Từ khoản đầu tư thăm dò đến quyết định giải ngân hàng trăm triệu USD của quỹ ngoại
Tại phiên thảo luận “Khi thế giới định giá lại thị trường vốn Việt Nam”, trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027, ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch HĐTV VSDC đã chia sẻ về cách các quỹ đầu tư quốc tế tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam, cũng như những điều kiện để dòng vốn ngoại gia tăng quy mô giải ngân.
Theo ông Nguyễn Sơn, các định chế tài chính quốc tế thường xây dựng kế hoạch phân bổ vốn dựa trên chiến lược đầu tư và nhóm thị trường.
Chẳng hạn, một quỹ có thể dành ngân sách khoảng 100 triệu USD cho thị trường cận biên, 500 triệu USD cho thị trường mới nổi và 1 tỷ USD cho thị trường phát triển. Quy mô phân bổ có sự khác biệt tùy thuộc vào chiến lược, khẩu vị rủi ro và khả năng tiếp cận từng thị trường.
Tuy nhiên, việc một quỹ có ngân sách đầu tư không đồng nghĩa toàn bộ số tiền sẽ được đưa vào thị trường ngay lập tức.
Lấy ví dụ một quỹ dự kiến phân bổ 300 triệu USD vào Việt Nam, Chủ tịch VSDC cho rằng nhà đầu tư có thể bắt đầu bằng khoản giải ngân khoảng 50 - 100 triệu USD, sau đó tiếp tục đánh giá kết quả đầu tư, diễn biến thị trường và khả năng mở rộng danh mục.
Trước khi giải ngân, các quỹ thường làm việc với những tổ chức tài chính trong nước để tìm hiểu thị trường, nghiên cứu doanh nghiệp và xây dựng danh mục phù hợp.
Không chỉ đánh giá triển vọng tăng giá cổ phiếu, các tổ chức đầu tư quốc tế còn xem xét nhiều yếu tố liên quan đến quy trình giao dịch, thanh toán, khả năng chuyển đổi ngoại tệ và quản trị rủi ro.
Theo ông Sơn, một số nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là nhóm đến từ Đông Á, có xu hướng dành nhiều thời gian nghiên cứu trước khi đưa ra quyết định. Tuy nhiên, khi đã tham gia, các quỹ này thường hướng đến việc nắm giữ tương đối ổn định, thay vì giao dịch ngắn hạn.
Từ thực tế đó, việc thu hút dòng vốn ngoại không chỉ nằm ở khả năng tạo ra sự quan tâm ban đầu mà còn phụ thuộc vào điều kiện để nhà đầu tư duy trì và từng bước mở rộng quy mô đầu tư.
Theo Chủ tịch VSDC, các quỹ quốc tế thường quan tâm đến độ sâu thị trường, thanh khoản và khả năng thực hiện giao dịch với quy mô lớn.
Bên cạnh đó là năng lực tài chính của công ty chứng khoán, chất lượng dịch vụ ngân hàng lưu ký, cơ chế thanh toán và khả năng giao dịch thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu.
Đây đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn, đặc biệt đối với các quỹ quản lý danh mục hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ USD.
Ông Sơn cũng đề cập đến kinh nghiệm từ một số thị trường sau khi được nâng hạng. Theo ông, việc chỉ số chứng khoán đi ngang hoặc điều chỉnh trong giai đoạn đầu không phải hiện tượng bất thường, bởi các quỹ cần thời gian nghiên cứu, đánh giá và tái cơ cấu danh mục.
Quá trình này có thể kéo dài từ vài tháng đến gần một năm. Vì vậy, nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn quốc tế sẽ lập tức giải ngân mạnh, mà là bước khởi đầu để thị trường được các định chế tài chính toàn cầu quan tâm và đánh giá sâu hơn.
Muốn hút thêm vốn ngoại, thị trường cần thêm cổ phiếu chất lượng
Bên cạnh điều kiện giao dịch, một trong những vấn đề được Chủ tịch VSDC nhấn mạnh là nguồn cung cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Sơn, trong khoảng ba năm gần đây, số lượng doanh nghiệp tư nhân thực hiện IPO chưa nhiều, đặc biệt là những tập đoàn có quy mô lớn và nền tảng tài chính tốt.
Trong khi đó, việc các quỹ đầu tư quốc tế gia tăng phân bổ vốn đòi hỏi thị trường phải có đủ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu về quy mô vốn hóa, thanh khoản, quản trị và minh bạch thông tin.
Từ thực tế này, ông Sơn đề xuất thúc đẩy các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang hoạt động hiệu quả tại Việt Nam tham gia thị trường chứng khoán.
Đồng thời, việc tiếp tục cổ phần hóa, thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước có chất lượng tốt mà Nhà nước không nhất thiết phải duy trì tỷ lệ sở hữu chi phối cũng được xem là giải pháp nhằm mở rộng nguồn cung cổ phiếu.
