Mở rộng vai trò trong can thiệp sớm và xử lý tổ chức tín dụng
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật BHTG năm 2025 là mở rộng phạm vi tham gia của tổ chức BHTG vào quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, xử lý TCTD. Theo đó, BHTGVN được tham gia đánh giá tính khả thi của phương án phục hồi, sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp, tham gia xây dựng phương án phá sản của TCTD được kiểm soát đặc biệt theo quy định của pháp luật về các TCTD; Cho vay đặc biệt tổ chức tham gia BHTG theo quy định của Luật BHTG và quy định khác của pháp luật có liên quan.
Những quy định này tiếp tục phát huy vai trò của BHTGVN trong bảo vệ người gửi tiền, đồng thời tăng cường sự tham gia của tổ chức trong quá trình đánh giá và xử lý TCTD. Qua đó, BHTGVN có điều kiện sử dụng thông tin, nguồn lực và kinh nghiệm chuyên môn để phối hợp thực hiện nhiệm vụ, góp phần hạn chế tác động bất lợi đối với người gửi tiền và các TCTD khác.
Sau khi Luật BHTG năm 2025 có hiệu lực, BHTGVN ban hành Quy chế cho vay đặc biệt đối với tổ chức tham gia BHTG. Đây là bước cụ thể hóa quy định pháp luật, tạo cơ sở triển khai thống nhất nghiệp vụ cho vay đặc biệt.
Theo Quy chế, cho vay đặc biệt được thực hiện đối với các tổ chức thuộc diện áp dụng, đáp ứng điều kiện trong từng trường hợp: Thực hiện phương án phục hồi đã được phê duyệt, phương án chuyển giao bắt buộc đã được phê duyệt, hoặc được can thiệp sớm, được kiểm soát đặc biệt và bị rút tiền hàng loạt theo quy định.
Trong trường hợp rút tiền hàng loạt, bên vay chỉ được sử dụng tiền vay để trả tiền gửi cho người được bảo hiểm. BHTGVN xem xét, quyết định số tiền cho vay trên cơ sở nhu cầu chi trả tiền gửi cho người được bảo hiểm trong vòng 7 ngày, giá trị quy đổi của tài sản bảo đảm và nguồn lực dành cho hoạt động cho vay đặc biệt tại thời điểm đề nghị vay.
Cơ chế này giúp BHTGVN có thêm công cụ hỗ trợ xử lý khó khăn về khả năng chi trả trong những trường hợp luật định, đồng thời gắn việc sử dụng nguồn lực tài chính với mục tiêu bảo vệ người gửi tiền.
Tăng khả năng phòng ngừa, tạo thêm công cụ tài chính
Cùng với mở rộng phạm vi tham gia xử lý TCTD, Luật BHTG năm 2025 bổ sung, làm rõ nhiệm vụ kiểm tra của BHTGVN. Theo đó, BHTGVN thực hiện kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch và nội dung do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) giao. Cơ chế này giúp hoạt động kiểm tra của BHTGVN được đặt trong tổng thể công tác quản lý, giám sát của NHNN, đồng thời tạo thêm cơ sở thu thập, kiểm chứng thông tin phục vụ nhận diện rủi ro và thực hiện nhiệm vụ.
Luật mới giao Thống đốc NHNN quy định mức phí BHTG đồng hạng hoặc phí phân biệt phù hợp với đặc thù của hệ thống TCTD tại Việt Nam trong từng thời kỳ.
Đối với tổ chức tham gia BHTG được kiểm soát đặc biệt, Luật quy định việc miễn nộp phí BHTG và tạm hoãn nộp khoản phí nộp thiếu, nộp chậm và khoản tiền chậm nộp phát sinh trước thời điểm được kiểm soát đặc biệt. Những điều chỉnh này góp phần giảm áp lực tài chính trong quá trình cơ cấu lại, đồng thời đặt ra yêu cầu quản lý, theo dõi nghĩa vụ về phí chặt chẽ.
