Tóm tắt:Chuẩn mực Kiểm toán nội bộ toàn cầu (GIAS 2024) do Viện Kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ (IIA) ban hành ngày 09/01/2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 09/01/2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình phát triển nghề nghiệp kiểm toán nội bộ trên phạm vi toàn cầu. So với Khung Chuẩn mực quốc tế về thực hành nghề nghiệp kiểm toán nội bộ (IPPF 2017), GIAS 2024 thể hiện sự thay đổi toàn diện về quản trị, cấu trúc chuẩn mực và yêu cầu thực hành nghề nghiệp, trong đó nhấn mạnh lợi ích công chúng như một nguyên tắc nền tảng; mở rộng trách nhiệm của nhà quản trị thông qua khái niệm điều kiện thiết yếu; yêu cầu bắt buộc xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ; tăng cường quản lý chất lượng và thúc đẩy ứng dụng công nghệ. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với các ngân hàng thương mại (NHTM) trong việc hoàn thiện mô hình quản trị, tăng cường hiệu lực hệ thống kiểm soát nội bộ và nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ. Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu kết hợp phân tích so sánh dựa trên các văn bản chính thức do IIA ban hành, trong đó có tài liệu "Ánh xạ hai chiều: Các yếu tố bắt buộc của IPPF năm 2017 hướng tới Tiêu chuẩn Kiểm toán nội bộ toàn cầu năm 2024", nhằm hệ thống hóa những thay đổi chủ yếu về cấu trúc và nội dung giữa IPPF 2017 và GIAS 2024 theo năm lĩnh vực và kinh nghiệm của các nghiên cứu liên quan trong việc triển khai GIAS 2024. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các khuyến nghị định hướng cho việc áp dụng GIAS 2024 vào hoạt động kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam.
Từ khóa:GIAS 2024; IPPF 2017; kiểm toán nội bộ; NHTM Việt Nam.
APPLICATION OF THE GLOBAL INTERNAL AUDIT STANDARDS IN VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS
Abstract:The Global Internal Audit Standards (GIAS 2024), issued by The Institute of Internal Auditors (IIA) on January 9, 2024 and effective from January 9, 2025, mark a significant transition in the global development of the internal audit profession. Compared to the International Professional Practices Framework (IPPF 2017), GIAS 2024 reflects comprehensive changes in governance philosophy, standards structure, and professional practice requirements. Key highlights include emphasizing public interest as a foundational principle; expanding the board’s oversight responsibilities through the concept of “essential conditions”; mandating the development of an internal audit strategy; strengthening quality management; and promoting the application of technology. These changes have placed new demands on commercial banks to enhance their governance models, strengthen the effectiveness of internal control systems, and improve the quality of internal audit activities. This article employs a literature review method combined with comparative analysis based on official documents issued by IIA, including the Two-Way Mapping: 2017 IPPF Mandatory Elements to 2024 Global Internal Audit Standards document, to systematize the major structural and substantive changes between the 2017 IPPF and 2024 GIAS across five domains, as well as lessons drawn from relevant studies on the implementation of the 2024 GIAS. On this basis, the article proposes recommendations to guide the adoption of the 2024 GIAS in internal audit activities at commercial banks in Vietnam.
Keywords:GIAS 2024; IPPF 2017; internal audit; Vietnamese commercial banks.
1. Đặt vấn đề
Lĩnh vực ngân hàng luôn tiềm ẩn những rủi ro trọng yếu như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động, rủi ro thanh khoản... Sự phát triển của công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ chuỗi khối (Blockchain), tội phạm mạng và các sản phẩm tài chính phức tạp đã tạo ra những rủi ro mới chưa từng có tiền lệ (rủi ro công nghệ, rủi ro an ninh mạng, rủi ro từ dữ liệu lớn). Theo đó, kiểm toán nội bộ cần có một khung chuẩn mực đủ mạnh mẽ và linh hoạt để nhận diện, đánh giá và kiểm soát hiệu quả những rủi ro này. Các quy định pháp lý quốc tế và trong nước, đặc biệt là các tiêu chuẩn về an toàn vốn (Basel III), phòng, chống rửa tiền (Anti-Money Laundering - AML) và bảo vệ dữ liệu ngày càng chặt chẽ; kiểm toán nội bộ phải đóng vai trò là tuyến cuối cùng trong hệ thống phòng thủ, bảo đảm ngân hàng tuân thủ các quy định này.
