Lãi suất và phép thử đối với sức hấp dẫn của tài sản đầu tư
Thị trường tài chính bước vào năm 2027 với một bài toán không dễ giải, đó là: Làm thế nào duy trì mặt bằng lãi suất đủ thấp để hỗ trợ tăng trưởng, trong khi vẫn bảo đảm thanh khoản hệ thống ngân hàng, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Đây cũng là lý do diễn biến lãi suất đang được giới đầu tư quan sát với mức độ quan tâm đặc biệt.
Điều đáng chú ý, thị trường không nhất thiết cần một đợt giảm lãi suất mạnh để thay đổi trạng thái. Trong bối cảnh định giá tài sản và chi phí vốn đã có những điều chỉnh nhất định, một bước giảm vài chục điểm cơ bản cũng có thể làm thay đổi tương quan lợi suất giữa tiền gửi, cổ phiếu và các tài sản đầu tư khác. Nói cách khác, điều thị trường chờ đợi không chỉ là lãi suất thấp hơn, mà còn là tín hiệu cho thấy áp lực vốn đang dần được tháo gỡ.
Nhìn từ thị trường chứng khoán, mối quan hệ giữa lãi suất và dòng tiền thể hiện khá rõ qua tương quan lợi suất. Theo chia sẻ của bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu MBS tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết trong 9 tháng năm 2026 tăng khoảng 35%. Ngay cả khi loại trừ đóng góp của nhóm Vingroup, mức tăng trưởng vẫn đạt khoảng 20 - 22%.
Tuy nhiên, kết quả kinh doanh tích cực chưa đồng nghĩa với việc dòng tiền sẽ lập tức quay trở lại thị trường cổ phiếu. Bởi trên thị trường tài chính, nhà đầu tư không chỉ mua những gì doanh nghiệp đã đạt được, mà còn định giá khả năng tạo lợi nhuận trong tương lai.
Với P/E thị trường khoảng 11 - 12 lần, tỷ suất lợi nhuận trên giá cổ phiếu (E/P) tương ứng khoảng 8 - 9%. Khi đặt mức sinh lời kỳ vọng này cạnh lãi suất tiền gửi, khoảng chênh lệch lợi suất chưa thực sự tạo ra sức hấp dẫn đủ lớn để thúc đẩy một làn sóng dịch chuyển vốn mạnh mẽ sang cổ phiếu. Trong điều kiện tiền gửi vẫn mang lại mức sinh lời tương đối cạnh tranh và ít biến động hơn, tâm lý thận trọng của nhà đầu tư là điều dễ hiểu.
Theo bà Hiền, nếu mặt bằng lãi suất giảm thêm khoảng 30 - 50 điểm cơ bản, kỳ vọng thị trường có thể được cải thiện. Đây là một chi tiết đáng lưu ý dòng tiền đôi khi không cần một cú hích quá lớn, mà chỉ cần cán cân lợi suất thay đổi đủ để nhà đầu tư đánh giá lại mức độ hấp dẫn của từng loại tài sản.
Tuy nhiên, sự dịch chuyển này không diễn ra đồng đều. Cổ phiếu có thể hưởng lợi từ chi phí vốn thấp hơn và kỳ vọng định giá được cải thiện, nhưng mức độ hưởng lợi sẽ khác nhau giữa doanh nghiệp có đòn bẩy tài chính cao, doanh nghiệp xuất khẩu, bất động sản và nhóm sở hữu dòng tiền kinh doanh ổn định. Vì vậy, lãi suất giảm không đồng nghĩa mọi tài sản đều tăng giá, mà quan trọng hơn là tạo ra sự phân hóa mới trong lựa chọn đầu tư.

Áp lực thanh khoản khiến dư địa giảm lãi suất không còn rộng
Nếu thị trường chứng khoán quan tâm lãi suất vì khả năng dịch chuyển dòng tiền, thì hệ thống ngân hàng lại nhìn vấn đề từ một chiều sâu hơn giá vốn và khả năng cân đối nguồn vốn.
Thực tế, áp lực thanh khoản trong năm 2026 cho thấy, việc giảm lãi suất không đơn giản chỉ phụ thuộc vào mong muốn điều hành. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) công bố, đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Trong khi đó, lãi suất tiền gửi bình quân đối với các giao dịch mới đến ngày 20/9 đạt 6,38%/năm, cao hơn 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm trước. Những con số này phản ánh nhu cầu vốn vẫn rất lớn, đồng thời cho thấy các ngân hàng phải trả giá cao hơn để duy trì nguồn huy động.
Đáng chú ý, ngày 21/10/2026, NHNN đã có chỉ đạo yêu cầu các tổ chức tín dụng thực chất giảm lãi suất huy động và giảm lãi suất cho vay. Trong đó, các ngân hàng được yêu cầu giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm đối với lãi suất huy động bình quân của các giao dịch mới có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong những tháng còn lại của năm 2026. Động thái này cho thấy cơ quan điều hành đang chủ động tạo áp lực giảm chi phí vốn, thay vì chỉ trông chờ vào sự tự điều chỉnh của thị trường.
Tuy nhiên, yêu cầu giảm lãi suất và khả năng giảm lãi suất trên thực tế là hai vấn đề khác nhau.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, hệ thống ngân hàng đang chịu sức ép từ chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Quy mô tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên khoảng 144%, trong khi khoảng cách giữa dư nợ tín dụng và tiền gửi từng ở mức gần 2 triệu tỷ đồng. Đây là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang phụ thuộc lớn vào nguồn vốn ngân hàng, trong khi khả năng mở rộng huy động với chi phí thấp ngày càng trở nên khó khăn.
