 9,1%, mức tăng cao nhất trong 4 năm gần đây. Trong đó, ngành chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực với mức tăng 9,5%.
Cùng với đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2%; lượng khách quốc tế đạt hơn 10,5 triệu lượt; doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 13,3%; doanh thu du lịch lữ hành tăng 12,2%. Những con số này cho thấy sức cầu trong nước đang phục hồi khá vững chắc, ngành du lịch tiếp tục lấy lại đà tăng trưởng mạnh mẽ. Du lịch không chỉ mang lại nguồn thu trực tiếp, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành liên quan như vận tải, lưu trú, thương mại, dịch vụ và tạo thêm việc làm cho người lao động.
Hoạt động xuất nhập khẩu cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh sự cải thiện của thương mại quốc tế, cũng như khả năng tận dụng các thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Ở góc độ đầu tư, khu vực công và khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước tăng 10,2% so với cùng kỳ năm trước, trong khi vốn FDI thực hiện đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6%. Đây là mức vốn FDI thực hiện cao nhất trong 5 tháng đầu năm của 5 năm trở lại đây.
Những số liệu này cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với triển vọng kinh tế Việt Nam vẫn được duy trì, đồng thời chính sách tài khóa đang tiếp tục phát huy vai trò hỗ trợ tăng trưởng thông qua đầu tư công.
Phía sau các gam màu sáng
Tuy nhiên, đằng sau các gam màu sáng, bức tranh kinh tế vẫn bộc lộ nhiều diễn biến cần lưu ý.
Điểm đầu tiên là áp lực lạm phát. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 5 tháng tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước, tiến sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát lạm phát. Trong khi đó, lạm phát cơ bản tăng 4,04%.
“Mức tăng CPI vẫn nằm trong kiểm soát nhưng xu hướng tăng giá của các nhóm hàng thiết yếu như năng lượng, vật liệu xây dựng cho thấy áp lực chi phí đầu vào đối với doanh nghiệp vẫn hiện hữu”, GS,TS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân lưu ý.
Đáng chú ý hơn là sự mất cân đối trong thương mại hàng hóa khi cán cân thương mại tiếp tục ở trạng thái nhập siêu 13,8 tỷ USD, trái ngược với trạng thái xuất siêu cùng kỳ năm trước. Điều này phần nào phản ánh sự phục hồi mạnh của nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất nhưng cũng đặt ra thách thức đối với ổn định kinh tế vĩ mô trong trung hạn.
Một điểm đáng lưu ý khác nằm ở khu vực doanh nghiệp. Số doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh (142,6 nghìn doanh nghiệp) nhưng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao (129 nghìn doanh nghiệp). Bình quân mỗi tháng có khoảng 25,9 nghìn doanh nghiệp rời thị trường. Đặc biệt, số doanh nghiệp giải thể tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
“Đây là điều đáng lo. Con số trên phản ánh sức ép chi phí, cạnh tranh thị trường và khả năng chống chịu còn hạn chế của nhiều doanh nghiệp. Điều đó cho thấy môi trường kinh doanh dù đã cải thiện nhưng chưa đủ để tạo sự bứt phá”, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương phân tích.
Nhìn tổng thể, nền kinh tế đang ở trạng thái “tăng trưởng có nền nhưng chưa có lực bứt phá” và vẫn đối mặt với không ít thách thức. Đó là áp lực lạm phát gia tăng, cán cân thương mại thâm hụt và sức chống chịu của cộng đồng doanh nghiệp còn hạn chế.
Đó là tăng trưởng công nghiệp vẫn phụ thuộc khá lớn vào khu vực doanh nghiệp FDI. Một số ngành công nghiệp truyền thống (khai thác than, sản xuất phương tiện vận tải…) vẫn suy giảm. “Điều đó cho thấy, năng lực cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp trong nước cần tiếp tục được cải thiện”, GS,TS. Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, khu vực nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như biến đổi khí hậu, nắng nóng kéo dài, chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao và dịch bệnh trên vật nuôi. Tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét. Mới trong 5 tháng đầu năm, thiệt hại do thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra đã tăng gần 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước.
Khơi động lực cho chặng đường còn lại
Bức tranh kinh tế cho thấy các động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư công, FDI và xuất khẩu vẫn đang phát huy vai trò quan trọng. Tuy nhiên, khu vực kinh tế tư nhân – động lực được kỳ vọng theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, vẫn còn độ trễ trong phản ứng đầu tư. Việc thúc đẩy tăng trưởng ở một số ngành, lĩnh vực cụ thể cũng chưa đạt mục tiêu đề ra.
Từ những phân tích trên, giới chuyên gia nhận định thách thức lớn nhất trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, mà còn là khơi thông dòng vốn, khơi mở động lực, củng cố niềm tin thị trường và tạo điều kiện để các động lực tăng trưởng mới phát huy hiệu quả.
Để hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, các chuyên gia cho rằng, trước hết cần tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công, nhất là các dự án hạ tầng giao thông chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn.
Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần thực chất hơn, tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm chi phí sản xuất, mở rộng thị trường xuất khẩu và củng cố năng lực sản xuất trong nước. Việc cải thiện chất lượng tăng trưởng, cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng suất và tạo điều kiện phát triển cho các doanh nghiệp khoa học - công nghệ cũng là yêu cầu cấp thiết.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm. Tiếp tục áp dụng các biện pháp miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, cần thực hiện hiệu quả công tác quản lý giá, kiểm soát chặt lộ trình điều chỉnh giá đối với một số mặt hàng và dịch vụ trong bối cảnh áp lực lạm phát vẫn hiện hữu.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh nhằm bảo đảm phát triển bền vững, đặc biệt đối với khu vực nông nghiệp và nông thôn.
Nhìn từ kết quả 5 tháng đầu năm, nền kinh tế đã có những nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng của cả năm 2026. Nhưng dư địa tăng trưởng sẽ khó được chuyển hóa thành kết quả thực chất nếu các điểm nghẽn về năng lực doanh nghiệp, chất lượng đầu tư, sức chống chịu của nền kinh tế và tác động của biến đổi khí hậu không được xử lý hiệu quả.
Khi vĩ mô được giữ vững, các động lực truyền thống được củng cố và các động lực mới được kích hoạt, nền kinh tế mới có thể chuyển từ trạng thái “tăng trưởng có nền” sang một giai đoạn tăng trưởng bền vững và có sức bứt phá mạnh mẽ hơn.
