Môi trường lãi suất thấp từng tạo điều kiện để nhà đầu tư dễ sử dụng vốn vay nhằm gia tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, khi chi phí vốn tăng, cùng một khoản đầu tư trước đây có thể hấp dẫn nhưng nay không còn đủ biên lợi nhuận để bù đắp rủi ro.
Theo chia sẻ của ông Lương Duy Phước - Giám đốc Nghiên cứu Thị trường, Công ty CP Chứng khoán Kafi tại chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, trong bối cảnh hiện nay, điều quan trọng không phải tìm tài sản tăng giá nhanh nhất, mà là xây dựng một cấu trúc tài chính đủ thanh khoản, có khả năng tạo dòng tiền và phù hợp với sức chịu đựng rủi ro của mỗi người.
Khi margin từ “trợ lực” thành gánh nặng
Theo ông Phước, môi trường tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn chi phí vốn khó trở lại mức thấp như trước. Lạm phát còn nhiều biến số, rủi ro địa chính trị tác động tới giá năng lượng, trong khi các ngân hàng trung ương lớn vẫn thận trọng với việc nới lỏng chính sách tiền tệ.
Điều này khiến nhà đầu tư phải nâng yêu cầu đối với mức sinh lời kỳ vọng. Nếu một khoản đầu tư chỉ có khả năng mang lại lợi suất khoảng 8% trong khi chi phí vay đã lên 7-8%, phần thưởng dành cho rủi ro gần như không còn đáng kể.
Trên thị trường chứng khoán, vấn đề này thể hiện rõ nhất qua margin. Khi cổ phiếu tăng giá, đòn bẩy giúp khuếch đại lợi nhuận. Nhưng nếu thị trường đi ngang, chi phí vay vẫn đều đặn phát sinh và âm thầm bào mòn thành quả đầu tư.
Rủi ro lớn hơn xuất hiện khi thị trường giảm. Giá trị tài sản thu hẹp trong khi nghĩa vụ nợ không giảm tương ứng. Khi tỷ lệ ký quỹ xuống thấp, nhà đầu tư có thể phải nộp thêm tiền hoặc buộc bán cổ phiếu ngay tại thời điểm bất lợi.
Theo chuyên gia, dấu hiệu cho thấy đòn bẩy bắt đầu trở thành gánh nặng là khi chi phí lãi vay chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong dòng tiền, nhà đầu tư phải dùng thu nhập mới để trả lãi cũ hoặc bán tài sản chỉ để duy trì khoản vay.
Vì vậy, trước khi sử dụng margin, câu hỏi không chỉ là cổ phiếu có thể tăng bao nhiêu, mà còn là nhà đầu tư có thể chịu đựng bao lâu nếu thị trường không đi đúng kỳ vọng.
Một cổ phiếu tốt vẫn có thể giảm trong ngắn hạn. Nếu nguồn vốn vay quá ngắn so với thời gian cần thiết để luận điểm đầu tư phát huy hiệu quả, nhà đầu tư có thể bị buộc rời khỏi vị thế trước khi doanh nghiệp bước vào chu kỳ thuận lợi.
Đó cũng là lý do không nên dùng vốn vay ngắn hạn cho những tài sản cần nhiều thời gian để sinh lời. Kỳ hạn của nguồn vốn và kỳ hạn đầu tư cần được cân đối, thay vì chỉ nhìn vào mức lợi nhuận kỳ vọng.
Giữ thanh khoản trước khi tìm lợi nhuận cao
Trong môi trường chi phí vốn tăng, ông Phước cho rằng nhà đầu tư nên ưu tiên những tài sản có khả năng tạo dòng tiền ổn định, thay vì chỉ trông chờ giá tài sản tăng.
Với cổ phiếu, điều này đồng nghĩa cần quan tâm nhiều hơn tới chất lượng lợi nhuận, dòng tiền và sức khỏe bảng cân đối của doanh nghiệp. Một công ty tăng trưởng doanh thu nhưng dòng tiền kinh doanh yếu, nợ vay lớn và chi phí lãi vay tăng nhanh có thể chịu áp lực đáng kể khi mặt bằng lãi suất duy trì cao.
Ngược lại, những doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt tốt, nợ vay hợp lý, dòng tiền ổn định và khả năng chuyển phần tăng của chi phí đầu vào sang giá bán thường có sức chống chịu tốt hơn.
Nhà đầu tư cũng không nên đặt toàn bộ tài sản vào cổ phiếu. Một khoản tiền dự phòng đủ lớn giúp đáp ứng chi tiêu và các nghĩa vụ tài chính mà không phải bán cổ phiếu khi thị trường đang ở vùng bất lợi.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng với nhà đầu tư dài hạn. Nếu toàn bộ tiền đều nằm trong tài sản biến động mạnh, một nhu cầu tiền mặt bất ngờ có thể khiến họ phải hiện thực hóa khoản lỗ dù triển vọng doanh nghiệp chưa thay đổi.
Cùng với đó, các khoản vay lãi suất cao cần được rà soát trước khi tiếp tục gia tăng đầu tư. Lợi suất từ cổ phiếu chỉ là kỳ vọng, trong khi lãi vay là chi phí gần như chắc chắn phải trả.
Mức giá mua cũng trở nên quan trọng hơn khi vốn không còn rẻ. Trong thời kỳ lãi suất thấp, nhà đầu tư thường sẵn sàng trả mức định giá cao hơn cho cổ phiếu vì lợi suất ở các kênh thay thế thấp. Khi lãi suất tăng, tỷ suất sinh lời yêu cầu đối với cổ phiếu cũng tăng theo, buộc nhà đầu tư phải đòi hỏi biên an toàn lớn hơn.
Do đó, ngoài câu hỏi doanh nghiệp có tăng trưởng hay không, nhà đầu tư cần xem tốc độ tăng trưởng đó có đủ hấp dẫn so với mức giá đang trả và chi phí cơ hội của dòng tiền hay không.
Môi trường lãi suất không còn thấp vì thế đòi hỏi chiến lược đầu tư kỷ luật hơn. Giữ thanh khoản, kiểm soát nợ, hạn chế margin và lựa chọn doanh nghiệp có khả năng tạo dòng tiền sẽ quan trọng hơn việc chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.
Bởi trong đầu tư, mục tiêu không chỉ là kiếm được bao nhiêu khi thị trường thuận lợi, mà còn là bảo toàn đủ nguồn lực để tiếp tục ở lại thị trường khi điều kiện trở nên khó khăn.
