Quan điểm nhất quán của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) là: Phát triển dịch vụ ngân hàng số phải đi đôi với bảo đảm an toàn, bảo mật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Hướng tới sự an toàn, minh bạch, bền vững
NHNN đã nghiên cứu, tham mưu trình ban hành và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), tăng cường đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán và chuyển đổi số.
Đồng thời, NHNN đãban hành các Thông tư quy định chi tiết, hướng dẫn Luật Các TCTD và quy định chi tiết nội dung tại Nghị định TTKDTM. Trong đó, NHNN đã bổ sung hàng loạt các quy định về việc đảm bảo định danh chính chủ khi thực hiện các giao dịch thanh toán trực tuyến, trong đó quy định:
(i) Khách hàng chỉ được thực hiện rút tiền, thanh toán điện tử trên tài khoản thanh toán (TKTT) sau khi đã đối chiếu khớp đúng giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện; đồng thời phải gặp mặt trực tiếp và xác thực sinh trắc học đối với khách hàng cá nhân hoặc người đại diện hợp pháp của tổ chức, trừ một số trường hợp theo quy định;
(ii) Yêu cầu áp dụng giải pháp xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch trực tuyến;
(iii) xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng quy định xử phạt đối với hành vi lợi dụng TKTT/ví điện tử để thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật.
Đáng chú ý, NHNN đã ban hành Thông tư số 50/2024/TT-NHNN ngày 31/10/2024: Quy định về an toàn, bảo mật cho việc cung cấp dịch vụ trực tuyến trong ngành Ngân hàng (đã được bổ sung, sửa đổi bởi Thông tư 77/2025/TT-NHNN ngày 31/12/2025) với nhiều yêu cầu mới về xác thực giao dịch, quản lý thiết bị và lưu trữ dữ liệu, nhằm nâng cao tính minh bạch của giao dịch, hỗ trợ xác minh khi xảy ra sự cố và bảo vệ quyền lợi của khách hàng. Trong bối cảnh các đối tượng tội phạm ngày càng đẩy mạnh hoạt động lừa đảo, chiếm quyền điều khiển thiết bị và sử dụng tài khoản mua, bán, cho thuê, cho mượn để chuyển tiền bất hợp pháp, các quy định này tạo thêm những lớp bảo vệ từ khâu nhận diện khách hàng, xác thực giao dịch đến giám sát và lưu giữ dấu vết điện tử.
Theo đó, các quy định của NHNN yêu cầu thiết lập cơ chế xác thực tương ứng với loại giao dịch và mức độ rủi ro. Đối với các giao dịch thuộc nhóm rủi ro cao, khách hàng phải được khớp đúng thông tin sinh trắc học với dữ liệu đã được kiểm tra, đối chiếu theo quy định. Giải pháp đối khớp sinh trắc học phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ISO 30107 Level 2.
Khi khách hàng thực hiện giao dịch lần đầu trên ứng dụng Mobile Banking hoặc trên thiết bị khác với thiết bị sử dụng gần nhất, tổ chức cung ứng dịch vụ phải thực hiện biện pháp kiểm tra, xác thực tăng cường bằng sinh trắc học. Qua đó, giao dịch được gắn với chủ tài khoản, hạn chế nguy cơ kẻ gian chỉ cần chiếm đoạt tên đăng nhập, mật khẩu hoặc mã OTP đã có thể chuyển tiền, góp phần minh bạch các giao dịch.
Đồng thời, thiết bị khách hàng cài đặt ứng dụng Mobile Banking để sử dụng các dịch vụ ngân hàng trực tuyến phải bảo đảm an toàn: không bị bẻ khóa (root/jaibreak), không bị can thiệp bởi trình gỡ lỗi hoặc chạy trên môi trường giả lập…Nếu có những dấu hiệu trên thì ứng dụng Mobile Banking phải tự động thoát hoặc dừng hoạt động và thông báo cho khách hàng.
Để hỗ trợ xác minh các giao dịch, NHNN yêu cầu Hệ thống Online Banking phải ghi nhận và lưu trữ đầy đủ, chi tiết nhật ký giao dịch của khách hàng bao gồm các thông tin cơ bản như thiết bị thực hiện, mã giao dịch, mã khách hàng, thời điểm khởi tạo, loại và giá trị giao dịch, hình thức và thời điểm xác nhận. Các thông tin này phải được lưu trữ trực tuyến tối thiểu ba tháng và sao lưu tối thiểu một năm; trường hợp xác nhận giao dịch bằng hình thức khớp đúng thông tin sinh trắc học, tổ chức cung ứng dịch vụ phải lưu trữ thông tin sinh trắc học của khách hàng khi thực hiện giao dịch đối với tối thiểu 10 giao dịch gần nhất của khách hàng đó.
