Sự dịch chuyển từ ngân hàng số đến hệ sinh thái xuyên biên giới
Thực tế cho thấy, ngành ngân hàng Việt Nam đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ việc tối ưu hóa hạ tầng sẵn có sang một sự thay đổi mang tính bản lề để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nền kinh tế số.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Trung tâm đào tạo, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng, Việt Nam đang tăng tốc toàn diện trên hành trình chuyển đổi số quốc gia để tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong làn sóng đó, ngành tài chính – ngân hàng luôn được xác định là mạch máu, là đầu tàu tiên phong.
Những con số thực tế đã minh chứng cho bước tiến này khi tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản ngân hàng đạt mức 87%, vượt mục tiêu Chính phủ đặt ra và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã gấp khoảng 28 lần GDP.
Tuy nhiên, tầm nhìn trong những năm tới không chỉ dừng lại ở đó. Ông Nguyễn Thanh Sơn nhận định, bước tiếp theo của ngành Ngân hàng sẽ tập trung vào 3 sự chuyển dịch trọng tâm: Chuyển dịch từ ngân hàng số sang ngân hàng mở, tạo nên một hệ sinh thái dịch vụ tài chính được tích hợp sâu vào mọi trải nghiệm sống hằng ngày của người dân; dịch chuyển từ bảo mật thụ động sang quản trị rủi ro thông minh dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; mô hình hợp tác ngân hàng và Fintech - con đường tất yếu để tạo ra các dịch vụ tài chính thế hệ mới.
Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), đã mang đến góc nhìn toàn diện về các sáng kiến thanh toán xuyên biên giới toàn cầu và vị thế của Việt Nam.
Ông Lê Anh Dũng chia sẻ, hầu hết các giao dịch toàn cầu hiện nay vẫn dựa vào mạng lưới ngân hàng đại lý truyền thống qua SWIFT, mạng lưới với hơn 11.000 ngân hàng thành viên. Mặt khác, sự xuất hiện của các hệ thống thanh toán xuyên biên giới theo khu vực đang là một trong những xu hướng mạnh mẽ nhất nhăm thiết kế lại bức tranh tài chính toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, hạ tầng thanh toán xuyên biên giới tại Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc. Ông Dũng cho biết, Việt Nam đã hoàn tất kết nối thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR hai chiều với Thái Lan (từ năm 2022) và Campuchia (từ năm 2023). Với Lào, lộ trình hoàn thành toàn diện vào tháng 6/2025. Tiếp theo đó, dịch vụ thanh toán song phương với Trung Quốc và Hàn Quốc lần lượt triển khai vào tháng 11/2025 và tháng 4/2026.
Mặt khác, Việt Nam đang có 87 thành viên tham gia hệ thống SWIFT, trong đó gần 90% tin điện đã áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu giàu thông tin ISO 20022 – giúp giảm thiểu lỗi thủ công và nâng cao năng lực rà soát phòng chống rửa tiền (AML)
Đánh giá cao tiềm năng vượt trội của thị trường Việt Nam, ông Ani Sane, Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Kinh doanh TerraPay chia sẻ lý do chọn Việt Nam là điểm đến đầu tiên tại châu Á để tổ chức chuỗi sự kiện Banking Exchange, đó là: Việt Nam đã xây dựng được hệ sinh thái thanh toán kỹ thuật số ấn tượng nhất trong khu vực. Các ngân hàng trong nước đã đầu tư vào hạ tầng thanh toán thời gian thực, chuyển đổi số ngân hàng, hệ sinh thái mã QR, hiện đại hóa tuân thủ và quan trọng hơn là các tiêu chuẩn thông điệp toàn cầu như ISO 20022.
Ông Ani Sane nhấn mạnh, thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch trong cách đánh giá hoạt động thanh toán, từ việc chỉ quan tâm đến kết quả cuối cùng là “tiền đã được chuyển hay chưa” sang đáp ứng đồng thời 4 kỳ vọng cốt lõi của khách hàng, gồm: Dòng tiền có thể được chuyển tức thời trên phạm vi toàn cầu; giao dịch bảo đảm độ chính xác cao; tuân thủ đầy đủ các quy định pháp lý; đồng thời bảo đảm tính minh bạch, cho phép khách hàng theo dõi và biết rõ dòng tiền của mình đang ở đâu trong suốt quá trình giao dịch.