Để bảo đảm tính nhất quán và chất lượng của hoạt động kiểm toán nội bộ trên phạm vi toàn cầu, IIA đã xây dựng và duy trì IPPF 2017 với các nội dung bắt buộc gồm: Định nghĩa Kiểm toán nội bộ, Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp và Chuẩn mực quốc tế về thực hành nghề nghiệp kiểm toán nội bộ. Sau nhiều năm áp dụng IPPF 2017, ngày 09/01/2024, IIA chính thức ban hành GIAS 2024, có hiệu lực bắt buộc từ ngày 09/01/2025. GIAS 2024 hợp nhất toàn bộ các cấu phần của IPPF 2017 thành một khung nguyên tắc thống nhất gồm 5 lĩnh vực; 15 nguyên tắc và 52 chuẩn mực, tập hợp các nguyên tắc và yêu cầu bắt buộc trong hoạt động kiểm toán nội bộ với mục tiêu bảo đảm các cuộc kiểm toán được thực hiện khách quan, độc lập, tuân thủ chuẩn mực chuyên môn và quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Qua đó, nâng cao độ tin cậy của báo cáo kiểm toán và tăng cường chức năng tư vấn của kiểm toán nội bộ trong việc giúp tổ chức cải thiện quy trình hoạt động, đặc biệt là quản trị và quản lý rủi ro. Theo đó, việc nghiên cứu áp dụng GIAS 2024 vào hệ thống NHTM Việt Nam là nội dung cần thiết nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ, đóng góp trực tiếp vào sự ổn định, an toàn và phát triển bền vững của các NHTM nói riêng và hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung.
2. Cơ sở lý thuyết
Vai trò của kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp nói chung và NHTM nói riêng có thể được lý giải dựa trên 3 nhóm lý thuyết nền tảng, mỗi lý thuyết tiếp cận vấn đề từ một góc độ khác nhau nhưng cùng bổ trợ cho nhau để làm rõ giá trị của chức năng này.
Thứ nhất,dưới góc độ lý thuyết đại diện (Agency Theory), Jensen và Meckling (1976) cho rằng khi quyền sở hữu và quyền điều hành doanh nghiệp tách rời, người quản lý (đại diện) không nhất thiết luôn hành động vì lợi ích cao nhất của cổ đông (bên ủy quyền). Sự khác biệt về mục tiêu cùng với bất đối xứng thông tin làm phát sinh chi phí đại diện (agency cost). Fama và Jensen (1983) bổ sung rằng việc phân tách chức năng ra quyết định và chức năng kiểm soát là cơ chế quan trọng nhằm hạn chế vấn đề đại diện. Trong bối cảnh đó, kiểm toán nội bộ đóng vai trò là một kênh giám sát độc lập, góp phần thu hẹp bất đối xứng thông tin và cung cấp cơ sở khách quan để đánh giá hoạt động, hành vi và quyết định của nhà quản lý. Đối với NHTM, do đặc thù đòn bẩy tài chính cao và rủi ro lan truyền lớn, vai trò của kiểm toán nội bộ càng trở nên quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro, hạn chế chi phí đại diện và góp phần bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống.
