“Bẫy ngọt” phía sau những khoản vay siêu tốc
Theo cảnh báo của cơ quan chức năng, nhiều đối tượng đang lợi dụng tâm lý cần tiền nhanh, mong muốn kiếm lợi nhuận cao để dẫn dụ người dân vào các đường dây tín dụng đen và sàn đầu tư giả mạo.
Thời gian gần đây, hàng loạt ứng dụng vay tiền trực tuyến xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội với các khẩu hiệu như “không cần thế chấp”, “duyệt hồ sơ trong 5 phút”, “nhận tiền ngay trong ngày”. Với nhiều người đang gặp khó khăn tài chính, đây được xem như chiếc “phao cứu sinh” tạm thời.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy phía sau lớp vỏ “công nghệ tài chính” lại là hệ sinh thái tín dụng đen trá hình. Các đối tượng thường áp dụng chiêu thức cho vay khoản nhỏ ban đầu để tạo sự tin tưởng. Nhưng đi kèm đó là hàng loạt khoản phí ẩn, phí dịch vụ, lãi chồng lãi và điều khoản bất lợi mà người vay ít khi đọc kỹ trong hợp đồng điện tử.
Nhiều người chỉ vay vài triệu đồng nhưng sau thời gian ngắn, số tiền phải trả tăng gấp nhiều lần. Chỉ cần chậm thanh toán vài ngày, người vay lập tức bị gọi điện đòi nợ liên tục, nhắn tin đe dọa, xúc phạm danh dự.
Đáng lo ngại hơn, khi cài đặt app vay tiền, người dùng thường vô tình cấp quyền truy cập danh bạ, hình ảnh, dữ liệu cá nhân trên điện thoại. Đây chính là “vũ khí” để các đối tượng khai thác nhằm khủng bố tinh thần nạn nhân.
Không ít trường hợp bị cắt ghép hình ảnh nhạy cảm, đăng tải lên mạng xã hội hoặc gửi cho người thân, đồng nghiệp để gây áp lực trả nợ. Những cuộc gọi đòi nợ diễn ra từ sáng đến đêm khiến nhiều người rơi vào trạng thái hoảng loạn, suy sụp tinh thần.
Từ “làm quen online” đến mất trắng hàng tỷ đồng
Không chỉ dừng ở tín dụng đen, các đối tượng lừa đảo hiện còn dựng lên những “sàn đầu tư tài chính”, “sàn tiền ảo”, “ứng dụng chứng khoán quốc tế” giả mạo để chiếm đoạt tài sản.
Kịch bản phổ biến là sử dụng tài khoản mạng xã hội giả mạo với hình ảnh sang trọng, ngoại hình đẹp, nghề nghiệp ổn định như bác sĩ, kỹ sư công nghệ thông tin, doanh nhân đang sống ở nước ngoài… để tiếp cận nạn nhân.
Ban đầu, chúng kiên nhẫn trò chuyện, tạo dựng mối quan hệ tình cảm hoặc sự tin tưởng trong thời gian dài. Khi nạn nhân mất cảnh giác, các đối tượng bắt đầu giới thiệu cơ hội “đầu tư lợi nhuận cao”, “kiếm tiền dễ dàng”, “đánh lệnh chắc thắng”.
Nhiều nạn nhân được cho đăng nhập vào tài khoản “mẫu” với các giao dịch liên tục sinh lời từ 5–50% để tạo lòng tin. Sau đó, chúng hướng dẫn mở tài khoản trên các sàn đầu tư giả mạo và dụ dỗ nạp tiền ngày càng nhiều.
Ban đầu, hệ thống vẫn cho rút tiền dễ dàng nhằm tạo cảm giác an toàn. Nhưng đến khi số tiền đầu tư tăng lên hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng, tài khoản bất ngờ bị khóa với lý do “phát hiện giao dịch bất thường”, “phải nộp thuế”, “đóng phí xác minh” hoặc “ký quỹ bổ sung”.
Khi nạn nhân tiếp tục nạp tiền để “mở khóa”, các đối tượng lại đưa ra thêm nhiều lý do khác nhau nhằm kéo dài thời gian. Đến lúc người bị hại không còn khả năng tài chính, website sẽ biến mất, tài khoản bị xóa và toàn bộ số tiền bị chiếm đoạt.
Theo các chuyên gia an ninh mạng, đây là mô hình lừa đảo “Pig Butchering” – tức “nuôi heo rồi làm thịt”, đang bùng phát trên nhiều quốc gia châu Á trong vài năm gần đây. Đối tượng lừa đảo thường dành nhiều tuần hoặc nhiều tháng để xây dựng niềm tin trước khi dụ nạn nhân đầu tư số tiền lớn.
Vì sao nhiều người vẫn sập bẫy?
Một trong những nguyên nhân lớn là nhu cầu tài chính cấp bách. Trong bối cảnh áp lực chi tiêu gia tăng, nhiều người cần tiền gấp để chữa bệnh, đóng học phí, kinh doanh hoặc xử lý các sự cố cá nhân nên dễ dàng tìm đến các khoản vay trực tuyến.