Xây dựng hệ sinh thái xuyên biên giới từ góc độ thực thi
Phiên thảo luận của toạ đàm với sự tham gia của đại diện các ngân thương mại đã làm rõ những thách thức và giải pháp cụ thể để hiện thực hóa kỳ vọng của khách hàng.
Bà Trần Bích Hạnh, Phó Giám đốc Khối Nguồn vốn và Thị trường tài chính TPBank nhấn mạnh sự thay đổi bản chất trong nhu cầu khách hàng, đó là: “Trong tương lai là khách hàng sẽ ngày càng kỳ vọng vào các giao dịch thanh toán phi biên giới, chứ không phải là xuyên biên giới nữa”.
Theo bà Hạnh, từ khách hàng doanh nghiệp đến khách hàng cá nhân, ngày càng đòi hỏi dịch vụ chuyển tiền phải bảo đảm các tiêu chí “đơn giản và thuận tiện nhất có thể, chi phí thấp nhất có thể, thời gian nhanh nhất có thể và minh bạch nhất có thể”. Để đáp ứng những yêu cầu này, các ngân hàng buộc phải thích ứng bằng cách đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm soát giao dịch, đồng thời tăng cường kết nối trực tiếp với các định chế tài chính và công ty Fintech quốc tế nhằm mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về hạ tầng công nghệ, bà Tống Diệu Linh, Giám đốc Trung tâm Ngân hàng giao dịch VPBank cho rằng, yếu tố tiên quyết là thay đổi tư duy trong xây dựng hệ thống, từ mô hình “đóng” và triển khai đơn lẻ sang tư duy hệ thống “mở”, có khả năng kết nối và liên thông cao.
Theo bà Linh, hiện có hai mô hình kết nối được ưu tiên phát triển. Thứ nhất là thanh toán song phương thông qua mã QR, phục vụ nhu cầu thanh toán xuyên biên giới trong các lĩnh vực như du lịch, du học. Thứ hai là kết nối qua hạ tầng mở API với các trung gian thanh toán quốc tế như TerraPay và SWIFT nhằm tận dụng mạng lưới toàn cầu sẵn có.
"Tại VPBank, các dự án nâng cấp hệ thống lõi (core banking), nền tảng Payment Hub cùng việc ứng dụng AI và machine- learning đang được đẩy mạnh nhằm nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu tuân thủ theo thời gian thực, đồng thời tăng cường năng lực cảnh báo và phòng ngừa gian lận trong giao dịch", bà Linh chia sẻ.
Đề cập đến vai trò của ví điện tử, bà Nguyễn Thiên Ngọc, Giám đốc Sản phẩm và Giải pháp thanh toán, Khối Ngân hàng Bán lẻ, Techcombank nhận định, đây không phải là đối thủ cạnh tranh của các ngân hàng. Bởi lẽ, ví điện tử được xem như một kênh trao đổi, đóng vai trò là điểm mở rộng trong hệ sinh thái ngân hàng, qua đó giúp tiếp cận các nhóm khách hàng chưa được tiếp cận dịch vụ ngân hàng truyền thống hoặc những nhóm khách hàng dễ mất chi phí tài chính cao.
Bà Ngọc nhấn mạnh tầm nhìn về hệ sinh thái tài chính, trong đó ngân hàng giữ vai trò trung tâm kết nối giữa ví điện tử, các Fintech và mạng lưới thanh toán quốc tế nhằm đáp ứng mọi nhu cầu giao dịch của khách hàng. Xu hướng trong tương lai sẽ là các giao dịch “vô hình” khi trải nghiệm tài chính ngày càng trở nên liền mạch và thuận tiện hơn.
Vấn đề tuân thủ và quản trị rủi ro cũng là một trong những trọng tâm của quá trình phát triển ngân hàng số. Khác với quan điểm truyền thống vốn đặt phần lớn trách nhiệm lên ngân hàng, các chuyên gia cho rằng, yêu cầu về định danh khách hàng (KYC), phòng chống rửa tiền (AML) và tuân thủ cần được đặt ra đối với toàn bộ các đối tác tham gia trong hệ sinh thái, thay vì chỉ tập trung vào ngân hàng.