Thứ hai,dưới góc độ lý thuyết quản trị doanh nghiệp (Corporate Governance Theory). Một hệ thống quản trị hiệu quả cần đầy đủ cơ chế kiểm tra và cân bằng quyền lực giữa các bên liên quan (Cadbury Committee, 1992). Shleifer và Vishny (1997) mô tả quản trị doanh nghiệp như tập hợp cơ chế bảo đảm nhà đầu tư nhận được lợi tức xứng đáng từ vốn đã bỏ ra; các cơ chế giám sát nội bộ, trong đó có kiểm toán nội bộ là cấu phần không thể thiếu. Theo cách tiếp cận này, kiểm toán nội bộ không chỉ giám sát mà còn cung cấp sự bảo đảm độc lập về tính đầy đủ và hiệu lực của toàn bộ hệ thống quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ, đồng thời đưa ra khuyến nghị cải thiện hiệu quả hoạt động và hỗ trợ nhà quản trị trong việc ra quyết định.
Thứ ba,dưới góc độ mô hình Ba tuyến phòng thủ (Three Lines Model) của IIA (2020). Mô hình phân định rõ 3 lớp trách nhiệm trong quản lý rủi ro: Tuyến thứ nhất là các bộ phận kinh doanh và vận hành, trực tiếp xử lý các rủi ro hằng ngày; tuyến thứ hai là các bộ phận quản lý rủi ro, tuân thủ, pháp chế, thiết lập khung kiểm soát và giám sát tuân thủ; tuyến thứ ba là kiểm toán nội bộ, độc lập để đánh giá khách quan toàn bộ hệ thống quản trị (bao gồm cả tuyến một và tuyến hai). Mô hình này được áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực ngân hàng và là nền tảng thiết kế hệ thống kiểm soát nội bộ theo thông lệ quốc tế.
Như vậy, kiểm toán nội bộ không đơn thuần là công cụ kiểm tra, phát hiện các tồn tại, hạn chế theo cách hiểu truyền thống, mà là cơ chế quản trị có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cho tổ chức thông qua việc giảm chi phí đại diện, củng cố hệ thống quản trị và bảo đảm tính hiệu quả của toàn bộ cấu trúc kiểm soát rủi ro. Đây cũng là cơ sở lý giải sự thay đổi tư duy xây dựng chuẩn mực của IIA khi chuyển từ IPPF 2017 sang GIAS 2024, nhấn mạnh vai trò tạo giá trị của kiểm toán nội bộ bên cạnh chức năng bảo đảm truyền thống.
3. Tổng quan nghiên cứu
Sau khi GIAS 2024 được công bố, một số nhà nghiên cứu đã tập trung vào việc phân tích sự thay đổi giữa IPPF 2017 và GIAS 2024. Attaf (2026) đã thực hiện phân tích so sánh toàn diện giữa IPPF 2017 và GIAS 2024 tập trung vào ba khía cạnh: Thay đổi cấu trúc, tiến hóa nội dung/triết lý và thách thức triển khai, đặc biệt đưa ra những thách thức triển khai GIAS 2024 tại các nước đang phát triển. Kết quả nghiên cứu cho thấy GIAS không chỉ thay đổi về cấu trúc mà còn tái định vị vai trò của kiểm toán nội bộ trong quản trị doanh nghiệp thông qua việc nhấn mạnh trách nhiệm của nhà quản trị, chiến lược của chức năng kiểm toán nội bộ và chương trình bảo đảm chất lượng. Trong khi đó, Khan (2026) tiếp cận GIAS từ góc độ so sánh nội dung giữa hai bộ chuẩn mực tập trung vào các khía cạnh trọng tâm: Nhiệm vụ kiểm toán nội bộ được tách thành một chuẩn mực độc lập thay vì lồng ghép trong Điều lệ kiểm toán như trước qua đó gia tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình; vai trò của nhà quản trị chuyển từ phê duyệt gián tiếp sang chủ động thiết lập, hỗ trợ nhiệm vụ kiểm toán nội bộ.
