Tăng trưởng cao áp lực cũng trở lại
Nửa đầu năm 2026 đi qua với nhiều tín hiệu tích cực của nền kinh tế. Tính đến cuối tháng 6/2026, tín dụng tăng 7,41% so với cuối năm trước và hơn 18% so với cùng kỳ, cho thấy dòng vốn đang quay trở lại nền kinh tế. Khu vực sản xuất phục hồi rõ nét, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo. Đầu tư công được đẩy nhanh, trong khi dòng vốn FDI tiếp tục duy trì ổn định.
Ở góc nhìn tổng thể, bức tranh kinh tế là khá sáng. Tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm đạt mức cao nhất trong nhiều nhiệm kỳ trở lại đây. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý II/2026 ước đạt 8,39%, GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18%. Vĩ mô ổn định. Lạm phát vẫn nằm trong ngưỡng kiểm soát và các cân đối lớn của nền kinh tế cơ bản được giữ vững. Chính sách tiền tệ được điều hành chủ động, linh hoạt, hài hòa với chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng; thị trường bảo hiểm duy trì đà tăng trưởng ổn định; thị trường chứng khoán hoạt động ổn định.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, câu chuyện không còn đơn giản. Các áp lực vĩ mô đang quay trở lại, không phải từng yếu tố riêng lẻ, mà dường như là bắt đầu tương tác với nhau. Khi các biến số kinh tế không còn vận động độc lập, việc điều hành cũng không thể theo cách cũ. Lúc này, bài toán không chỉ còn là làm sao để tăng trưởng cao hơn, mà là làm thế nào để vừa tăng trưởng, vừa giữ được thế cân bằng, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Sự phục hồi của nền kinh tế là rõ ràng, nhưng đi kèm với đó là những chi phí cũng ngày càng lộ rõ. Bối cảnh quốc tế vẫn tiềm ẩn nhiều bất định. Căng thẳng địa chính trị kéo dài, giá năng lượng biến động, chính sách tiền tệ toàn cầu duy trì thận trọng. Lãi suất quốc tế chưa thể giảm nhanh, khiến chi phí vốn tiếp tục ở mức cao và tạo áp lực lan tỏa sang các nền kinh tế có độ mở cao.
Trong nước, khi tín dụng tăng, đầu tư mở rộng và sản xuất phục hồi, tổng cầu đi lên. Điều này là cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu tổng cầu tăng nhanh hơn khả năng cung ứng trong ngắn hạn, áp lực giá cả, tỷ giá và nhập khẩu sẽ xuất hiện. Đây là một quy luật quen thuộc của kinh tế vĩ mô. Nhưng trong những giai đoạn tăng trưởng tích cực, những tín hiệu như vậy thường dễ bị bỏ qua.
Vì vậy, vấn đề không phải là tăng trưởng có quay lại hay không, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng nào. Nếu vẫn phụ thuộc nhiều vào mở rộng tín dụng và nhập khẩu đầu vào, thì áp lực vĩ mô đi kèm là điều khó tránh.
Điểm nghẽn không nằm ở con số
Một trong những diễn biến đáng chú ý là cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số, rất dễ đi sai trọng tâm. Trong kinh tế học phát triển, nhập siêu không phải lúc nào cũng là dấu hiệu tiêu cực. Điều đáng quan tâm hơn là cấu trúc của nhập siêu.
Thực tế cho thấy khu vực FDI vẫn duy trì xuất siêu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước tiếp tục nhập siêu với quy mô lớn. Điều này phản ánh một vấn đề mang tính cấu trúc: nền kinh tế đã hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng khả năng tạo ra giá trị gia tăng trong nước vẫn còn hạn chế.
Hệ quả là nền kinh tế trở nên nhạy cảm hơn với biến động bên ngoài. Giá nguyên liệu tăng sẽ làm chi phí sản xuất tăng. Tỷ giá biến động sẽ tạo áp lực lên giá cả. Những thay đổi trong chính sách thương mại toàn cầu có thể tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là giảm nhập siêu bằng mọi giá, mà là làm sao để gia tăng phần giá trị giữ lại trong nước.