Chuẩn mực dữ liệu và hạ tầng liên thông – Nền tảng cho thanh toán xuyên biên giới
Để hiện thực hóa tầm nhìn về một hệ sinh thái thanh toán xuyên biên giới, yếu tố trọng tâm không chỉ nằm ở chiến lược phát triển, mà còn ở sự chuyển đổi toàn diện về hạ tầng công nghệ và chuẩn dữ liệu. Tại phiên thảo luận chuyên sâu, ông Ashutosh Chaturvedi, Giám đốc toàn cầu Dịch vụ API và Khả năng tương thích mạng lưới tại SWIFT cho biết, hệ thống tài chính toàn cầu đang trong quá trình nâng cấp nhằm đáp ứng những kỳ vọng mới của thị trường.
Tiêu chuẩn ISO 20022 đang đóng vai trò là “nền tảng dữ liệu” của hệ sinh thái thanh toán hiện đại, cho phép các ngân hàng và mạng lưới thanh toán nội địa kết nối, trao đổi thông tin với nhau một cách đồng bộ và hiệu quả hơn. Việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ giúp nâng cao khả năng xử lý tự động (STP), mà còn tăng cường năng lực tuân thủ trong các giao dịch xuyên biên giới.
Nhấn mạnh yếu tố minh bạch và khả năng dự báo trong trải nghiệm thanh toán thế hệ mới, ông Ashutosh Chaturvedi cho rằng, minh bạch không chỉ nằm ở chi phí giao dịch, mà còn ở khả năng theo dõi lộ trình và dự đoán trạng thái khoản thanh toán trước khi giao dịch được khởi tạo. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và cập nhật chính xác, người dùng có thể chủ động nắm bắt thông tin về dòng tiền, giảm thiểu rủi ro phát sinh chi phí ẩn hoặc chậm trễ ngoài dự kiến.
Đại diện SWIFT cũng nhấn mạnh, trong cấu trúc thanh toán hiện đại, yếu tố tuân thủ và trải nghiệm người dùng có vai trò quan trọng ngang nhau, đòi hỏi các tổ chức tài chính phải cân bằng đồng thời cả hai mục tiêu.
Ông Sukesh Malliah, Phó Chủ tịch phụ trách châu Á - Thái Bình Dương của TerraPay, đánh giá Việt Nam đang nổi lên như một trong những thị trường thanh toán số phát triển nhanh nhất khu vực. Tuy nhiên, thanh toán nội địa tại Việt Nam ngày càng nhanh và chi phí thấp, trong khi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) vẫn gặp khó khăn trong giao dịch xuyên biên giới do chi phí cao và thời gian xử lý kéo dài. Theo ông, kỳ vọng của người dùng hiện nay là có thể gửi và nhận tiền bất kỳ lúc nào với chi phí hợp lý và trải nghiệm liền mạch.
Để giải quyết bài toán này, TerraPay và SWIFT đang phối hợp xây dựng mô hình “liên thông mạng lưới”, cho phép theo dõi dòng tiền xuyên suốt kể cả khi điểm nhận cuối cùng là ví điện tử thay vì tài khoản ngân hàng truyền thống. Mô hình này được kỳ vọng mở ra nhiều ứng dụng thực tiễn như sinh viên Việt Nam ở nước ngoài có thể nhận tiền sinh hoạt phí tức thì qua ví điện tử, hay khách du lịch quốc tế được hoàn thuế VAT trực tiếp vào tài khoản cá nhân thay vì nhận tiền mặt tại sân bay.
Về phía cơ quan quản lý, ông Lê Anh Dũng cho biết, Ngân hàng Nhà nước xác định những trụ cột trọng tâm nhằm thúc đẩy phát triển thanh toán số và kết nối thanh toán xuyên biên giới trong giai đoạn tới, bao gồm: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tạo hành lang pháp lý đồng bộ và toàn diện cho hoạt động thanh toán hiện đại, bao quát đầy đủ các mô hình kết nối thanh toán xuyên biên giới song phương bằng mã QR, tạo thuận lợi cho các tổ chức triển khai và cắt giảm thủ tục hành chính....
Bên cạnh đó, mở rộng kết nối thanh toán quốc tế, ưu tiên hợp tác song phương với các thị trường như Hàn Quốc, Ấn Độ, Malaysia, Singapore và Đài Loan (Trung Quốc) nhằm phục vụ nhu cầu du lịch, chữa bệnh, học tập và giao thương của người dân. Song song với đó, nghiên cứu các xu hướng công nghệ mới như thanh toán nhanh, stablecoin và tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC). Nâng cấp hạ tầng thanh toán quốc gia theo hướng hiện đại và tăng cường khả năng kết nối....
