Ngày 13/10, tại Hà Nội, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) tổ chức Tọa đàm “Cơ chế chia sẻ và giảm thiểu rủi ro tín dụng tại Việt Nam”, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, chuyên gia và tổ chức tài chính quốc tế.
Tọa đàm tập trung trao đổi về cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng (RSF) và bảo lãnh tín dụng một phần (PCG), từ cấu trúc, cách thức phân bổ rủi ro đến kinh nghiệm quốc tế và điều kiện triển khai tại Việt Nam.
Nhu cầu vốn lớn đặt ra yêu cầu về phương thức cấp tín dụng mới
Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), nguyên Phó Thống đốc Thường trực NHNN, cho biết Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030. Vì vậy, nhu cầu vốn sẽ tiếp tục tăng, nhất là đối với hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nông nghiệp hiện đại và các ngành kinh tế chiến lược.
Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt trên 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ đạo, việc mở rộng tín dụng phải đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn vốn, kiểm soát rủi ro và chất lượng tài sản.
Theo TS. Đào Minh Tú, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận vốn do hạn chế về minh bạch tài chính, dòng tiền, phương án kinh doanh và tài sản bảo đảm. Vì vậy, bài toán không chỉ là tăng quy mô tín dụng mà còn cần những phương thức cấp vốn giúp ngân hàng phục vụ thêm khách hàng nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro.
RSF và PCG là những công cụ có thể hỗ trợ mục tiêu này. Các cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp có thể giúp ngân hàng tài trợ cho những phân khúc khó tiếp cận vốn, từ từng khoản vay đến danh mục tín dụng, đồng thời thu hút thêm nguồn lực tư nhân trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, việc áp dụng không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng hay loại bỏ trách nhiệm của ngân hàng.
Từ góc độ quốc tế, bà Đặng Lưu Phương Anh, Giám đốc Giải pháp Khách hàng và Cấu trúc Giao dịch Nguồn vốn, Nhóm WB khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết DNNVV đóng góp khoảng 40% GDP và tạo ra 50% việc làm tại Việt Nam, nhưng khoảng 62% nhu cầu vốn của khu vực này chưa được đáp ứng. Khoảng trống tài chính dành cho DNNVV được ước tính khoảng 21,7 tỷ USD.
Đối với hạ tầng, Việt Nam được dự báo cần gần 600 tỷ USD vốn đầu tư mới đến năm 2040, trong khi khoảng trống tài chính ước tính khoảng 100 tỷ USD. RSF và PCG có thể góp phần mở rộng nguồn vốn cho DNNVV, hạ tầng, năng lượng và logistics. Để triển khai hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa ngân hàng, nhà đầu tư, tổ chức tài chính phát triển và cơ quan quản lý, trên cơ sở khuôn khổ pháp lý rõ ràng.
Cần làm rõ cơ sở pháp lý và cơ chế triển khai
Từ thực tiễn hoạt động, đại diện Vietcombank cho biết, ngân hàng đã tài trợ khoảng 50.000 tỷ đồng cho các dự án năng lượng và khoảng 70.000 tỷ đồng cho các dự án giao thông, tương đương hơn 500 km đường cao tốc. Nhu cầu tài trợ cho các dự án năng lượng khác mà ngân hàng đang xem xét cũng vượt 900.000 tỷ đồng.
Theo đại diện Vietcombank, RSF và PCG cần được thiết kế theo hướng xác định rõ phần rủi ro được chia sẻ, trách nhiệm của từng bên và cách xử lý khi phát sinh tổn thất. Đồng thời, cần làm rõ việc ghi nhận rủi ro được chuyển giao, bảo mật thông tin khách hàng và quyền chủ động của ngân hàng trong thẩm định, giám sát khoản vay, thu hồi nợ.
Vietcombank đề xuất nghiên cứu thí điểm có chọn lọc đối với các dự án hạ tầng, năng lượng quy mô lớn, danh mục DNNVV trong chuỗi cung ứng và tín dụng xanh. Việc triển khai cần bảo đảm chuyển giao rủi ro thực chất, ghi nhận phù hợp lợi ích về vốn và giới hạn tín dụng, không hạ thấp tiêu chuẩn cho vay.