Theo Chủ tịch VSDC, thị trường thời gian qua dành nhiều sự quan tâm đến phía cầu, trong khi việc phát triển nguồn cung hàng hóa chất lượng cũng cần được chú trọng tương xứng.
Cùng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM cho rằng, chất lượng doanh nghiệp niêm yết đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức hấp dẫn của thị trường vốn Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Hữu Huân, bên cạnh việc cải thiện điều kiện giao dịch, thị trường chứng khoán Việt Nam cần gia tăng nguồn cung cổ phiếu chất lượng để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư quốc tế.
Theo ông, việc đưa thêm doanh nghiệp nhà nước có nền tảng tốt, doanh nghiệp tư nhân đầu ngành và doanh nghiệp FDI lên sàn sẽ giúp nhà đầu tư quốc tế có thêm lựa chọn khi xây dựng danh mục.
Ngoài chất lượng doanh nghiệp, giới hạn sở hữu nước ngoài tại một số công ty niêm yết cũng là yếu tố ảnh hưởng đến khả năng giải ngân của các quỹ ngoại.
Đối với những doanh nghiệp đã hết room, dù cổ phiếu đáp ứng yêu cầu về quy mô và triển vọng kinh doanh, nhà đầu tư nước ngoài vẫn có thể gặp hạn chế trong việc gia tăng tỷ trọng nắm giữ.
Để mở rộng khả năng tiếp cận, ông Nguyễn Sơn đề cập đến chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR).
Theo đó, sản phẩm này có thể tạo thêm cơ hội cho nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận những cổ phiếu đã hết room mà không làm thay đổi quyền biểu quyết tại doanh nghiệp.
Chủ tịch VSDC cho biết khung pháp lý đã có những quy định liên quan đến NVDR, song việc triển khai trên thực tế vẫn cần các bước chuẩn bị phù hợp.
Hoàn thiện cơ chế thanh toán và sản phẩm phòng vệ rủi ro
Một nội dung khác được ông Nguyễn Sơn nhấn mạnh là khả năng vận hành của thị trường khi tiếp nhận dòng vốn quốc tế quy mô lớn.
Theo Chủ tịch VSDC, Việt Nam đã triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài phải có đủ 100% tiền trước khi đặt lệnh mua, thường được gọi là Non-Pre-funding (NPF).
Cơ chế này góp phần tháo gỡ một trong những vướng mắc trong quá trình giao dịch của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.
Các đơn vị liên quan cũng đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao dịch thông qua các tổ chức môi giới quốc tế.
Bên cạnh đó, việc triển khai mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP) được xem là một bước phát triển quan trọng đối với hạ tầng sau giao dịch.
Theo ông Sơn, cùng với hệ thống giao dịch và thanh toán, thị trường cần tiếp tục mở rộng các sản phẩm đầu tư và công cụ phòng vệ rủi ro.
Các quỹ quốc tế thường kết hợp đầu tư trên thị trường cơ sở với việc sử dụng công cụ phái sinh nhằm quản trị danh mục, đặc biệt khi thị trường có biến động.
Việt Nam đã vận hành thị trường chứng khoán phái sinh từ năm 2017, với các sản phẩm hợp đồng tương lai trên chỉ số và trái phiếu Chính phủ.
Trong thời gian tới, thị trường đang nghiên cứu phát triển các sản phẩm quyền chọn trên chỉ số, qua đó mở rộng công cụ quản trị rủi ro cho nhà đầu tư.
Về dài hạn, Chủ tịch VSDC đề cập khả năng phát triển quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ (Single Stock Options).
Theo ông, đây là công cụ có thể giúp nhà đầu tư thực hiện các chiến lược phòng vệ rủi ro đối với từng mã cổ phiếu, thay vì chỉ phòng vệ theo biến động chung của chỉ số.
Tuy nhiên, việc triển khai những sản phẩm này đòi hỏi sự đồng bộ giữa hệ thống giao dịch, thanh toán, bù trừ và quản trị rủi ro, cùng các cơ chế hỗ trợ cần thiết.
Ngoài ra, việc mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) và cải thiện minh bạch thông tin cũng được đề cập như những điều kiện hỗ trợ thu hút nhà đầu tư tổ chức.
Từ góc nhìn của Chủ tịch VSDC, cơ hội thu hút dòng vốn ngoại vào thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ đến từ việc mở rộng khả năng tiếp cận, mà còn gắn với chất lượng hàng hóa niêm yết và khả năng đáp ứng các yêu cầu giao dịch, thanh toán, quản trị rủi ro của nhà đầu tư quốc tế.
Với những quỹ có quy mô phân bổ vốn hàng trăm triệu USD, quá trình giải ngân có thể diễn ra theo nhiều giai đoạn. Việc dòng vốn tiếp tục tăng lên sau khoản đầu tư ban đầu phụ thuộc vào mức độ đáp ứng những điều kiện này của thị trường Việt Nam.
