Dòng tiền quay lại, thanh khoản bớt căng
Sau một thời gian tín dụng tăng nhanh hơn khả năng tích lũy tiền gửi, bức tranh nguồn vốn ngân hàng đang xuất hiện những chuyển động đáng chú ý. Số liệu thống kê từ cơ quan quản lý đến ngày 22/8/2026 cho thấy, tín dụng đối với nền kinh tế tăng 9,71% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn tăng 7,97%. Khoảng cách về tốc độ vẫn nghiêng về phía tín dụng, nhưng xu hướng đang cải thiện.
Đây là sự thay đổi quan trọng nếu đặt trong bối cảnh nửa đầu năm, khi tín dụng từng tăng nhanh hơn huy động tới 3,5 điểm phần trăm. 6 tháng đầu năm, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 9%, trong khi tiền gửi dân cư chỉ tăng 5,5%.
Nhịp huy động cải thiện vì thế không chỉ là một chỉ báo trên bảng cân đối của ngân hàng. Nó cho thấy dòng tiền trong nền kinh tế đang có xu hướng quay trở lại hệ thống chính thức.
Một yếu tố đáng chú ý là tiền mặt ngoài hệ thống có dấu hiệu giảm. Tỷ trọng tiền mặt trong lưu thông trên tổng phương tiện thanh toán từng lên trên 12% vào tháng 2/2026, nhưng đến tháng 6 đã lùi về quanh 10%. Cùng với đó, các kênh đầu tư tài sản bên ngoài hệ thống kém hấp dẫn hơn, trong khi lãi suất tiền gửi VND vẫn duy trì ở mức tương đối cao.
Một yếu tố khác là chính sách tài khóa, việc giãn thời gian nộp thuế, tiền thuê đất với quy mô khoảng 125.000 tỷ đồng từ tháng 6 đã làm giảm tốc độ hút tiền về Kho bạc Nhà nước. Đến tháng 8, ngân sách chuyển sang chi ròng, góp phần đưa lượng tiền trở lại hệ thống ngân hàng. Những dòng tiền ấy đang giúp “mạch máu” thanh khoản thông suốt hơn, nhưng chưa thể nói bài toán nguồn vốn đã được giải quyết.
Dễ thở hơn không có nghĩa là dư dả: Điểm đáng chú ý nhất của thị trường hiện nay nằm ở sự khác biệt giữa thanh khoản tức thời và nguồn vốn ổn định. Dư nợ tín dụng của nền kinh tế đã lên khoảng 20,4 triệu tỷ đồng, trong khi huy động vốn đạt khoảng 17,8 triệu tỷ đồng, khoảng cách khoảng 2,5 triệu tỷ đồng vẫn tồn tại.
Thị trường liên ngân hàng vì vậy có thể xuất hiện trạng thái khá “dễ thở” trong ngắn hạn nhưng chưa đồng nghĩa các ngân hàng đã sở hữu một nền vốn dài hạn dồi dào. Lãi suất qua đêm từng xuống vùng 1-3%/năm trong tuần đầu tháng 9/2026, trong khi kỳ hạn 3 tháng vẫn quanh 7-8%/năm. Đường cong lãi suất dốc cho thấy thanh khoản tức thời tốt hơn, nhưng nguồn vốn ổn định có kỳ hạn vẫn chịu sức ép, đây chính là nút thắt cần cải thiện.
Một ngân hàng có thể có tiền trên thị trường liên ngân hàng hôm nay, nhưng không thể dùng nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ vô hạn cho những dự án có thời gian hoàn vốn 5-10 năm. Khi nền kinh tế bước vào chu kỳ đầu tư mới, nhu cầu vốn dài hạn sẽ không chỉ tăng về lượng mà còn thay đổi về chất.
Theo Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tiếp nhận kiến nghị về cơ chế tín dụng đối với khoảng 35 dự án quy mô lớn, với tổng nhu cầu vay khoảng 1,7 triệu tỷ đồng. Nếu phần lớn nhu cầu này tiếp tục đặt lên vai hệ thống ngân hàng, sức ép huy động vốn trung và dài hạn sẽ còn rất lớn.
TS. Châu Đình Linh, Giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh nhận định: Thanh khoản ngắn hạn tốt lên chưa phải là điểm kết thúc, hệ thống ngân hàng đang “dễ thở” hơn khi chênh lệch tăng trưởng huy động và tín dụng thu hẹp đáng kể trong tháng 8/2026, đồng thời lãi suất liên ngân hàng qua đêm giảm về vùng thấp nhất trong khoảng 2 năm.
Tuy nhiên, khoảng cách lũy kế giữa tín dụng và huy động vẫn khoảng 2,5 triệu tỷ đồng. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở lượng tiền, mà còn nằm ở cấu trúc nguồn vốn.
Thông điệp quan trọng là muốn giảm lãi suất cho vay bền vững, hệ thống cần củng cố tiền gửi nội tại của nền kinh tế thay vì phụ thuộc quá nhiều vào các nguồn vốn ngắn hạn hoặc vốn có chi phí cao.
Thực tế thị trường cũng cho thấy, các ngân hàng chưa thể nhanh chóng bước vào một chu kỳ giảm mạnh lãi suất huy động. Khảo sát đến ngày 10/9 cho thấy mặt bằng lãi suất niêm yết nhìn chung khá ổn định. Điều này phản ánh nhu cầu củng cố nguồn vốn từ dân cư và doanh nghiệp vẫn cao.
