Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 9/11, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Kiến nghị điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội
Đề nghị hạ độ tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết, qua tiếp xúc cử tri, nhiều ý kiến cho rằng trong điều kiện tuổi thọ bình quân của người dân ngày càng tăng, nhưng không phải người cao tuổi nào cũng có điều kiện sống và sức khỏe tốt, việc duy trì ngưỡng tuổi 75 mới được tiếp cận chính sách là tương đối muộn.
Theo quy định hiện hành, người từ đủ 75 tuổi mới được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; riêng người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hưởng từ đủ 70 tuổi.
Thực tế, từ độ tuổi 70 trở đi, nhiều người đã suy giảm đáng kể sức khỏe, khả năng lao động và tạo thu nhập. Không ít người không có lương hưu, không có tích lũy, phải sống dựa vào con cháu hoặc tiếp tục lao động để trang trải cuộc sống. Đối với người nghèo, người cận nghèo, hoàn cảnh này càng khó khăn hơn.
Nếu phải chờ đến 75 tuổi mới được hưởng chính sách hỗ trợ, một bộ phận người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn sẽ phải trải qua khoảng thời gian khá dài mà chưa được tiếp cận chính sách an sinh.
Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho biết, khoản 3 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng của ngân sách nhà nước từng thời kỳ.
Trên cơ sở quy định này, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ xem xét điều chỉnh theo hướng người từ đủ 70 tuổi trở lên được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; trường hợp thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo thì từ đủ 65 tuổi.
Theo đại biểu đến từ Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, đây là chính sách đầu tư cho an sinh xã hội, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với những người đã dành phần lớn cuộc đời đóng góp cho gia đình và xã hội. Để bảo đảm tính khả thi, Chính phủ cần đánh giá đầy đủ số lượng đối tượng, khả năng cân đối ngân sách và xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp. Đồng thời, có thể nghiên cứu cơ chế điều chỉnh mức hưởng theo khả năng ngân sách và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ.
Cân nhắc lộ trình mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với lực lượng lao động phi chính thức và người có thu nhập từ các nền tảng số, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) nhấn mạnh đây là nhóm lao động ngày càng đông đảo trong nền kinh tế, song khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội hiện nay còn rất hạn chế.
Tuy nhiên, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị cần nghiên cứu quy định cụ thể về nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên liên quan; đồng thời đánh giá tác động kỹ lưỡng đối với từng nhóm lao động.
Đối với nhóm lao động trên nền tảng số, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay. Khoảng thời gian này sẽ giúp hoàn thiện hạ tầng pháp lý, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các doanh nghiệp nền tảng số, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.
Cùng quan tâm đến nội dung mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đại biểu Phạm Văn Hòa, đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp đề nghị Chính phủ và cơ quan soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc hết sức kỹ lưỡng việc bổ sung 2 nhóm đối tượng là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số.
Theo đại biểu Phạm Văn Hòa, thực tế thời gian qua cho thấy, mặc dù Luật Bảo hiểm xã hội đã mở rộng thêm các nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc như người làm việc trong khu vực hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân..., nhưng số lượng người tham gia thực tế chưa nhiều, quá trình triển khai còn một số bất cập.
Do đó, trước mắt, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị tập trung nguồn lực vận động, thực hiện tốt chính sách đối với các nhóm đối tượng đã được quy định, đặc biệt là người lao động trong khu vực doanh nghiệp tư nhân. Việc tiếp tục mở rộng đối tượng đối với người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số có thể xem xét khi tiến hành sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.
Bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội
Bên cạnh các đề xuất về mở rộng diện bao phủ và điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp, vấn đề bảo vệ quyền lợi người lao động trong trường hợp doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội cũng được đại biểu quan tâm.
Theo đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên), dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội đã có những điều chỉnh cần thiết nhằm tăng trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan trong thực hiện chính sách.
Cụ thể, khoản 2a Điều 13 dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn và bồi thường thiệt hại khi chậm nộp hồ sơ gây thiệt hại cho người thụ hưởng. Khoản 5 Điều 18 cũng bổ sung trách nhiệm bồi thường của cơ quan bảo hiểm xã hội. Đồng thời, dự thảo sửa đổi Điều 38 và Điều 39 theo hướng xác định rõ thời điểm phát sinh hành vi vi phạm khi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Đại biểu Nguyễn Văn Huy đánh giá đây là những sửa đổi rất cần thiết để bảo vệ thực chất quyền lợi của người lao động. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, đại biểu nhận thấy vẫn còn một khoảng trống pháp lý cần được quan tâm, đó là trường hợp người lao động đã thực tế làm việc, bị doanh nghiệp khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp không nộp hoặc chậm nộp số tiền này về cơ quan bảo hiểm xã hội.
Theo đại biểu Nguyễn Văn Huy, đây không đơn thuần là quan hệ vi phạm nghĩa vụ tài chính giữa doanh nghiệp với cơ quan bảo hiểm xã hội. Hệ quả trực tiếp là người lao động có thể bị gián đoạn quá trình đóng, không đủ điều kiện giải quyết các chế độ như ốm đau, thai sản, thất nghiệp hoặc phải chờ đợi để được hưởng lương hưu. Trong khi đó, người lao động hoàn toàn không có lỗi nhưng lại phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, bổ sung quy định theo hướng: đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và đã bị khấu trừ tiền lương, cần có cơ chế ghi nhận, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng.
Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc khắc phục hậu quả, truy đóng và bồi thường thiệt hại. Theo đại biểu, không thể để người lao động phải chờ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ hoặc xử lý xong vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình.