Bên cạnh các nghiên cứu mang tính học thuật, nhiều tổ chức nghề nghiệp và công ty kiểm toán quốc tế đã công bố các nghiên cứu về đánh giá tác động, khó khăn của việc triển khai GIAS 2024 trong thực tiễn. Đáng chú ý là báo cáo tổng hợp kinh nghiệm thực tiễn của KPMG (2024) được xây dựng từ các đợt đánh giá khoảng cách và trao đổi trực tiếp với nhiều Giám đốc/Người đứng đầu bộ phận kiểm toán nội bộ (CAE), cùng với nghiên cứu tình huống của Sari & Julian (2026) đánh giá mức độ tuân thủ lĩnh vực V- GIAS 2024 về thực hiện dịch vụ kiểm toán nội bộ tại một doanh nghiệp nhà nước ở Indonesia hoặc đánh giá triển vọng triển khai GIAS 2024 trong ngành Ngân hàng Ukraine của Utenkova Karina (2025). Các nghiên cứu này đều cung cấp bằng chứng cụ thể về những khó khăn phổ biến trong giai đoạn chuyển đổi, tập trung ở các yêu cầu về điều lệ kiểm toán, chiến lược kiểm toán nội bộ và quản lý chất lượng kiểm toán nội bộ tại các tổ chức.
Qua khảo cứu cho thấy, các nghiên cứu đều đưa ra rằng GIAS 2024 là bước phát triển quan trọng của nghề kiểm toán nội bộ, phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình kiểm toán dựa trên tuân thủ sang mô hình quản trị tạo giá trị và định hướng chiến lược. Một số nghiên cứu đã phân tích khá đầy đủ những thay đổi của GIAS 2024 so với IPPF 2017 về cấu trúc, nguyên tắc và yêu cầu nghề nghiệp, tuy nhiên phần lớn chỉ tập trung vào việc giải thích nội dung của bộ chuẩn mực hoặc phân tích sự khác biệt giữa hai khuôn khổ chuẩn mực mà chưa đánh giá khả năng áp dụng trong các bối cảnh thể chế và ngành, nghề cụ thể. Đối với các bài viết về thực tiễn áp dụng GIAS 2024, bước đầu đã đề cập đến những khó khăn trong triển khai nhưng chưa xây dựng một khung phân tích để đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng của các tổ chức, đặc biệt đối với hệ thống NHTM là loại hình tổ chức có mức độ rủi ro cao. Đến nay, chưa có nghiên cứu phân tích mức độ phù hợp của GIAS 2024 đối với khuôn khổ pháp lý và thực tiễn quản trị của hệ thống NHTM Việt Nam, cũng như chưa đề xuất các khuyến nghị áp dụng phù hợp với điều kiện đặc thù của Ngành. Do vậy, nhằm giải quyết các khoảng trống nghiên cứu trên, nhóm tác giả đã thực hiện phân tích và hệ thống hóa những thay đổi cốt lõi của GIAS 2024 so với IPPF 2017; tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm quốc tế về triển khai GIAS 2024 từ đó đề xuất các khuyến nghị và lộ trình áp dụng cho các NHTM Việt Nam có thể triển khai GIAS 2024 một cách hiệu quả gắn với các quy định về kiểm toán nội bộ hiện hành, qua đó góp phần nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ, tăng cường năng lực quản trị và tiệm cận với thông lệ quốc tế.
4. Phương pháp nghiên cứu
Nhóm tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu kết hợp phân tích so sánh và tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính gồm: (1) Bộ Chuẩn mực chính thức của IIA (GIAS 2024, IPPF 2017); (2) Tài liệu "Ánh xạ hai chiều: Các yếu tố bắt buộc của IPPF năm 2017 hướng tới Tiêu chuẩn Kiểm toán nội bộ toàn cầu năm 2024" do IIA ban hành năm 2024 (IIA, 2024b) đối chiếu từng điều khoản giữa hai bộ chuẩn mực; (3) Các nghiên cứu học thuật và báo cáo thực tiễn quốc tế về triển khai GIAS 2024 (Attaf, 2026; Khan, 2026; KPMG, 2024; Utenkova Karina, 2025; Sari và Julian, 2026). Việc phân tích được thực hiện theo cấu trúc các lĩnh vực của GIAS 2024, nhằm hệ thống hóa điểm mới và đánh giá hàm ý đối với NHTM Việt Nam. Đây là nghiên cứu định tính theo đó kết quả mang tính định hướng và khuyến nghị.
