Đây là những nội dung được nêu trong Báo cáo cập nhật Kinh tế Đông Á và Thái Bình Dương tháng 10/2026 của Ngân hàng Thế giới (WB), được công bố ngày 6/10. Báo cáo đánh giá triển vọng kinh tế ngắn hạn của khu vực, đồng thời phân tích vai trò mang tính chuyển đổi của AI – dù mức độ tác động vẫn còn không đồng đều – đối với lực lượng lao động và các nền kinh tế trong khu vực.
Hai xu hướng toàn cầu định hình triển vọng tăng trưởng
Theo nhận định của WB, trong năm 2026, một số nền kinh tế trong khu vực tăng trưởng nhanh hơn dự kiến, nhờ hoạt động sản xuất và xuất khẩu hàng hóa công nghệ cao, lĩnh vực đang đóng vai trò nền tảng cho sự gia tăng mạnh mẽ của các hoạt động liên quan đến AI trên toàn cầu. Dự báo tăng trưởng năm 2026 được điều chỉnh tăng thêm 1,1 điểm phần trăm đối với Việt Nam, lên 7,4%; tăng 0,7 điểm phần trăm đối với Malaysia, lên 5,1% và tăng 0,7 điểm phần trăm đối với Thái Lan, lên 2,0%.
Trong khi đó, các quốc đảo Thái Bình Dương, vốn đặc biệt dễ tổn thương trước giá năng lượng cao và có dư địa hạn chế để ứng phó với các cú sốc bên ngoài, được dự báo tăng trưởng 2,2%, thấp hơn 0,5 điểm phần trăm so với dự báo trước đó. Trung Quốc, nền kinh tế lớn nhất khu vực, được dự báo tăng trưởng 4,4% trong bối cảnh nhu cầu trong nước tiếp tục bị hạn chế bởi thị trường lao động yếu và những điều chỉnh đang diễn ra trong lĩnh vực bất động sản.
“Mức độ hội nhập sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu cùng sức năng động của nền kinh tế đã giúp Đông Á và Thái Bình Dương có vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ sự gia tăng của các hoạt động liên quan đến AI trên toàn cầu”, ông Carlos Felipe Jaramillo, Phó Chủ tịch Ngân hàng Thế giới phụ trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, cho biết.
Theo ông Carlos Felipe Jaramillo, thách thức hiện nay là chuyển lợi thế của khu vực trong sản xuất các sản phẩm liên quan đến AI thành việc ứng dụng AI rộng rãi hơn, qua đó nâng cao năng suất và tạo thêm nhiều việc làm có chất lượng cho hàng triệu người. Nếu các quốc gia hành động mạnh mẽ ngay từ bây giờ, AI có thể trở thành một động lực quan trọng tạo ra cơ hội, nâng cao thu nhập và hướng tới một tương lai thịnh vượng hơn cho tất cả mọi người.
Tại cuộc họp báo công bố báo cáo, bà Franziska Ohnsorge, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới phụ trách khu vực châu Á cho rằng, triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế trong khu vực đang chịu tác động đồng thời từ hai xu hướng lớn của kinh tế toàn cầu, gồm lực cản từ giá năng lượng cao và động lực từ sự gia tăng của các hoạt động liên quan đến AI.
Theo bà Franziska Ohnsorge, mức độ tác động của hai xu hướng này khác nhau giữa các nền kinh tế, tùy thuộc vào mức độ hội nhập của từng quốc gia với các chuỗi giá trị liên quan đến AI cũng như mức độ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Những nền kinh tế có mức nhập khẩu năng lượng ròng cao sẽ chịu ảnh hưởng lớn hơn từ giá năng lượng tăng, trong khi những quốc gia có mức độ tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu liên quan đến AI như Việt Nam hay Malaysia có nhiều cơ hội hơn để hưởng lợi từ làn sóng tăng trưởng này.
Bà Franziska Ohnsorge cho biết, sự khác biệt về mức độ tiếp xúc với hai xu hướng trên cũng là một trong những yếu tố giải thích vì sao dự báo tăng trưởng của các nền kinh tế trong khu vực được điều chỉnh khác nhau. Những quốc gia hưởng lợi nhiều hơn từ hoạt động liên quan đến AI có xu hướng được hỗ trợ bởi các yếu tố thuận lợi toàn cầu, trong khi các nền kinh tế chịu ảnh hưởng lớn từ giá năng lượng cao lại phải đối mặt với những lực cản rõ nét hơn đối với tăng trưởng.
