Trung Quốc dẫn đầu, xuất khẩu sang Hoa Kỳ chững lại
Theo số liệu của Cục Hải quan, tháng 5/2026 Việt Nam xuất khẩu 74.107 tấn hạt điều, đạt 528,54 triệu USD, tăng 7,7% về lượng và tăng 8,2% về trị giá so với tháng 4/2026. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm ngoái, xuất khẩu hạt điều giảm 8,6% về lượng và giảm 4% về trị giá.
Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu 268.408 tấn hạt điều, thu về 1,87 tỷ USD, giảm 3% về lượng và giảm 0,3% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Mức giảm không lớn cho thấy ngành điều vẫn duy trì được sự ổn định trong bối cảnh nhu cầu tại một số thị trường chủ lực có dấu hiệu chững lại.
Tháng 5/2026, giá xuất khẩu bình quân hạt điều đạt 7.132 USD/tấn, tăng 0,4% so với tháng trước và tăng 5% so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 5 tháng đầu năm, giá xuất khẩu bình quân đạt 6.994 USD/tấn, tăng 2,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là yếu tố quan trọng giúp kim ngạch xuất khẩu chỉ giảm nhẹ dù sản lượng xuất khẩu đi xuống.
Diễn biến này cho thấy nhu cầu đối với các sản phẩm điều chế biến vẫn duy trì ở mức khá tốt trên thị trường quốc tế, đồng thời phản ánh xu hướng dịch chuyển sang các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang nhiều thị trường tăng trưởng tích cực. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là khách hàng lớn nhất của hạt điều Việt Nam.
Tháng 5/2026, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 25.135 tấn, trị giá 181,27 triệu USD, tăng 23,9% về lượng và tăng 22,5% về trị giá so với tháng trước; đồng thời tăng 2,8% về lượng và tăng 16,7% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 5 tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường này chỉ đạt 60.022 tấn, trị giá 431,7 triệu USD, giảm 8,5% về lượng nhưng vẫn tăng 4,4% về trị giá nhờ giá xuất khẩu cải thiện.
Trong khi đó, thị trường Hoa Kỳ tiếp tục ghi nhận tín hiệu chậm lại. Tháng 5/2026, xuất khẩu hạt điều sang Hoa Kỳ đạt 13.584 tấn, trị giá 93,3 triệu USD, giảm 21,8% về lượng và giảm 20,7% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 59.506 tấn, trị giá 403,9 triệu USD, giảm 0,4% về lượng và giảm 0,7% về trị giá so với cùng kỳ.
Ngoài hai thị trường chủ lực, xuất khẩu hạt điều sang Đức, Canada, Australia, Thái Lan và Tây Ban Nha … đều ghi nhận tăng trưởng tích cực, góp phần đa dạng hóa đầu ra và giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.
Hà Lan giữ vai trò cửa ngõ quan trọng vào châu Âu
Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Hà Lan hiện là thị trường xuất khẩu hạt điều lớn thứ ba của Việt Nam, sau Trung Quốc và Hoa Kỳ, đồng thời là một trong những trung tâm trung chuyển nông sản quan trọng của châu Âu. Hạt điều Việt Nam vẫn chiếm 74% thị phần nhập khẩu tại Hà Lan, nhưng đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các doanh nghiệp chế biến tại châu Phi.
Theo số liệu của Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), tháng 2/2026, Hà Lan nhập khẩu 4.500 tấn hạt điều với trị giá 33,19 triệu USD, giảm 11,9% về lượng và giảm 7,6% về trị giá so với tháng trước. Tuy nhiên, so với tháng 2/2025, lượng nhập khẩu tăng 12,9% và trị giá tăng 12,7%. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2026, Hà Lan nhập khẩu 9.518 tấn hạt điều, trị giá 69,12 triệu USD, tăng 4,1% về lượng và tăng 1,9% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.