4. Kết quả và thảo luận nghiên cứu
4.1. Hệ thống những thay đổi cốt lõi của GIAS 2024 so với IPPF 2017
4.1.1. Cấu trúc chuẩn mực
IPPF 2017 được xây dựng theo 2 nhóm Chuẩn mực: Chuẩn mực Thuộc tính (nhóm 1000 - gồm các Chuẩn mực có số bắt đầu bằng 1000, quy định về đặc điểm của tổ chức kiểm toán nội bộ và cá nhân thực hiện kiểm toán nội bộ), quy định đặc điểm của tổ chức và cá nhân thực hiện kiểm toán nội bộ và Chuẩn mực Hoạt động (nhóm 2000) - gồm các Chuẩn mực có số bắt đầu bằng 2000, quy định về cách thức quản lý và thực hiện hoạt động kiểm toán nội bộ, quy định bản chất hoạt động và tiêu chí đánh giá chất lượng. Mỗi Chuẩn mực có thể kèm theo diễn giải và các yêu cầu áp dụng riêng cho dịch vụ đảm bảo (ký hiệu .A) và dịch vụ tư vấn (ký hiệu .C). IPPF 2017 gồm 6 cấu phần (Sứ mệnh, Nguyên tắc cốt lõi, Định nghĩa, Chuẩn mực, Quy tắc đạo đức và Hướng dẫn thực hiện), dẫn đến sự phân tán, trùng lặp nội dung và một số hướng dẫn mang tính khuyến nghị thay vì yêu cầu bắt buộc.
Trong khi đó, GIAS 2024 hợp nhất toàn bộ 6 cấu phần của IPPF 2017 vào một tài liệu Chuẩn mực duy nhất, thống nhất và mạch lạc hơn. Cấu trúc mới gồm: 5 lĩnh vực; 15 nguyên tắc và 52 chuẩn mực cụ thể hóa 15 nguyên tắc. Mỗi chuẩn mực gồm 3 phần: Yêu cầu, hướng dẫn triển khai và ví dụ về bằng chứng tuân thủ (IIA, 2024a). GIAS 2024 còn bổ sung 2 cấu phần: Yêu cầu theo chủ đề hiện có các chủ đề rủi ro trọng yếu như an ninh mạng, rủi ro bên thứ ba, văn hóa tổ chức, khả năng phục hồi của tổ chức… và Hướng dẫn toàn cầu là các tài liệu không bắt buộc, hỗ trợ áp dụng thực tiễn.
Một nội dung hoàn toàn mới của GIAS 2024 là mỗi chuẩn mực đều liệt kê ví dụ cụ thể về tài liệu, hồ sơ hoặc hoạt động có thể dùng làm bằng chứng tuân thủ giúp kiểm toán viên nội bộ và các bên đánh giá chất lượng có căn cứ rõ ràng để đánh giá mức độ tuân thủ. Đồng thời, một số yêu cầu vốn chỉ mang tính khuyến nghị trong IPPF 2017 đã được nâng thành yêu cầu bắt buộc trong GIAS 2024. Ví dụ điển hình là Chuẩn mực 9.5, IPPF 2017 quy định Trưởng Kiểm toán nội bộ “nên” phối hợp với các nhà cung cấp dịch vụ đảm bảo nội bộ và bên ngoài, trong khi GIAS 2024 quy định Trưởng Kiểm toán nội bộ “phải” thực hiện việc này, ngoài ra bổ sung yêu cầu mới là Trưởng Kiểm toán nội bộ phải báo cáo với Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán khi không đạt được mức độ phối hợp phù hợp trong quá trình thực hiện chức năng kiểm toán nội bộ.