Trong phần phân tích chuyên đề về AI tại khu vực, báo cáo cho thấy một số nền kinh tế đang hưởng lợi từ việc cung cấp các hàng hóa làm nền tảng cho làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu, nhưng mức độ lan tỏa của công nghệ này sang các lĩnh vực rộng hơn của nền kinh tế vẫn chưa đồng đều. Mức độ ứng dụng AI của người dân và doanh nghiệp đang gia tăng nhưng vẫn thấp hơn so với các nền kinh tế phát triển, trong bối cảnh doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí cao, hạn chế về chuyên môn cũng như những quan ngại về an ninh và quyền riêng tư. Đối với phần lớn các quốc gia, những lợi ích lớn nhất trong ngắn hạn sẽ đến từ “AI nhỏ” (Small AI), tức việc áp dụng và điều chỉnh các công nghệ hiện có, đặc biệt là những công cụ AI dễ tiếp cận hơn.
Rủi ro điều chỉnh từ AI có thể tác động qua cả thương mại và tài chính
Một trong những rủi ro được WB lưu ý đối với triển vọng tăng trưởng của Đông Á và Thái Bình Dương là khả năng xảy ra một đợt điều chỉnh liên quan đến AI, cả trên phương diện đầu tư và thị trường tài chính.
Bà Franziska Ohnsorge cho biết nếu xảy ra một đợt điều chỉnh liên quan đến AI, khu vực có thể chịu tác động thông qua hai kênh chính là thương mại và tài chính. Theo bà, Đông Á có đặc điểm khác biệt so với nhiều khu vực khác khi có mức độ tiếp xúc với cả hai kênh này, bởi khu vực đang hưởng lợi đáng kể từ làn sóng hoạt động liên quan đến AI.
Về thương mại, một đợt điều chỉnh có thể khiến xuất khẩu của khu vực tăng trưởng chậm lại. Trong khi đó, về tài chính, các điều kiện tài chính có thể trở nên thắt chặt hơn. Bà Ohnsorge dẫn phân tích trong báo cáo cho biết khi thị trường cổ phiếu tại các nền kinh tế phát triển xảy ra điều chỉnh, tác động có thể lan sang thị trường cổ phiếu của các nền kinh tế mới nổi. Tương tự, nếu chi phí vay tại các nền kinh tế phát triển tăng lên, chi phí vay tại các thị trường mới nổi, trong đó có Đông Á và Thái Bình Dương, cũng có thể tăng theo.
Theo chuyên gia của WB, do chịu tác động qua cả hai kênh thương mại và tài chính, Đông Á có thể chịu ảnh hưởng lớn hơn so với một số khu vực khác nếu xảy ra một đợt điều chỉnh liên quan đến AI.
AI đang định hình lại nhu cầu về kỹ năng
Báo cáo của WB lưu ý, AI hiện chưa tạo ra tác động đáng kể đối với các công việc có khả năng tự động hóa, nhưng đã bắt đầu làm thay đổi nhu cầu về kỹ năng trên thị trường lao động. Các doanh nghiệp ngày càng tìm kiếm nhân sự có chuyên môn về AI, đồng thời yêu cầu các năng lực phân tích và kỹ năng xã hội. AI phát huy hiệu quả cao nhất trong việc hỗ trợ những công việc đòi hỏi tư duy và khả năng phán đoán phức tạp, nhưng chỉ 13% số việc làm tại khu vực thuộc nhóm này, so với 39% tại các nền kinh tế phát triển.
Ông Sarvesh Suri, Phó Chủ tịch khu vực châu Á và Thái Bình Dương của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), cho rằng khu vực tư nhân có thể đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa tiềm năng của AI thành nhiều việc làm hơn và có chất lượng tốt hơn tại Đông Á và Thái Bình Dương.
"Việc huy động nguồn vốn tư nhân cho hạ tầng số và năng lượng, mở rộng nguồn vốn cho doanh nghiệp và đầu tư vào kỹ năng của lực lượng lao động sẽ giúp các quốc gia đẩy nhanh quá trình ứng dụng AI trong toàn bộ nền kinh tế, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực cạnh tranh, tính năng động và khả năng chống chịu", ông Sarvesh Suri nhấn mạnh.
Để duy trì tăng trưởng và thúc đẩy việc làm có năng suất cao hơn, báo cáo WB khuyến nghị các quốc gia cần tạo điều kiện để AI được ứng dụng rộng rãi thông qua xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, phát triển hạ tầng năng lượng và hạ tầng số, mở rộng khả năng tiếp cận tài chính và nâng cao kỹ năng để người lao động có thể hưởng lợi từ AI.
Bên cạnh đó, các quốc gia cần thích ứng AI với điều kiện địa phương để tạo ra những việc làm tốt hơn, trong đó sử dụng các công cụ AI với ngôn ngữ địa phương có chi phí phù hợp tại những ngành có khả năng tạo việc làm trên quy mô lớn và cho người lao động ở nhiều trình độ kỹ năng khác nhau, chẳng hạn như du lịch và nông nghiệp. Chính phủ cũng cần phát huy vai trò là bên sử dụng và quản lý AI nhằm cải thiện dịch vụ công, nền tảng số, khuôn khổ pháp lý và thúc đẩy hợp tác khu vực.
