Đây là năm thứ 9 liên tiếp VCCI công bố ấn phẩm nghiên cứu thường niên này, phản ánh các chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh và môi trường đầu tư tại Việt Nam dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp. Báo cáo năm nay được xây dựng với chủ đề: Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới.
Kỷ lục về tốc độ và quy mô xây dựng pháp luật
Trình bày tóm tắt Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết, năm 2025 ghi dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng GDP ấn tượng, đạt khoảng 8,02%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Động lực quan trọng cho kết quả này đến từ các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân.
Năm 2025 cũng chứng kiến sự ra đời của “bộ tứ nghị quyết chiến lược” do Bộ Chính trị ban hành, gồm: Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Theo đánh giá của VCCI, các nghị quyết này đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển từ “quản lý” sang “kiến tạo”, từ tư duy kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực.
Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là một dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp và điều hành.
Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách. Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 15 nghị quyết theo cơ chế này, bao phủ nhiều lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, thủ tục hành chính, đấu giá đất và nhà ở xã hội.
Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa thành phần hồ sơ theo nguyên tắc “không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có”.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, một trong những điểm nhấn lớn của Báo cáo là sự bứt phá trong hoạt động xây dựng pháp luật. Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước. Tính gộp giai đoạn 2024 - 2025, tổng cộng đã có 129 đạo luật được ban hành, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại.
Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể. Khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày. Riêng nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, thậm chí có dự án luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.
Báo cáo ghi nhận quy trình xây dựng pháp luật mới đã giúp các chính sách tháo gỡ khó khăn và các cơ chế đột phá được chuyển tải nhanh hơn vào thực tiễn.
Một xu hướng tích cực khác là các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc, “khung”, trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định ở cấp dưới luật, qua đó tăng tính linh hoạt trong điều hành.
Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, Báo cáo cũng gợi mở dư địa cải cách tiếp theo, đó là cần cân bằng giữa tốc độ và chất lượng chính sách; đồng thời mở rộng hơn nữa không gian tham vấn, phản biện của các đối tượng chịu tác động, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, nhằm bảo đảm tính ổn định và khả thi của hệ thống văn bản hướng dẫn.
Chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính, lần đầu tiên đề cập đến “kinh tế tầm thấp”
Các nỗ lực cải cách của Chính phủ đã mang lại kết quả định lượng rõ rệt khi có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục.
Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất tích cực về sự chuyển dịch sang môi trường điện tử khi: 89,69% doanh nghiệp nhận định thủ tục trực tuyến dễ dàng thực hiện; 89,34% ghi nhận tiết kiệm thời gian; 91,18% khẳng định tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống. Tính liên thông giữa các cơ quan cũng có bước tiến lớn khi hơn 80% doanh nghiệp cho biết không cần đi lại nhiều lần hay liên hệ nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục.
Trên nền tảng những kết quả tích cực đó, Báo cáo cũng chỉ ra một số dư địa để cải cách đi vào chiều sâu hơn như: Tiếp tục giảm thực chất nghĩa vụ tuân thủ thay vì chỉ điều chỉnh hình thức; Hoàn thiện liên thông dữ liệu giữa các ngành để doanh nghiệp không phải nộp song song bản giấy và bản điện tử; Nâng cấp hạ tầng để hạn chế sự cố hệ thống; Chuẩn hóa hành vi thực thi của cán bộ cơ sở.
Bên cạnh đó vẫn còn 38,18% doanh nghiệp cho biết phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép; 24,04% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh trong năm 2025 do gặp vướng mắc về thủ tục giấy phép. Điều này cho thấy tính minh bạch ở khâu thực thi cơ sở là nhóm vấn đề cần ưu tiên xử lý trong giai đoạn tới.
Một nội dung quan trọng khác của Báo cáo là bức tranh về việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động đầu tư kinh doanh. Từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại và xử lý với tinh thần lắng nghe, cầu thị chưa từng có.
Trong đó, khoảng 38% (tương đương 787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý; các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích minh bạch trên cổng thông tin điện tử.
Báo cáo cho rằng quá trình này đã giúp thu hẹp dần khoảng cách giữa “logic pháp lý” và “logic thực tiễn”, đồng thời, mở ra cơ hội tiếp cận chính sách gần hơn với trải nghiệm vận hành thực tế của doanh nghiệp.
Phân tích 787 vướng mắc được công nhận, Báo cáo nhận diện 3 nhóm rào cản chính, bao gồm: 42% là các quy định thiếu rõ ràng, có nhiều cách hiểu hoặc thiếu tính khả thi; 36% là các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết hoặc chưa theo kịp các mô hình kinh doanh mới và hoạt động đổi mới sáng tạo; 22% xuất phát từ sự chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật.
Đáng chú ý, phần lớn vướng mắc nằm ở cấp luật (323 vướng mắc) và nghị định (277 vướng mắc), tức là ngay ở tầng cao nhất của hệ thống pháp luật, cho thấy dư địa cải cách trong giai đoạn tới là rất rộng mở.
Điểm mới đáng chú ý của Báo cáo năm nay là lần đầu tiên đề cập đến vấn đề “kinh tế tầm thấp”, một xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng.
Báo cáo nhận định đây có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam. Để khai phá lĩnh vực này, Việt Nam cần sớm xây dựng các khung khổ pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, thử nghiệm công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới.
Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, những chuyển động mạnh mẽ của năm 2025 đã tạo dựng niềm tin đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp về một môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng minh bạch, thuận lợi và cởi mở.
Cải cách thể chế là một quá trình lâu dài và liên tục. Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN theo tinh thần Nghị quyết 66, các nỗ lực cần tiếp tục được thúc đẩy theo hướng thực chất hơn nữa: Giảm mạnh chi phí tuân thủ; Nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật; Tăng cường tính ổn định, khả thi và dự báo của chính sách; Bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng pháp luật.
Lãnh đạo VCCI khẳng định VCCI sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, Quốc hội, các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp trong tiến trình hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam.
