Mở rộng phạm vi định danh, đẩy mạnh xã hội hóa
Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, dự thảo Luật gồm 8 Chương, 46 Điều, tập trung vào 6 nhóm nội dung cơ bản.
Trong đó, về đối tượng định danh điện tử, dự thảo Luật xác định 5 nhóm đối tượng gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; tài sản, sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian giao dịch.
Dự thảo Giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng và cơ yếu. Đồng thời, Dự thảo quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử. Cùng với đó là quy định các về ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.
Về mô hình định danh điện tử, Dự thảo quy định 2 phương thức: Nhà nước đầu tư thiết lập hệ thống nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử, địa điểm, không gian, đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng, đối tượng đã được chứng nhận sở hữu, sử dụng, sản phẩm hàng hóa rủi ro cao và đối tượng bí mật nhà nước. Đối với các đối tượng còn lại, tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử đối với các đối tượng còn lại, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.
Dự thảo cũng quy định hệ thống định danh và xác thực điện tử, gồm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử, nền tảng định danh và xác thực điện tử, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin, cổng tích hợp xác thực điện tử quốc gia và các phần mềm ứng dụng, hệ thống thông tin khác.
Các hệ thống thông tin có liên quan được kết nối với hệ thống để phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.
Dự thảo cũng quy định mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo quy định của Luật là đối tượng xác thực điện tử; đồng thời thiết lập 3 mô hình thực hiện hoạt động xác thực điện tử gồm: xác thực tập trung; xác thực trung gian; xác thực độc lập. Quy định bắt buộc liên kết xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực.
Về dịch vụ định danh, xác thực điện tử và thủ tục hành chính, dự thảo Luật quy định điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân sự chuyên trách, quy trình nghiệp vụ và bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, kết nối kỹ thuật với hệ thống và bảo hiểm trách nhiệm.
Dự thảo Luật quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực của nước ngoài để sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư để bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Bảo đảm quyền riêng tư, kiểm soát việc thu thập dữ liệu
Báo cáo tóm tắt Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật với các lý do đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ. Việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp; luật hóa các quy định đang tồn tại phân tán tại các văn bản dưới luật; bảo đảm tính đồng bộ với các luật chuyên ngành; khắc phục các vướng mắc qua thực tiễn thi hành các Nghị định hiện hành; đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo nền tảng nhận diện số tin cậy phòng, chống tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới, nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ bản bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan và bảo đảm tính khả thi. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát kỹ quy định về thu thập, lưu trữ, xác thực dữ liệu sinh trắc học để bảo đảm không xâm phạm quyền riêng tư; rà soát với các Hiệp định thương mại tự do về dòng chảy dữ liệu tự do và công nhận danh tính nước ngoài.
Đồng thời, cần đánh giá kỹ tính khả thi về hạ tầng công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực khi áp dụng định danh đối với các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất.
Đáng chú ý, về đối tượng định danh điện tử, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với đối tượng định danh điện tử được quy định tại Điều 7 và thấy rằng quy định mở rộng đối tượng định danh điện tử sang thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất là phù hợp. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, phạm vi đối tượng định danh điện tử tại Điều 7 quá rộng, nên đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích.
Về thông tin tạo lập danh tính điện tử, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với quy định tại Điều 11 và Điều 13 dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập dễ dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư.
Về tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại bày tỏ nhất trí với chính sách xã hội hóa, cho phép các tổ chức đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan nhà nước phải ban hành Khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư không đồng bộ.
Về chủ thể danh tính điện tử, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với các quy định về chủ thể danh tính điện tử tại khoản 12 Điều 3 và Điều 42 dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị phân định rõ ràng hơn giữa “quyền sở hữu” và “quyền quản lý, sử dụng” để phù hợp với cơ chế đại diện, ủy quyền của Bộ luật Dân sự, làm căn cứ giải quyết tranh chấp và xử lý trách nhiệm pháp lý.
Về liên kết danh tính điện tử, có ý kiến đề nghị chỉ quy định bắt buộc liên kết danh tính đối với các giao dịch mà pháp luật chuyên ngành có quy định bắt buộc; bổ sung nguyên tắc liên kết theo quan hệ gia đình, huyết thống hoặc người quản lý doanh nghiệp.
Về liên thông và hợp tác quốc tế, Thường trực Ủy ban nhất trí với các quy định tại Chương VI, song đề nghị tiếp tục rà soát việc công nhận danh tính, chữ ký số và kết quả xác thực điện tử nước ngoài để bảo đảm tương thích với các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; đồng thời nghiên cứu cơ chế phối hợp, yêu cầu đối với các nền tảng số xuyên biên giới cung cấp dịch vụ tại Việt Nam trong việc liên kết, xác thực danh tính người dùng.
Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm thể chế hóa các chủ trương, quan điểm về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ, tập trung rà soát và hoàn thiện các nội dung trọng tâm về tính khả thi đối với quy định về đối tượng định danh điện tử; quy định chặt chẽ việc thu thập dữ liệu sinh trắc học; cơ chế liên thông, hợp tác quốc tế và công nhận danh tính, chữ ký số nước ngoài; nghiên cứu cắt giảm thủ tục hành chính, thực hiện nghiêm nguyên tắc chỉ thu thập dữ liệu một lần...
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, sau Phiên họp, Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an và các cơ quan có liên quan khẩn trương nghiên cứu tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ để hoàn thiện dự án Luật, đảm bảo tiến độ, chất lượng; giao Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội sẽ tiến hành thẩm tra chính thức dự án Luật để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
