Chuyển đổi số từ những phiên chợ truyền thống
Làn sóng thương mại điện tử đang từng bước định hình lại thói quen mua sắm của người tiêu dùng. Dẫu vậy, từ khu vực đô thị sầm uất đến vùng nông thôn hay miền núi xa xôi, chợ truyền thống vẫn giữ một vị thế không thể thay thế trong đời sống kinh tế và văn hóa giao thương của người dân. Trước áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt, bài toán đặt ra cho việc phát triển mạng lưới chợ hiện nay không chỉ dừng lại ở câu chuyện đầu tư xây dựng hay nâng cấp hạ tầng vật chất, mà còn ở sự đổi mới phương thức quản lý và tư duy kinh doanh nhằm bắt nhịp kịp thời với xu thế chuyển đổi số.
Phóng viên Báo Công Thương ghi nhận tại một số chợ trong tỉnh Cao Bằng. Tại khu trưng bày và giới thiệu nông sản địa phương trong phố đi bộ Kim Đồng, hoạt động kinh doanh, giới thiệu sản phẩm địa phương được kết hợp với không gian văn hóa, du lịch, thu hút người dân và du khách. Các gian hàng bày bán nhiều mặt hàng, từ quần áo, nhu yếu phẩm đến thực phẩm tươi sống và đặc sản miền núi. Đáng chú ý, bên cạnh thanh toán bằng tiền mặt, nhiều tiểu thương đã chủ động sử dụng mã QR, tạo thuận tiện cho khách hàng thanh toán qua điện thoại thông minh.
Người dân sử dụng điện thoại để thanh toán khi mua hàng trên phố đi bộ Kim Đồng, phường Thục Phán (Cao Bằng). Ảnh: Thu Hà

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Trần Kim Cúc (phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng), tiểu thương bán đặc sản của xã Trùng Khánh cho biết, khoảng 80% khách đến mua hàng lựa chọn chuyển khoản. Theo chị, hình thức này giúp giao dịch nhanh gọn, đồng thời thuận tiện theo dõi dòng tiền khi tài khoản hộ kinh doanh được kết nối với cơ quan thuế.
Tương tự, chị Nguyễn Phương Mai, kinh doanh thạch đen, miến rong và một số nông sản khô tại chợ km5, phường Thục Phán cho biết, tỷ lệ khách chuyển khoản tại gian hàng của chị hiện cũng chiếm khoảng 80%. Thanh toán qua ngân hàng giúp khách hàng dễ dàng mua sắm ngay cả khi không mang tiền mặt; người bán cũng giảm bất tiện khi chuẩn bị tiền lẻ và trả lại tiền cho khách.

Không chỉ ở khu vực đô thị, thanh toán số đã được triển khai tại nhiều xã vùng cao trong đó có xã Trường Hà. Trao đổi với phòng viên Báo Công Thương, bà Linh Thanh Tuyền - Chủ tịch UBND xã Trường Hà (tỉnh Cao Bằng) cho biết, địa phương có hai chợ, trong đó có 60 hộ kinh doanh thuộc phạm vi thống kê đã sử dụng mã QR thanh toán, phần mềm bán hàng và hóa đơn điện tử, đạt 100%. Đây là tín hiệu cho thấy công cụ số đang từng bước được đưa vào hoạt động thương mại ở cơ sở.
Qua đó, có thể thấy việc thanh toán qua ngân hàng giải quyết triệt để những bất tiện thường gặp cho cả đôi bên. Người mua lỡ quên mang ví vẫn có thể dễ dàng mua sắm, còn người bán không còn phải bận tâm chuẩn bị tiền lẻ để trả lại cho khách mỗi buổi chợ.
Mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương
Những chuyển biến trên cho thấy chuyển đổi số trong thương mại có thể bắt đầu từ những khâu gần gũi với người dân nhất: thanh toán, giới thiệu và bán hàng. Việc khoảng 80% khách hàng tại gian hàng ở phố đi bộ Kim Đồng lựa chọn chuyển khoản, cùng kết quả 60/60 hộ kinh doanh tại Trường Hà sử dụng các công cụ số theo thống kê của địa phương, là những dẫn chứng cụ thể về sự thay đổi trong phương thức giao dịch.

Hiệu quả của thanh toán không dùng tiền mặt thể hiện trước hết ở sự thuận tiện cho cả người mua và người bán. Với khách du lịch đến phố đi bộ Kim Đồng, mã QR giúp hoàn tất giao dịch mà không cần chuẩn bị tiền mặt; với tiểu thương, chuyển khoản giúp giảm khâu kiểm đếm, hạn chế nhầm lẫn và thuận tiện theo dõi doanh thu. Khi được sử dụng cùng phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử, các công cụ này còn góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

Theo bà Linh Thanh Tuyền, đối với người dân ở các xã miền núi còn hạn chế về khả năng tiếp cận công nghệ, việc triển khai thanh toán số cần đi đôi với hướng dẫn trực tiếp, giúp người dân biết cách sử dụng ứng dụng ngân hàng, kiểm tra giao dịch, bảo vệ thông tin tài khoản và nhận diện các hình thức lừa đảo. Cùng với đó, chính quyền cơ sở cần phối hợp với ngân hàng và tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ, hướng dẫn người dân từng bước làm quen và sử dụng các tiện ích thanh toán số phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.
Từ những gian hàng ở phố đi bộ Kim Đồng đến các chợ tại Trường Hà, công nghệ đang từng bước bổ sung phương thức giao thương mới cho chợ truyền thống. Khi thanh toán số được kết hợp với quảng bá trực tuyến, chất lượng sản phẩm và năng lực cung ứng, các đặc sản, nông sản địa phương sẽ có thêm cơ hội tiếp cận người mua, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị.
Toàn tỉnh Cao Bằng hiện có 188 sản phẩm OCOP của 123 chủ thể, trong đó 178 sản phẩm đạt 3 sao, 10 sản phẩm đạt 4 sao. Có 114 chủ thể duy trì sản xuất, kinh doanh với 172 sản phẩm, doanh thu ước đạt 119,3 tỷ đồng/năm. Đáng chú ý, 112/123 chủ thể đã tiếp cận các kênh bán hàng hiện đại. Đây là nền tảng để Cao Bằng tiếp tục thúc đẩy kinh tế số, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.