Bên cạnh việc triển khai các giải pháp kỹ thuật, để tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng, các ngân hàng phải triển khai đồng bộ các hoạt động sau:
(i) Công bố đầy đủ, chi tiết thông tin về các dịch vụ Online Banking cho khách hàng (danh sách dịch vụ cung cấp; điều kiện và phương thức sử dụng dịch vụ; quyền và nghĩa vụ của khách hàng...);
(ii) Hướng dẫn khách hàng sử dụng dịch vụ Online Banking an toàn (truyền thông tới khách hàng nhận diện về các rủi ro, các hình thức lừa đảo của tội phạm mạng và giải pháp phòng tránh; hướng dẫn khách hàng bảo mật thông tin, tài khoản ngân hàng đặc biệt là việc không chia sẻ mã khóa bí mật, mã OTP cho kẻ lừa đảo, không truy cập đường link lạ hoặc cài đặt các phần mềm không rõ nguồn gốc dẫn đến việc bị chiếm quyền điều khiển thiết bị).
Có thể khẳng định, ý nghĩa cốt lõi của các quy định nêu trên của NHNN là nâng cao khả năng nhận diện đúng chủ thể, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng truy vết của giao dịch, đồng thời xác lập rõ hơn trách nhiệm của tổ chức cung ứng dịch vụ trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý sự cố. Qua đó, quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng được bảo vệ tốt hơn, niềm tin vào dịch vụ ngân hàng số được củng cố và quá trình chuyển đổi số của ngành Ngân hàng được triển khai theo hướng an toàn, minh bạch, bền vững.
Ngoài ra, NHNN đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác.
Trên cơ sở nguồn dữ liệu tập trung của Hệ thống SIMO, các TCTD có thể đưa ra các quyết định thực hiện ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu xác thực, định danh tài khoản trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến, qua đó góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng.
Theo đó, với mỗi giao dịch chuyển tiền, thông tin tài khoản người nhận được app mobilebanking đối chiếu với dữ liệu trong hệ thống, nếu tài khoản người nhận thuộc diện nghi ngờ gian lận thì ngay lập tức ứng dụng ngân hàng sẽ cảnh báo cho khách hàng để khách hàng kịp thời xem xét, quyết định có chuyển tiền tiếp hay không. Đến ngày 6/8/2026, dịch vụ đã cảnh báo cho hơn 4,9 triệu lượt khách hàng, trong đó có hơn 1,6 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo với tổng số tiền giao dịch tương ứng là hơn 5,5 nghìn tỷ đồng.
Chuyển mạnh từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa
Trong bối cảnh tội phạm sử dụng AI, Deepfake và các thủ đoạn công nghệ cao ngày càng tinh vi, các đơn vị không chỉ có trách nhiệm bảo vệ hệ thống mà còn phải góp phần bảo vệ khách hàng.
Theo đó, các ngân hàng cần chuyển mạnh từ ứng phó sự cố sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; đầu tư tương xứng cho an ninh mạng, an ninh dữ liệu; bảo vệ dữ liệu, định danh và xác thực khách hàng; giám sát giao dịch bất thường; phòng, chống gian lận và bảo đảm hoạt động liên tục với nguyên tắc cốt lõi của an toàn số “phòng thủ chủ động”. Đồng thời, cần kiểm soát rủi ro từ đối tác công nghệ, dịch vụ thuê ngoài và các kết nối với bên thứ ba; công khai, minh bạch điều kiện sử dụng, chi phí, quyền lợi của khách hàng và duy trì cơ chế tiếp nhận, xử lý kịp thời các phản ánh, khiếu nại.
Các tổ chức tín dụng cần tăng cường đầu tư cho hạ tầng an toàn thông tin, nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và ứng phó theo thời gian thực; đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn và các công nghệ mới trong nhận diện giao dịch bất thường, phòng, chống Deepfake, giả mạo sinh trắc học và các hình thức gian lận mới; đổi mới quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, nâng cao trải nghiệm khách hàng và tăng khả năng nhận diện, quản trị rủi ro. Dữ liệu phải được quản trị đầy đủ, chính xác, an toàn; được khai thác đúng mục đích, đúng thẩm quyền và phù hợp với quy định pháp luật. Đối với AI, việc ứng dụng cần lấy con người làm trung tâm, có cơ chế giám sát phù hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Về phía cơ quan quản lý, NHNN cho biết, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật; nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát trên cơ sở rủi ro; tăng cường cảnh báo sớm rủi ro công nghệ, rủi ro hoạt động, gian lận và các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến hoạt động liên tục và an toàn các hệ thống thông tin của các tổ chức tín dụng.
Song song với đó, NHNN sẽ tiếp tục mở rộng kết nối SIMO, tăng cường chia sẻ dữ liệu rủi ro giữa các tổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và các cơ quan chức năng nhằm nâng cao hiệu quả cảnh báo, giám sát và phòng ngừa gian lận. Bên cạnh đó, tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng thanh toán quốc gia theo hướng an toàn, liên tục, có khả năng xử lý giá trị lớn và mở rộng kết nối. Xây dựng kiến trúc dữ liệu ngành Ngân hàng thống nhất; nâng cao chất lượng dữ liệu theo hướng đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và có khả năng chia sẻ; đẩy mạnh kết nối với Trung tâm dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành.
Đồng thời, NHNN đã và đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong bảo đảm an ninh mạng, phòng, chống tội phạm công nghệ cao và lừa đảo trực tuyến; xử lý tài khoản không chính chủ, tài khoản và ví điện tử liên quan đến hành vi vi phạm; đồng thời chia sẻ thông tin phục vụ điều tra, ngăn chặn và thu hồi tài sản.