“Chỉ với vài cú chạm trên điện thoại, nhiều người dễ dàng nhận được khoản vay “giải ngân trong 5 phút”, hay được mời gọi tham gia các “sàn đầu tư sinh lời 30–50% mỗi tháng”. Nhưng đằng sau những lời quảng cáo hào nhoáng ấy là những chiếc bẫy tài chính được giăng sẵn, khiến không ít nạn nhân rơi vào vòng xoáy nợ nần, mất sạch tài sản, bị khủng bố tinh thần, thậm chí tan vỡ gia đình.
Trong khi đó, việc tiếp cận tín dụng chính thống vẫn còn những rào cản nhất định như yêu cầu chứng minh thu nhập, lịch sử tín dụng, tài sản bảo đảm hoặc quy trình xét duyệt kéo dài. Điều này khiến một bộ phận người dân chấp nhận “đánh liều” với các app vay tiền không rõ nguồn gốc.
Ngoài ra, tâm lý muốn làm giàu nhanh cũng khiến nhiều người trở thành mục tiêu của các đường dây lừa đảo đầu tư tài chính, tiền ảo. Chỉ cần thấy lợi nhuận cao, rút tiền dễ ở giai đoạn đầu, nhiều người lập tức tin tưởng và tiếp tục nạp vốn.
Các chuyên gia cho rằng, mạng xã hội hiện đang góp phần “bình thường hóa” những hoạt động tài chính rủi ro. Những quảng cáo xuất hiện dày đặc trên Facebook, TikTok, Zalo… với hình ảnh giàu sang, xe sang, lợi nhuận khủng khiến người dùng dễ bị tác động tâm lý.
Đáng chú ý, các đối tượng còn tận dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo hình ảnh, video giả mạo, thậm chí giả giọng nói nhằm tăng độ tin cậy. Điều này khiến việc nhận diện lừa đảo ngày càng khó khăn hơn.
Không chỉ mất tiền mà còn mất dữ liệu cá nhân: Một trong những hệ lụy nghiêm trọng của vay app và đầu tư online giả mạo là nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân.
Khi người dùng cung cấp căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, danh bạ điện thoại hoặc ảnh cá nhân cho các ứng dụng không rõ nguồn gốc, dữ liệu có thể bị mua bán hoặc sử dụng cho nhiều hành vi phạm pháp khác.
Nhiều trường hợp sau khi vay app đã liên tục bị các cuộc gọi quảng cáo, dụ dỗ đầu tư, mạo danh cơ quan chức năng hoặc lừa đảo chuyển tiền nhắm đến.
Theo chuyên gia pháp luật, dữ liệu cá nhân hiện được xem là “mỏ vàng” của tội phạm công nghệ cao. Một khi bị đánh cắp, người dùng rất khó kiểm soát việc thông tin của mình bị sử dụng vào mục đích gì.
Cần siết quản lý và nâng cao “sức đề kháng số”
Các chuyên gia pháp luật nhận định, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng vệ của người dân trên môi trường số.
Hiện nay, pháp luật Việt Nam đã có các quy định xử lý hành vi cho vay nặng lãi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, các đối tượng thường đặt máy chủ ở nước ngoài, sử dụng tài khoản ảo và liên tục thay đổi phương thức hoạt động khiến việc điều tra, xử lý gặp nhiều khó khăn.
Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa lực lượng công an, ngân hàng, cơ quan quản lý viễn thông và nền tảng mạng xã hội nhằm ngăn chặn từ sớm các ứng dụng, website và tài khoản có dấu hiệu lừa đảo.
Song song đó, các tổ chức tín dụng cũng cần mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng hợp pháp cho người dân, đặc biệt là lao động thu nhập thấp, công nhân, sinh viên và người yếu thế, nhằm hạn chế “đất sống” của tín dụng đen.
TS. Phan Phương Nam, Phó trưởng khoa Luật thương mại – Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh cảnh báo 5 dấu hiệu nhận biết lừa đảo tài chính trên mạng, người dân cần đặc biệt cảnh giác nếu gặp các dấu hiệu sau: Cam kết lợi nhuận cao bất thường, “lãi chắc chắn”, “không có rủi ro”. Yêu cầu chuyển tiền nhanh, nạp thêm tiền để “mở khóa tài khoản”. Ứng dụng vay tiền yêu cầu cấp quyền truy cập danh bạ, hình ảnh, vị trí. Người lạ trên mạng chủ động làm quen rồi gợi ý đầu tư tài chính. Website, app không có pháp nhân rõ ràng, không được cơ quan quản lý cấp phép.
Chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không vay tiền hoặc đầu tư qua các nền tảng không rõ nguồn gốc; không chia sẻ thông tin cá nhân, mã OTP, tài khoản ngân hàng cho người lạ.
Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, cần nhanh chóng ngừng giao dịch, lưu lại bằng chứng, liên hệ ngân hàng để phong tỏa tài khoản liên quan và trình báo cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ xử lý theo quy định pháp luật.