4.1.2. Nội dung chuẩn mực
Đối với Lĩnh vực I - Mục đích của kiểm toán nội bộ:Trong IPPF 2017, nội dung về mục đích kiểm toán nội bộ nằm rải rác ở Sứ mệnh kiểm toán nội bộ, Định nghĩa kiểm toán nội bộ, nhóm Chuẩn mực 1000 và một số Nguyên tắc cốt lõi 8, 9, 10, yêu cầu phải quy định mục đích, quyền hạn, trách nhiệm kiểm toán nội bộ vào Điều lệ Kiểm toán nội bộ; còn GIAS 2024 hợp nhất nội dung này vào Lĩnh vực I - Mục đích của kiểm toán nội bộ, nêu rõ việc kiểm toán nội bộ giúp tổ chức nâng cao chất lượng ở 5 khía cạnh: Đạt được mục tiêu quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát; khả năng ra quyết định và giám sát; uy tín với các bên liên quan và khả năng phục vụ lợi ích công chúng. GIAS 2024 cũng bổ sung khái niệm 3 điều kiện để kiểm toán nội bộ hoạt động hiệu quả nhất, gồm: Kiểm toán nội bộ được thực hiện bởi những người có năng lực, tuân thủ GIAS, bộ phận kiểm toán nội bộ được đặt ở vị trí độc lập, chịu trách nhiệm trực tiếp trước Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán; kiểm toán viên không bị chi phối và cam kết đưa ra các đánh giá khách quan; đặc biệt, GIAS 2024 còn đưa vào một khái niệm hoàn toàn mới là “lợi ích công chúng” (public interest) khẳng định chuẩn mực được thiết lập không chỉ vì tổ chức mà còn vì trách nhiệm với xã hội.
Đối với Lĩnh vực II - Đạo đức và tính chuyên nghiệp:IPPF 2017 có Bộ Quy tắc Đạo đức nghề nghiệp gồm 4 nguyên tắc cốt lõi (Chính trực, Khách quan, Bảo mật, Năng lực chuyên môn) cùng với hệ thống Quy tắc ứng xử cụ thể hóa các nguyên tắc này. Còn GIAS 2024 tích hợp các nội dung này vào Lĩnh vực II, đồng thời bổ sung các chuẩn mực mới về Sự chính trực và bản lĩnh nghề nghiệp (Chuẩn mực 1.1) và Thái độ hoài nghi nghề nghiệp (Chuẩn mực 4.3), đây là các khái niệm quen thuộc trong kiểm toán độc lập nhưng lần đầu được quy định chính thức trong Bộ Chuẩn mực kiểm toán nội bộ toàn cầu. Về tính khách quan, cả hai bộ chuẩn mực đều giữ nguyên các nguyên tắc nền tảng: Độc lập tổ chức (organizational independence), khách quan cá nhân (individual objectivity), quản lý xung đột lợi ích (conflict of interest) và cơ chế báo cáo chức năng (functional reporting) của Trưởng Kiểm toán nội bộ đến Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán, đây là nội dung kế thừa cao nhất giữa 2 chuẩn mực. Về năng lực chuyên môn và sự thận trọng nghề nghiệp, nội dung này được quy định tại Chuẩn mực số 1200 - 1230 của IPPF 2017, trong đó yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, sự thận trọng nghề nghiệp và phát triển chuyên môn liên tục, tuy nhiên GIAS 2024 bổ sung thêm một số yếu tố mới về việc nâng chuẩn năng lực công nghệ của kiểm toán viên phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Đối với Lĩnh vực III - Quản trị chức năng kiểm toán nội bộ:Đây là điểm khác biệt căn bản nhất giữa 2 bộ chuẩn mực. Nếu IPPF 2017 quy định trách nhiệm gần như một chiều (bộ phận Kiểm toán nội bộ phải làm gì) thì GIAS 2024 bổ sung cơ chế trách nhiệm 2 chiều thông qua “điều kiện thiết yếu” (Essential Conditions) là các điều kiện tiên quyết mà Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán phải đáp ứng để chức năng kiểm toán nội bộ hoạt động hiệu quả, cụ thể: Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán phải đảm bảo cho kiểm toán nội bộ thực hiện mục đích và chiến lược của kiểm toán nội bộ (Chuẩn mực 6.3); Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán phải cùng tham gia đánh giá hiệu quả hoạt động hằng năm của Trưởng Kiểm toán nội bộ và bộ phận kiểm toán nội bộ (Chuẩn mực 8.3). Một điểm mới của GIAS 2024 là nhiệm vụ kiểm toán nội bộ được tách thành yêu cầu độc lập tại Chuẩn mực 6.1, không còn lồng ghép trong Điều lệ Kiểm toán nội bộ như IPPF 2017 (Chuẩn mực 1000), theo đó Ban kiểm soát/Ủy bản kiểm toán phải thiết lập, phê duyệt và hỗ trợ nhiệm vụ kiểm toán nội bộ như một cấu phần quản trị riêng biệt, tham gia đánh giá lại định kỳ cùng với Trưởng Kiểm toán nội bộ.