Một yếu tố khác ít được chú ý nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định giảm lãi suất là biên lãi ròng (NIM). Theo TS. Cấn Văn Lực, NIM của hệ thống ngân hàng hiện chỉ khoảng 2,5%. Khi biên lợi nhuận bị thu hẹp, các ngân hàng phải cân nhắc giữa yêu cầu hỗ trợ khách hàng, bảo đảm lợi nhuận, tích lũy vốn và trích lập dự phòng rủi ro. Do đó, dư địa giảm sâu lãi suất cho vay không thực sự rộng.
Đặc biệt, không phải toàn bộ các khoản vay đều được hưởng lợi ngay khi lãi suất huy động giảm. Theo ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc NamABank, hiệu quả giảm chi phí vốn cần có thời gian để truyền dẫn vào danh mục tín dụng hiện hữu. Những khoản vay ngắn hạn thường được điều chỉnh định kỳ 3 tháng, trong khi khoản vay dài hạn có thể điều chỉnh 6 tháng một lần. Vì vậy, độ trễ chính sách là yếu tố cần tính đến khi đánh giá tác động thực tế của xu hướng giảm lãi suất.
Năm 2027: Giảm lãi suất có điều kiện, dòng tiền sẽ phân hóa
Các dự báo hiện nay nhìn chung nghiêng về khả năng lãi suất hạ nhiệt trong năm 2027, nhưng không đặt nhiều kỳ vọng vào một chu kỳ nới lỏng mạnh.
Trong báo cáo công bố ngày 8/11/2026, MBS dự báo lãi suất huy động có thể giảm thêm 20 - 30 điểm cơ bản trong những tháng cuối năm 2026. VNDirect cũng kỳ vọng mặt bằng lãi suất trong nước có thể giảm rõ hơn từ đầu năm 2027, khi áp lực quốc tế suy yếu và NHNN có thêm dư địa điều hành. Trong khi đó, TS. Cấn Văn Lực dự báo lãi suất thị trường có thể giảm khoảng 0,5 - 1,5 điểm phần trăm, còn lãi suất điều hành nhiều khả năng được giữ nguyên.
Điểm chung trong các nhận định này là khả năng giảm lãi suất phụ thuộc đáng kể vào điều kiện thanh khoản, diễn biến lạm phát, tỷ giá và chính sách của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED). Nếu áp lực tỷ giá gia tăng hoặc lạm phát vượt kỳ vọng, dư địa nới lỏng tiền tệ sẽ bị thu hẹp. Ngược lại, nguồn cung ngoại tệ thuận lợi, giải ngân đầu tư công tích cực và dòng tiền quay trở lại hệ thống ngân hàng có thể tạo điều kiện giảm chi phí vốn.
Về phía dòng tiền đầu tư, một mặt bằng lãi suất thấp hơn có thể làm suy giảm sức hấp dẫn tương đối của tiền gửi, tạo điều kiện để một phần vốn tìm đến cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và các tài sản có khả năng sinh lời cao hơn. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này không nên được hiểu theo hướng tiền gửi giảm thì chứng khoán tất yếu tăng. Dòng vốn chỉ thực sự chấp nhận rủi ro khi triển vọng lợi nhuận, chất lượng tài sản và mức định giá đủ thuyết phục.
Ở góc độ doanh nghiệp, nhóm có tỷ lệ đòn bẩy cao, nhu cầu vốn lưu động lớn hoặc đang triển khai các dự án dài hạn sẽ nhạy cảm hơn với biến động lãi suất. Chi phí vốn giảm có thể cải thiện lợi nhuận, nhưng tốc độ phục hồi còn phụ thuộc vào khả năng tiêu thụ sản phẩm, dòng tiền kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn. Đây cũng là cơ sở để nhà đầu tư phân biệt giữa doanh nghiệp thực sự hưởng lợi từ chu kỳ lãi suất và doanh nghiệp chỉ được hưởng lợi về mặt kỳ vọng.
Một vấn đề mang tính dài hạn hơn là yêu cầu giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Theo TS. Cấn Văn Lực, thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thị trường cổ phiếu và các quỹ đầu tư cần được phát triển mạnh hơn để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn. Khi các kênh dẫn vốn được mở rộng, áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng có thể từng bước được chia sẻ, qua đó tạo điều kiện duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Nhìn tổng thể, năm 2027 có thể không phải là năm của những đợt giảm lãi suất đột biến, mà là giai đoạn kiểm nghiệm khả năng cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và ổn định tài chính. Với nhà đầu tư, điều cần theo dõi không chỉ là mức lãi suất niêm yết, mà còn là tốc độ huy động vốn, tăng trưởng tín dụng, thanh khoản liên ngân hàng, tỷ giá và chất lượng lợi nhuận doanh nghiệp.
Bởi sau cùng, lãi suất không quyết định dòng tiền đi đâu một cách độc lập. Nó chỉ thay đổi cái giá của vốn, còn dòng tiền sẽ lựa chọn nơi có khả năng tạo ra lợi nhuận tương xứng với rủi ro. Trong cuộc cạnh tranh giữa các kênh tài sản năm 2027, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh và những nhà đầu tư đủ khả năng nhận diện sự thay đổi của chi phí vốn trước khi thị trường phản ánh đầy đủ vào giá tài sản.