Đại diện VPBank đánh giá RSF và PCG có thể bổ sung công cụ phân bổ rủi ro, qua đó hỗ trợ ngân hàng xem xét những giao dịch còn gặp giới hạn về quy mô, kỳ hạn hoặc mức độ tập trung tín dụng. Từ năm 2023 đến nay, VPBank đã huy động hơn 4,7 tỷ USD từ hơn 50 thị trường và định chế tài chính quốc tế. Cuối tháng 9/2026, ngân hàng ký thỏa thuận tài trợ 27 triệu USD cùng các đối tác quốc tế cho dự án đường dây truyền tải điện 220 kV của EVN NPT, thuộc gói tài trợ 150 triệu USD cho các dự án năng lượng xanh và sạch tại Việt Nam.
Theo đại diện VPBank, để đưa các công cụ này vào thực tế, cần làm rõ cơ sở pháp lý và trách nhiệm của các bên. Ngân hàng đề xuất thành lập nhóm làm việc chuyên sâu với sự tham gia của IFC, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và các tổ chức tín dụng nhằm nghiên cứu mô hình thí điểm phù hợp.
Về phía cơ quan quản lý, ông Trần Anh Quý, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng, NHNN cho rằng, việc tiếp cận các sản phẩm RSF và PCG của IFC là cơ hội để ngân hàng nâng cao kinh nghiệm quản trị rủi ro, tối ưu hóa danh mục tài sản và cải thiện các chỉ số an toàn. Theo ông, NHNN đã ban hành các quy định liên quan đến an toàn vốn, hệ số an toàn và kiểm soát nội bộ; các quy định mới cũng từng bước tiếp cận thông lệ quốc tế, trong đó có Basel III.
Tuy nhiên, để triển khai RSF và PCG, cần xác định rõ vị trí pháp lý của các công cụ này trong hoạt động của tổ chức tín dụng, cũng như khả năng thực hiện theo giấy phép và hướng dẫn của cơ quan quản lý. Các vấn đề về hạch toán kế toán, ghi nhận chi phí, phân bổ rủi ro và quản trị những rủi ro phát sinh cũng cần được rà soát.
Ông Trần Anh Quý nhấn mạnh đây là nhu cầu đáng quan tâm trong bối cảnh các ngân hàng tiếp tục hoàn thiện quản trị rủi ro và tiệm cận Basel III. NHNN sẵn sàng phối hợp với Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, các tổ chức tín dụng và chuyên gia để nghiên cứu, đề xuất quy định phù hợp, tạo cơ sở cho việc sử dụng các công cụ này an toàn và hiệu quả.
Từ góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Hưng Quang, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành NHQuang&Associates cho rằng, cần rà soát khuôn khổ pháp luật liên quan, làm rõ bản chất giao dịch, nghĩa vụ của từng bên và cơ chế xử lý khi phát sinh tổn thất. Đây là cơ sở để các ngân hàng đánh giá khả năng áp dụng RSF và PCG một cách thận trọng.
Kết luận Tọa đàm, ông Lê Thanh Tùng, Chủ nhiệm Ủy ban Rủi ro, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng, RSF có thể giúp ngân hàng chia sẻ một phần rủi ro trên danh mục khoản vay đủ điều kiện, trong khi ngân hàng vẫn thực hiện thẩm định, quản lý khoản vay và thu hồi nợ. PCG có thể hỗ trợ một khoản vay hoặc lĩnh vực cụ thể, góp phần mở rộng sự tham gia của các bên cho vay. Các công cụ này giúp phân bổ rủi ro hiệu quả hơn chứ không loại bỏ rủi ro tín dụng
Tọa đàm cho thấy, RSF và PCG có thể mở thêm hướng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và các dự án quy mô lớn. Để triển khai trong thực tế, các bên cần tiếp tục làm rõ cơ sở pháp lý, cách thức phân bổ rủi ro và cơ chế phối hợp, trên nguyên tắc mở rộng khả năng tiếp cận vốn nhưng không hạ thấp tiêu chuẩn tín dụng.