Việc hoàn thiện cơ chế phí vừa nhằm bảo đảm nguồn lực cho quỹ dự phòng nghiệp vụ, vừa tăng khả năng ứng phó khi phát sinh nhu cầu chi trả hoặc hỗ trợ xử lý TCTD theo quy định.
Ngày 13/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 280/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý, đầu tư vốn nhà nước, giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư vốn tại BHTGVN, tạo thêm cơ sở pháp lý cho hoạt động của BHTGVN trong khuôn khổ mới.
Cùng với nguồn lực tài chính, cơ chế vận hành chặt chẽ là điều kiện để các công cụ được sử dụng hiệu quả. Việc thẩm định, quyết định hỗ trợ, giám sát sử dụng vốn và kiểm soát rủi ro cần được thực hiện thống nhất, gắn với trách nhiệm cụ thể của các đơn vị, cá nhân trong quá trình triển khai.
Bảo vệ người gửi tiền gắn với an toàn hệ thống
Đối với người gửi tiền, chính sách BHTG có những thay đổi theo hướng nâng cao mức độ bảo vệ và rút ngắn thời gian thực hiện quyền lợi. Theo Thông tư số 05/2026/TT-NHNN, từ ngày 13/7/2026, hạn mức chi trả tiền bảo hiểm được nâng lên 350 triệu đồng đối với toàn bộ tiền gốc và lãi của 1 người tại 1 tổ chức tham gia BHTG khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.
Luật BHTG năm 2025 đồng thời bổ sung, làm rõ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm. Theo đó, nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm phát sinh kể từ một trong các thời điểm sau: Phương án phá sản TCTD được phê duyệt hoặc NHNN có văn bản xác định chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền; NHNN có văn bản đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của TCTD được kiểm soát đặc biệt và TCTD đó có lỗ lũy kế lớn hơn 100% giá trị của vốn điều lệ và các quỹ dự trữ theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất; NHNN có văn bản thông báo cho tổ chức BHTG về việc trả tiền bảo hiểm theo quy định. Thời hạn trả tiền bảo hiểm được rút ngắn từ 60 ngày xuống 45 ngày kể từ thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.
Những thay đổi này giúp quyền lợi người gửi tiền được xác định rõ ràng hơn và thực hiện kịp thời hơn. Cơ chế bảo vệ minh bạch, cùng với khả năng ứng phó trong các tình huống luật định, góp phần củng cố niềm tin công chúng và hạn chế tác động bất lợi đến sự ổn định của hệ thống.
Để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ, BHTGVN cần tiếp tục nâng cao năng lực thực thi. Việc tham gia vào quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, xử lý TCTD đặt ra yêu cầu về chất lượng dữ liệu, năng lực đánh giá rủi ro và cơ chế phối hợp với NHNN cùng các cơ quan liên quan. Phân định rõ trách nhiệm giữa BHTGVN, cơ quan thanh tra, giám sát và các đơn vị tham gia xử lý TCTD là điều kiện quan trọng để các công cụ mới được sử dụng đúng mục tiêu.
Luật BHTG năm 2025 tiếp tục củng cố vai trò của BHTGVN trong mạng lưới an toàn tài chính, gắn bảo vệ người gửi tiền với kiểm tra, tham gia can thiệp sớm, hỗ trợ phục hồi và xử lý tổ chức tham gia BHTG. Quy chế cho vay đặc biệt được ban hành tháng 7/2026 là một bước cụ thể hóa nhiệm vụ trong khuôn khổ pháp lý mới.
Với phạm vi tham gia được mở rộng và các công cụ được hoàn thiện, chính sách BHTG tăng cường khả năng bảo vệ người gửi tiền, phòng ngừa và ứng phó với rủi ro. Việc tổ chức thực hiện đồng bộ, bảo đảm an toàn nguồn lực và phối hợp hiệu quả sẽ giúp BHTGVN đóng góp thiết thực hơn vào mục tiêu duy trì sự ổn định, phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống các TCTD.
