Tại Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027”, diễn ra chiều 30/10 tại Hà Nội, các chuyên gia tập trung phân tích áp lực lên chi phí vốn và dòng tiền doanh nghiệp. Trong đó, tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động vốn, biến động chi phí đầu vào và nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ là những vấn đề được đặt ra đối với kế hoạch kinh doanh những tháng cuối năm và năm tới.
Áp lực cân đối nguồn vốn ảnh hưởng dư địa giảm lãi suất
Thông tin tại diễn đàn, ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, cho biết đến ngày 26/10, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt hơn 20,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm trước. Trong khi đó, huy động vốn tăng 9,78%, thấp hơn tốc độ tăng tín dụng 2,16%, tạo áp lực cân đối nguồn vốn cho các tổ chức tín dụng.
Đây là một trong những yếu tố cần tính đến khi đánh giá khả năng giảm thêm lãi suất cho vay. Ngân hàng phải vừa đáp ứng nhu cầu tín dụng, vừa bảo đảm nguồn vốn và thanh khoản. Khi nhu cầu huy động lớn, việc tiết giảm chi phí vốn đầu vào để hạ lãi suất đầu ra cũng gặp thêm trở ngại.
TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nhận định áp lực lãi suất đến từ môi trường quốc tế, lạm phát trong nước và nhu cầu vốn lớn của nền kinh tế. Cạnh tranh huy động tại một số ngân hàng khiến chi phí tài chính và thanh khoản tiếp tục là những vấn đề doanh nghiệp phải tính toán cho năm 2027.
Cùng với áp lực nguồn vốn, diễn biến giá cả cũng đặt ra yêu cầu thận trọng trong điều hành. Theo Cục Thống kê, CPI bình quân 9 tháng năm 2026 tăng 4,52%, còn lạm phát cơ bản tăng 4,26% so với cùng kỳ. Những biến động này khiến việc hỗ trợ giảm chi phí vay phải được cân nhắc đồng thời với mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô.
Về định hướng điều hành, ông Đào Văn Hà cho biết Ngân hàng Nhà nước tiếp tục sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ, phối hợp với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác. Tuy nhiên, việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp cần sự phối hợp của nhiều bộ, ngành và các chủ thể trong nền kinh tế.
Đối với doanh nghiệp, vấn đề vì vậy không chỉ là chờ lãi suất giảm. Chi phí tài chính còn phụ thuộc quy mô khoản vay và thời gian sử dụng vốn. Nếu nguyên liệu đắt hơn hoặc khách hàng kéo dài thời hạn thanh toán, nhu cầu vay có thể tăng dù quy mô sản xuất không thay đổi.
Tỷ giá và giá năng lượng có thể làm tăng nhu cầu vay
Phân tích tại diễn đàn, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng tác động trực tiếp đến từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư. Khi cùng biến động bất lợi, ba yếu tố có thể khuếch đại sức ép lên hoạt động kinh doanh.
Với doanh nghiệp nhập khẩu, tỷ giá ảnh hưởng số tiền đồng phải chi để mua nguyên liệu, máy móc và thanh toán nghĩa vụ ngoại tệ. Giá nhiên liệu thay đổi tiếp tục tác động đến sản xuất, vận chuyển và bảo quản hàng hóa. Phần chi phí tăng thêm có thể chuyển thành nhu cầu vốn lưu động, kéo theo tiền lãi nếu doanh nghiệp phải vay bổ sung.
Số liệu thống kê cho thấy áp lực đầu vào đã hiện diện. Trong 9 tháng năm 2026, chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% so với cùng kỳ, trong khi chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37%. Đối với tỷ giá, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc cơ cấu thu, chi ngoại tệ và thời điểm thanh toán. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể đồng thời nhập nguyên liệu hoặc có nghĩa vụ trả nợ ngoại tệ. Vì vậy, thay đổi tỷ giá cần được đánh giá trên phần thu, chi còn chênh lệch, thay vì chỉ nhìn vào giá trị doanh thu xuất khẩu.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước được dẫn tại diễn đàn, đến ngày 22/10, tỷ giá giao dịch liên ngân hàng ở mức 25.841 đồng/USD, giảm 1,7% so với cuối năm 2025. Từ thực tế sản xuất vôi công nghiệp, ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, chia sẻ giá nhiên liệu ảnh hưởng đến khai thác nguyên liệu, vận chuyển và sản xuất; còn cước tàu cùng những thay đổi về thương mại quốc tế tác động đến xuất khẩu. Doanh nghiệp phải theo dõi đồng thời các yếu tố này để tính chi phí và cân đối dòng tiền.
Doanh nghiệp cần tính ngưỡng điều chỉnh hợp đồng và khoản vay
Theo ông Nguyễn Quang Vinh, doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản thay vì dựa vào một dự báo. Các yếu tố như chi phí nhập khẩu, doanh thu xuất khẩu, nghĩa vụ ngoại tệ, kỳ hạn vay và tồn kho phải được xem xét trong cùng một phương án tài chính.
Điểm cần làm rõ trong mỗi kịch bản là khi nào doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động. Với hợp đồng bán hàng có giá cố định, giá nguyên liệu hoặc vận chuyển tăng có thể làm giảm lợi nhuận. Với khoản vay ngắn hạn, khách hàng chậm trả có thể khiến kỳ thu tiền không còn phù hợp với lịch trả nợ.
Chia sẻ cách ứng phó, ông Đỗ Tiến Thành cho biết doanh nghiệp đàm phán nguồn cung dài hạn, tổ chức mua sắm tập trung và bổ sung cơ chế thương lượng điều chỉnh giá bán khi nguyên liệu hoặc logistics biến động vượt ngưỡng thỏa thuận. Đồng thời, doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu.
Ở góc độ tài chính, kiểm soát tồn kho và thời hạn thanh toán có ý nghĩa trực tiếp đối với nhu cầu vay. Tăng dự trữ nguyên liệu để phòng giá lên cần được cân nhắc với tiền lãi, chi phí lưu kho và khả năng tiêu thụ. Tương tự, nguồn thu ngoại tệ cần được đối chiếu với nghĩa vụ chi trả theo từng thời điểm để nhận diện phần thiếu hụt.
Trong kế hoạch năm 2027, doanh nghiệp vì thế cần lượng hóa cả chi phí phát sinh và nguồn tiền bù đắp khi tỷ giá, lãi suất hoặc năng lượng diễn biến bất lợi. Việc xác định trước ngưỡng điều chỉnh giá bán, khoản vay và tiến độ đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, nhất là khi dư địa giảm chi phí vốn vẫn chịu nhiều ràng buộc.
