Thị trường chứng khoán đang tiến gần một trong những tuần giao dịch đáng chú ý nhất của tháng 9, khi nhiều quỹ ETF đồng loạt thực hiện tái cơ cấu danh mục trước thời điểm các thay đổi liên quan đến FTSE có hiệu lực.
Theo thống kê của Chứng khoán Rồng Việt, riêng Fubon Vietnam ETF có thể thực hiện lượng giao dịch xoay vòng khoảng 103,2 triệu USD trong tuần cao điểm 14-18/9, tương đương gần 28,9% giá trị danh mục của quỹ.
Điểm đáng chú ý là dòng tiền lần này không chỉ đến từ việc thêm, bớt cổ phiếu trong chỉ số. Fubon còn phải điều chỉnh tỷ trọng ở một số mã vốn hóa lớn, khiến nguồn vốn thu được từ bên bán được tái phân bổ sang các cổ phiếu còn lại trong danh mục.
Khi đặt cạnh dòng tiền mua theo FTSE GEIS, cơ chế này tạo ra trạng thái khá đặc biệt: một số cổ phiếu có thể đồng thời nhận lực cầu từ hai nguồn khác nhau, trong khi một số mã khác lại chịu áp lực bán thuần.
VCB nổi bật trong nhóm hưởng lợi kép
Theo ước tính của Rồng Việt, VCB là cổ phiếu có giá trị mua ròng thực tế lớn nhất trong kỳ cơ cấu, khoảng 30,7 triệu USD.
Trong đó, dòng tiền trực tiếp từ FTSE GEIS chỉ khoảng 8 triệu USD. Phần lớn còn lại, khoảng 22,7 triệu USD, đến từ lượng vốn Fubon tái phân bổ sau khi điều chỉnh danh mục. Nhờ sự cộng hưởng này, VCB trở thành trường hợp nổi bật nhất về quy mô mua ròng.
Ngoài VCB, nhóm cổ phiếu được hưởng lợi đồng thời từ FTSE GEIS và hoạt động tái cân bằng của Fubon còn có FPT, VPB, MCH, ACB và VPL.
Tuy nhiên, tác động lên giá không nhất thiết tỷ lệ thuận với quy mô tiền mua. Với những cổ phiếu có thanh khoản lớn như VCB, VPB hay FPT, thị trường có khả năng hấp thụ khối lượng giao dịch lớn tốt hơn.
Ngược lại, MCH và VPL có thanh khoản thấp hơn tương đối, nên cùng một quy mô lệnh mua có thể tạo ra tác động rõ rệt hơn lên cung - cầu trong ngắn hạn.
Một nguyên nhân quan trọng tạo ra lượng vốn tái phân bổ là Fubon dự kiến hạ tỷ trọng VIC và VHM về mức trần 10%. Theo ước tính, quỹ có thể bán khoảng 42,8 triệu USD VIC và 12,6 triệu USD VHM.
Số tiền thu được từ các giao dịch này sẽ được phân bổ lại cho những cổ phiếu còn lại trong danh mục, qua đó bổ sung thêm lực cầu ở nhiều mã.
Cơ chế này cũng cho thấy dòng vốn ETF trong kỳ cơ cấu không đơn thuần là câu chuyện “thêm mới thì mua, bị loại thì bán”. Việc điều chỉnh tỷ trọng tại các cổ phiếu lớn có thể khiến dòng tiền lan sang toàn bộ danh mục và làm thay đổi đáng kể giá trị giao dịch ròng ở từng mã.
Hoạt động tái cân bằng nhiều khả năng được thực hiện trước thời điểm các thay đổi của FTSE có hiệu lực từ ngày 21/9, khiến tuần 14-18/9 trở thành giai đoạn thị trường cần đặc biệt theo dõi.
Nhóm bị loại đối mặt áp lực cung rõ hơn
Ở chiều ngược lại, KBC, VCI, KDH và VND được dự báo là bốn cổ phiếu chịu áp lực bán đáng kể từ Fubon, khi quỹ có thể thoái toàn bộ vị thế. Giá trị bán ròng ước tính tại KBC khoảng 4,5 triệu USD, VCI 3,9 triệu USD, KDH 3,5 triệu USD và VND 3,2 triệu USD.
Trong nhóm này, KBC và KDH đáng chú ý hơn bởi không có dòng tiền mua đối ứng đáng kể từ quá trình đưa Việt Nam vào hệ thống FTSE GEIS. Vì vậy, ảnh hưởng cung - cầu tại từng cổ phiếu có thể rõ nét hơn so với những mã vừa bị bán bởi một quỹ nhưng lại được mua bởi nhóm quỹ khác.
Ngoài Fubon, kỳ cơ cấu còn có sự tham gia của Xtrackers và VanEck. Hai quỹ này không trực tiếp tham chiếu các chỉ số FTSE liên quan đến quá trình nâng hạng, song lịch rà soát quý lại diễn ra gần cùng thời điểm, khiến lượng giao dịch trên thị trường có thể tập trung mạnh trong một khoảng thời gian ngắn.
Một biến số khác là việc Việt Nam được loại khỏi FTSE Frontier Index Series trong một lần. Điều này đồng nghĩa các quỹ bám chỉ số cận biên có thể phải bán ra lượng cổ phiếu đáng kể, tạo dòng vốn đi theo chiều ngược lại với các quỹ đang bổ sung Việt Nam vào nhóm chỉ số mới nổi.
Do đó, dòng vốn ETF trong tháng 9 sẽ không vận động theo một hướng duy nhất. Một mặt, thị trường đón lực cầu mới từ FTSE GEIS và các quỹ tái phân bổ danh mục; mặt khác, vẫn tồn tại áp lực bán từ nhóm quỹ cận biên và các cổ phiếu bị loại khỏi rổ.
Dù vậy, xét riêng tác động của quá trình nâng hạng, cán cân hiện vẫn nghiêng về chiều tích cực. Quan trọng hơn, tuần cơ cấu 14-18/9 có thể tạo ra những biến động đáng kể ở cấp độ từng cổ phiếu, đặc biệt tại những mã có thanh khoản thấp hoặc chịu cùng lúc nhiều luồng mua - bán từ các quỹ ETF.
