Thương mại hàng hóa xác lập cột mốc mới
Theo thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong tháng 10/2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 122,03 tỷ USD, tăng 3,7% so với tháng trước và tăng 47,4% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, cán cân thương mại hàng hóa tháng 10 xuất siêu 7,31 tỷ USD, sau khi xuất siêu 1,30 tỷ USD trong tháng 9. Đây là tháng thứ 2 liên tiếp ghi nhận xuất siêu trong năm 2026.
Tính chung 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng 27,5%, còn kim ngạch nhập khẩu tăng 37,4%. Do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại hàng hóa 10 tháng nhập siêu 12,07 tỷ USD.
Việc tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD lần đầu tiên cho thấy quy mô hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam tiếp tục mở rộng mạnh mẽ, mức độ gắn kết với mạng lưới sản xuất và tiêu thụ toàn cầu ngày càng sâu rộng. Tuy nhiên, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa đi ra và đi vào biên giới, không đồng nghĩa với giá trị gia tăng được tạo ra trong nước, nhất là khi hoạt động sản xuất và xuất khẩu còn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu. Vì vậy, cùng với mở rộng quy mô, yêu cầu quan trọng là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và hàm lượng giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra.
Nhìn lại quá trình phát triển thương mại hàng hóa kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu liên tục mở rộng, với các cột mốc được chinh phục trong khoảng thời gian ngày càng ngắn. Năm 2007, tổng kim ngạch lần đầu vượt 100 tỷ USD; năm 2011 vượt 200 tỷ USD; năm 2015 vượt 300 tỷ USD; năm 2017 vượt 400 tỷ USD; năm 2019 vượt 500 tỷ USD; năm 2021 vượt 600 tỷ USD và năm 2022 vượt 700 tỷ USD.
Đến năm 2025, Việt Nam lần lượt vượt mốc 800 tỷ USD và 900 tỷ USD. Hết tháng 10/2026, tổng trị giá xuất, nhập khẩu chính thức vượt 1.000 tỷ USD.
Như vậy, Việt Nam cần 12 năm (2007-2019) để tăng tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu từ 100 tỷ USD lên 500 tỷ USD, nhưng chỉ mất 7 năm (2019-2026) để tăng từ 500 tỷ USD lên 1.000 tỷ USD. Quá trình tăng tốc này gắn với việc mở rộng năng lực sản xuất, thu hút đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và khai thác hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do.
Năm 2023, thương mại hàng hóa chịu tác động tiêu cực từ sự suy giảm của tổng cầu thế giới. Năm 2024, hoạt động thương mại phục hồi nhưng chưa chạm mốc 800 tỷ USD. Đến năm 2025, đà tăng được củng cố, đưa tổng kim ngạch vượt cả mốc 800 tỷ USD và 900 tỷ USD, tạo tiền đề để chinh phục cột mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026.
Định hướng phát triển thương mại bền vững
Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sơ bộ đạt 499,24 tỷ USD. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 93,93 tỷ USD, tăng 8,2%, chiếm 18,8% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 405,31 tỷ USD, tăng 33,0%, chiếm 81,2%.
Cơ cấu này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu hiện vẫn dựa rất lớn vào khu vực FDI. Đây là động lực quan trọng về vốn, công nghệ, thị trường và đơn hàng, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cung ứng và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi sản xuất, xuất khẩu.
Ở chiều nhập khẩu, kim ngạch hàng hóa 10 tháng năm 2026 sơ bộ đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 131,76 tỷ USD, tăng 23,0%; khu vực FDI đạt 379,55 tỷ USD, tăng 43,2%.
Tính chung 10 tháng, cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 12,07 tỷ USD, đảo chiều so với mức xuất siêu 19,49 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, riêng tháng 10 xuất siêu 7,31 tỷ USD cho thấy diễn biến cán cân thương mại có thể thay đổi theo tiến độ giao hàng và nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị.
Xét theo khu vực doanh nghiệp, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 37,83 tỷ USD, trong khi khu vực FDI xuất siêu 25,76 tỷ USD. Chênh lệch này tiếp tục đặt ra yêu cầu củng cố năng lực doanh nghiệp nội địa, tăng cường kết nối với chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và nâng cao khả năng cung ứng đầu vào trong nước.
Để chuyển thành tích về quy mô thành sức mạnh thương mại bền vững, Cục Thống kê cho rằng, cần tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, nhất là các lĩnh vực linh kiện điện tử, vật liệu, cơ khí chính xác, dệt nhuộm và phụ liệu; qua đó giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước.
Cùng với đó, cần nâng cao năng lực và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu, từng bước chuyển từ gia công sang thiết kế, nghiên cứu, chế tạo, xây dựng thương hiệu và phát triển dịch vụ sau bán hàng. Việc đa dạng hóa thị trường, đối tác thương mại, khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và chủ động quản trị rủi ro phòng vệ thương mại cũng có ý nghĩa quan trọng.
Ngoài ra, đầu tư phát triển logistics, hạ tầng cửa khẩu, cảng biển, kho lạnh; đẩy mạnh số hóa thủ tục xuất, nhập khẩu để giảm chi phí, thời gian lưu thông hàng hóa; đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, phát thải và trách nhiệm xã hội sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Mốc 1.000 tỷ USD là kết quả của nhiều năm thực hiện chính sách hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư, đổi mới sản xuất và nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, thước đo của giai đoạn tiếp theo không chỉ là những con số lớn hơn, mà còn là chất lượng tăng trưởng thương mại: doanh nghiệp trong nước đóng góp nhiều hơn, sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, chuỗi cung ứng tự chủ hơn, thị trường đa dạng hơn và hoạt động sản xuất, kinh doanh gắn với bảo vệ môi trường. Đây là nền tảng để xây dựng nền ngoại thương có năng lực cạnh tranh, sức chống chịu và tính tự chủ cao hơn, đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển bền vững của đất nước.