Đối với Lĩnh vực IV - Quản lý chức năng kiểm toán nội bộ:Nội dung về lập kế hoạch dựa trên rủi ro, quản lý nguồn lực và Chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng (QAIP) được kế thừa của IPPF 2017 được kế thừa sang Lĩnh vực IV của GIAS 2024, tuy nhiên, có 4 điểm bổ sung đáng chú ý gồm: (1) Chuẩn mực 9.2 quy định Trưởng Kiểm toán nội bộ phải xây dựng và triển khai Chiến lược kiểm toán nội bộ gắn với mục tiêu chiến lược của tổ chức, một yêu cầu mang tính khuyến khích thì tại GIAS 2024 trở thành bắt buộc; (2) Chuẩn mực 10.3 yêu cầu Trưởng Kiểm toán nội bộ phải hợp tác với bộ phận công nghệ thông tin và an ninh thông tin để đảm bảo nguồn lực công nghệ phù hợp cho hoạt động kiểm toán; (3) Yêu cầu Kiểm toán nội bộ phải xây dựng quan hệ, sự tin cậy với các bên liên quan chủ chốt thông qua khảo sát, phỏng vấn, hội thảo… (Chuẩn mực 11.1) và thiết lập đo lường hiệu suất công việc của bộ phận kiểm toán nội bộ để xây dựng kế hoạch để khắc phục (Chuẩn mực 12.2); (4) Chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng được quy định chặt chẽ, cụ thể hơn, mặc dù IPPF 2017 đã có yêu cầu tại Chuẩn mực 1300, bao gồm đánh giá nội bộ và đánh giá độc lập bên ngoài định kỳ 5 năm/lần thì GIAS 2024 bổ sung yêu cầu bắt buộc về trình độ chuyên môn của tổ chức đánh giá độc lập bên ngoài, đánh giá viên phải có chứng chỉ hành nghề kiểm toán nội bộ (Certified Internal Auditor - CIA) khi thực hiện.
Đối với Lĩnh vực V - Thực hiện dịch vụ kiểm toán nội bộ:Cấu trúc quy trình cuộc kiểm toán tại IPPF 2017 được giữ nguyên trong Lĩnh vực V của GIAS 2024. Ngoài ra, GIAS 2024 bổ sung các yêu cầu mới về báo cáo kết quả kiểm toán, báo cáo phải nêu rõ cá nhân chịu trách nhiệm xử lý từng phát hiện và thời hạn hoàn thành kiến nghị; các phát hiện phải được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên dựa trên mức độ trọng yếu.
Bảng 1. So sánh IPPF 2017 và GIAS 2024
4.2. Kinh nghiệm quốc tế về triển khai GIAS 2024
Bên cạnh việc đối chiếu nội dung chuẩn mực, các bằng chứng thực nghiệm quốc tế trong giai đoạn đầu triển khai GIAS 2024 cung cấp cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ sẵn sàng áp dụng trên thực tế.