Một thay đổi đáng chú ý trong năm 2026 là dư địa chính sách không còn rộng như trước. Trong giai đoạn trước, khi lạm phát thấp và môi trường bên ngoài thuận lợi, chính sách tiền tệ và tài khóa có thể cùng lúc hỗ trợ tăng trưởng. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, không gian đó đã thu hẹp.
Chính sách tiền tệ buộc phải thận trọng hơn để kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Tăng trưởng tín dụng vẫn được định hướng ở mức hợp lý, nhưng đi kèm với yêu cầu kiểm soát rủi ro và định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên.
Ở phía tài khóa, đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh để hỗ trợ tăng trưởng. Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ nằm ở quy mô chi tiêu, mà nằm ở hiệu quả sử dụng vốn.
Trong bối cảnh đó, mỗi quyết định chính sách đều đi kèm với đánh đổi: Nới lỏng giúp hỗ trợ tăng trưởng, nhưng làm tăng áp lực lạm phát, thắt chặt giúp ổn định hơn, nhưng làm chi phí vốn cao hơn, đẩy mạnh đầu tư công có thể kích cầu, nhưng nếu hiệu quả thấp sẽ tạo gánh nặng dài hạn.
Không còn phương án tối ưu tuyệt đối. Điều hành trở thành quá trình lựa chọn phương án phù hợp nhất trong từng thời điểm.
Điều hành và bài toán cân bằng mới
Một diễn biến đáng chú ý khác là mặt bằng chi phí vốn có xu hướng tăng. Lợi suất trái phiếu Chính phủ nhích lên, kéo theo chi phí huy động vốn của doanh nghiệp tăng theo. Ở góc nhìn ngắn hạn, đây là áp lực rõ ràng đối với khu vực sản xuất, kinh doanh. Nhưng ở góc nhìn dài hạn, đây cũng là một cơ chế điều chỉnh cần thiết.
Khi vốn không còn rẻ, các quyết định đầu tư buộc phải trở nên kỷ luật hơn. Doanh nghiệp phải tính toán kỹ hiệu quả của từng dự án. Các tổ chức tín dụng cũng phải chọn lọc khách hàng chặt chẽ hơn. Dòng vốn vì thế không còn chảy dàn trải, mà có xu hướng tập trung vào những lĩnh vực có năng suất cao hơn. Một nền kinh tế không thể dựa mãi vào vốn rẻ để tăng trưởng. Sớm hay muộn, hiệu quả sử dụng vốn mới là yếu tố quyết định.
Có lẽ điểm đáng chú ý nhất của năm 2026 không nằm ở các công cụ chính sách, mà nằm ở cách tiếp cận điều hành. Trước đây, mục tiêu tăng trưởng thường được đặt lên hàng đầu. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, điều hành kinh tế phải đồng thời xử lý nhiều mục tiêu: Tăng trưởng, lạm phát, tỷ giá, ổn định tài chính, chất lượng phân bổ nguồn lực.
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh việc kiên định và quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 đạt hai con số. Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Khi nhiều mục tiêu cùng tồn tại, xử lý bài toán về trạng thái cân bằng là điều không thể tránh khỏi. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển cao hơn, bài toán không còn là chạy nhanh hơn, mà là giữ được thăng bằng khi tăng tốc. Điều hành vì vậy không còn là tối ưu một biến số, mà là tìm điểm cân bằng giữa các biến số.
Năm 2026 không phải là một năm dễ dàng. Nhưng đây cũng là năm cho thấy nền kinh tế đang bước vào một giai đoạn trưởng thành hơn. Khi nền kinh tế còn ở giai đoạn đầu, tăng trưởng có thể đạt được bằng cách mở rộng quy mô.
Nhưng khi đi xa hơn, tăng trưởng phải dựa vào chất lượng và hiệu quả. Chính vì vậy, điều hành kinh tế cũng phải thay đổi. Không còn là lựa chọn giữa tăng trưởng hay ổn định, mà là tìm cách giữ được cả hai ở mức hợp lý. Không phải chỉ là tìm điểm cân bằng, mà là lựa chọn điểm cân bằng một cách đúng đắn. Đó không phải là con đường dễ đi, nhưng là con đường mà một nền kinh tế đang trưởng thành cần phải bước qua.