Đáng chú ý hơn, khi tiền gửi tăng chậm, các ngân hàng đã phải tìm đến giấy tờ có giá. Dư nợ giấy tờ có giá của 26 ngân hàng niêm yết đến cuối quý II/2026 đạt khoảng 1,96 triệu tỷ đồng, tăng 16,7% từ đầu năm, gấp hơn 3 lần tốc độ tăng tiền gửi dân cư. Kênh này chiếm khoảng 9,8% tổng huy động.
Nhưng đây lại là nguồn vốn không rẻ. Lãi suất phát hành giấy tờ có giá phổ biến 8-10%/năm, cao hơn đáng kể so với chi phí vốn bình quân khoảng 4,8% của toàn ngành. Chi phí vốn tăng sẽ tạo sức ép trực tiếp lên biên lãi ròng và cuối cùng hạn chế khả năng giảm lãi suất cho vay.
Từ “có vốn” sang “phân bổ vốn đúng chỗ”
Một điểm đáng chú ý khác là dòng tín dụng đang thay đổi cấu trúc. Trong nửa đầu năm, nhiều ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao, như: NCB tăng 30,7%, VPBank 23,2%, HDBank 21,8%, Techcombank 15,2% và MB 13,2%. Trong khi đó, tín dụng kinh doanh bất động sản tăng 19,8%, gần gấp đôi tốc độ tăng tổng dư nợ 10,3%. Đây là tín hiệu cần được theo dõi kỹ, khi tín dụng mở rộng, chất lượng của dòng vốn quan trọng không kém tốc độ tăng trưởng.
Nếu nguồn vốn mới chủ yếu chạy vào các tài sản có tính chu kỳ cao, hiệu quả tạo ra tăng trưởng thực có thể không tương xứng với quy mô tín dụng. Ngược lại, nếu vốn được dẫn vào sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, hạ tầng và các động lực tăng trưởng mới, khả năng tạo thêm năng lực sản xuất sẽ lớn hơn.
Đó cũng là tinh thần trong định hướng điều hành hiện nay: Tín dụng cần được hướng vào những khu vực có khả năng tạo giá trị và sức lan tỏa cao, đồng thời kiểm soát chặt các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.
Không thể để ngân hàng “đi một chân”: Vấn đề sâu xa hơn nằm ở cấu trúc tài chính của nền kinh tế. Ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ lực, nhưng không thể một mình gánh toàn bộ nhu cầu vốn đầu tư dài hạn. Khi những dự án lớn cần hàng trăm nghìn tỷ đồng và thời gian hoàn vốn kéo dài nhiều năm, việc sử dụng nguồn tiền gửi ngân hàng để tài trợ toàn bộ sẽ tạo áp lực lên cả thanh khoản, lãi suất và an toàn hệ thống.
Bởi vậy, “đường vốn” cho tăng trưởng phải được mở theo nhiều hướng. Thị trường chứng khoán cần tiếp tục phát huy vai trò cung cấp vốn cổ phần. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp phải khôi phục niềm tin bằng minh bạch thông tin, nâng chất lượng tín nhiệm và tăng vai trò của các nhà đầu tư tổ chức. Vốn xanh, vốn quốc tế và các định chế tài chính dài hạn cũng cần được khai thông.
Nghị quyết 262/NQ-CP ngày 5/9/2026 của Chính phủ tiếp tục yêu cầu phối hợp hài hòa chính sách tài khóa, tiền tệ và các chính sách vĩ mô để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô; đồng thời nhấn mạnh phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp. Đây là hướng đi cần thiết để giảm sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.
Mở đường vốn nhưng phải mở đúng hướng
Huy động vốn tăng tốc và thanh khoản cải thiện đang tạo ra một khoảng đệm quan trọng cho hệ thống ngân hàng bước vào những tháng cuối năm. Nhưng nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng tiền gửi để kết luận rằng bài toán vốn đã được giải quyết thì sẽ bỏ qua phần khó nhất.
Phần khó nằm ở việc chuyển nguồn vốn ngắn hạn thành năng lực tài trợ dài hạn một cách an toàn, chuyển tiền nhàn rỗi thành vốn sản xuất và chuyển tín dụng thành năng lực tăng trưởng thực.
Vì thế, mục tiêu không nên chỉ là huy động thêm thật nhiều tiền, mà phải xây dựng được một cơ cấu nguồn vốn bền vững hơn, giảm dần sự lệ thuộc vào những nguồn vốn đắt đỏ, đồng thời nâng chất lượng thẩm định dựa trên dòng tiền và khả năng tạo giá trị của dự án.
Khi tín dụng ngân hàng được củng cố bởi thị trường vốn, trái phiếu, đầu tư công và các nguồn tài chính dài hạn, nền kinh tế sẽ không chỉ có thêm vốn mà còn có thêm lựa chọn về kỳ hạn, chi phí và phương thức huy động. Đó mới là lúc “đường vốn” thực sự được mở rộng: không phải bằng cách nới rộng mọi cánh cửa tín dụng, mà bằng cách tạo ra một hệ sinh thái vốn đủ sâu để dòng tiền tìm đến đúng nơi có khả năng tạo ra tăng trưởng, việc làm và năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế.