Mặc dù khối lượng nhập khẩu tăng, giá nhập khẩu bình quân lại giảm. Trong 2 tháng đầu năm 2026, giá nhập khẩu hạt điều bình quân của Hà Lan đạt 7.262 USD/tấn, giảm 2,2% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, giá nhập khẩu hạt điều từ Việt Nam chỉ giảm nhẹ 1,6%, trong khi giá nhập khẩu từ Bờ Biển Ngà giảm 11,8% và từ Tanzania giảm tới 19%. Điều này cho thấy hạt điều Việt Nam vẫn duy trì được vị thế ở phân khúc chất lượng cao trên thị trường.
Nguồn cung hạt điều cho Hà Lan hiện chủ yếu đến từ các nước ngoài Liên minh châu Âu (EU). Trong 2 tháng đầu năm 2026, Hà Lan nhập khẩu 9.292 tấn hạt điều từ các nước ngoài EU, trị giá 66,9 triệu USD, tăng 6,1% về lượng và tăng 3,6% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.
Ngược lại, nhập khẩu từ nội khối EU chỉ đạt 226 tấn, trị giá 2,1 triệu USD, giảm mạnh 41,3% về lượng và giảm 32,2% về trị giá.
Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường này với 7.043 tấn, trị giá 50 triệu USD trong 2 tháng đầu năm 2026, chiếm tới 74% tổng lượng hạt điều nhập khẩu của Hà Lan. Dù giảm nhẹ so với mức 75,1% cùng kỳ năm 2025, đây vẫn là thị phần áp đảo so với các đối thủ cạnh tranh.
Các nguồn cung lớn tiếp theo gồm Ấn Độ, Bờ Biển Ngà và Tanzania. Trong đó, thị phần của Bờ Biển Ngà giảm từ 9,3% xuống còn 6,2%, trong khi Ấn Độ và một số quốc gia châu Phi như Tanzania, Benin hay Burkina Faso đang gia tăng hiện diện tại thị trường này.
Một xu hướng đáng chú ý là nhiều quốc gia châu Phi đã chuyển từ xuất khẩu điều thô sang chế biến nhân điều để xuất khẩu trực tiếp. Với lợi thế nằm ngay tại vùng nguyên liệu, các doanh nghiệp châu Phi ngày càng cải thiện chất lượng sản phẩm và có mức giá cạnh tranh hơn.
Dù trình độ chế biến vẫn chưa ngang bằng Việt Nam, nhưng lợi thế về nguồn nguyên liệu giúp các doanh nghiệp châu Phi từng bước mở rộng thị phần tại châu Âu, tạo sức ép cạnh tranh ngày càng lớn đối với ngành điều Việt Nam.
Triển vọng tiêu thụ hạt điều tại Hà Lan được đánh giá tích cực trong những năm tới. Dự báo quy mô thị trường sẽ tăng từ 133 triệu USD năm 2025 lên 142,3 triệu USD năm 2026 và đạt khoảng 200,7 triệu USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân 7%/năm trong giai đoạn 2026-2031.
Động lực chính đến từ xu hướng tiêu dùng thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Theo nghiên cứu công bố năm 2026 của Đại học Wageningen, protein thực vật hiện chiếm khoảng 40% khẩu phần ăn của người Hà Lan và mục tiêu quốc gia là nâng tỷ lệ này lên 50% vào năm 2030.
Xu hướng này đang thúc đẩy nhu cầu đối với các loại hạt, trong đó có hạt điều, đặc biệt trong các sản phẩm thay thế sữa và thực phẩm có nguồn gốc thực vật.
Mặc dù vẫn giữ vị thế thống lĩnh tại Hà Lan và nhiều thị trường lớn, ngành điều Việt Nam đang đứng trước áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các nước sản xuất nguyên liệu, đặc biệt là châu Phi.
Trong bối cảnh đó, việc duy trì lợi thế cạnh tranh không thể chỉ dựa vào năng lực chế biến truyền thống. Doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm bằng cách tập trung chế biến sâu để giữ vững lợi thế cạnh tranh ở thị trường Hà Lan chế biến sâu và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn bền vững của thị trường châu Âu.