Báo cáo của KPMG (2024) tổng hợp kinh nghiệm thực tế từ trao đổi với Trưởng Kiểm toán nội bộ của một số tổ chức đã chỉ ra 7 nhóm thách thức: (1) Điều lệ kiểm toán nội bộ chưa định nghĩa đầy đủ vai trò/trách nhiệm, chưa nêu căn cứ pháp lý, ngân sách/nguồn lực chưa được nhà quản trị phê duyệt; (2) Chưa có Chiến lược kiểm toán nội bộ hoặc chưa gắn với mục tiêu chiến lược tổ chức; (3) Tương tác với nhà quản trị còn hạn chế như: Chưa xác định tiêu chí báo cáo lên nhà quản trị khi rủi ro trọng yếu vượt khẩu vị rủi ro hoặc trưởng kiểm toán nội bộ chưa trao đổi về tính đầy đủ của nguồn lực; (4) Việc quản lý chất lượng kiểm toán chưa hiệu quả, chưa có xác nhận hàng năm về việc tuân thủ Chuẩn mực kiểm toán nội bộ, chưa có mục tiêu đánh giá hoạt động kiểm toán nội bộ; (5) Báo cáo kiểm toán chưa bao phủ đầy đủ 3 khía cạnh quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ, chưa có báo cáo tổng hợp kết quả các cuộc kiểm toán; (6) Chưa đánh giá nguồn lực công nghệ và chưa báo cáo nhà quản trị về tác động của công nghệ đến hiệu quả hoạt động kiểm toán nội bộ ; (7) Đánh giá rủi ro cuộc kiểm toán chưa xem xét khẩu vị rủi ro của tổ chức. Theo đó, báo cáo của KPMG khuyến nghị Trưởng Kiểm toán nội bộ cần đánh giá tác động của GIAS 2024 đối với kiểm toán nội bộ và tổ chức để xây dựng lộ trình tuân thủ và thảo luận với nhà quản trị để tạo sự ủng hộ trong quá trình triển khai.
Nghiên cứu của Sari và Julian (2026) đánh giá triển khai dịch vụ tư vấn tại PT DYX (Persero), một doanh nghiệp nhà nước Indonesia trong giai đoạn 2024 - 2025. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính theo hướng nghiên cứu tình huống và kết hợp phỏng vấn, với trọng tâm đánh giá mức độ phù hợp giữa thực tiễn triển khai dịch vụ tư vấn với Lĩnh vực V của GIAS 2024. Kết quả, 11/14 chuẩn mực được đánh giá “phù hợp” (thông báo kiểm toán, xác định mục tiêu và phạm vi, thu thập thông tin và giám sát việc thực hiện kiến nghị…) ; 3 chuẩn mực còn lại được đánh giá “phù hợp một phần” do thiếu cơ chế đánh giá khối lượng công việc kiểm toán, việc xác định mức độ rủi ro chưa nhất quán, giấy tờ làm việc chưa đầy đủ. Theo đó, nghiên cứu khuyến nghị PT DYX cần cải thiện quản lý nguồn lực, ưu tiên việc kiến nghị theo rủi ro và đảm bảo tính nhất quán của hồ sơ làm việc.
Nghiên cứu của Attaf (2026) nhận định việc quy định chặt chẽ hơn của GIAS 2024 tạo ra thách thức triển khai tại các nước đang phát triển, nơi năng lực thể chế, hệ thống pháp luật, mức độ sẵn sàng công nghệ và năng lực chuyên môn còn hạn chế. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất cách tiếp cận triển khai theo giai đoạn, thích hợp với bối cảnh từng khu vực, nhằm cân bằng giữa yêu cầu chuẩn hóa toàn cầu và điều kiện thực tiễn trong nước.
Bài viết của Utenkova Karina (2025) đánh giá triển vọng áp dụng GIAS 2024 tại các ngân hàng Ukraine trong bối cảnh nền kinh tế biến động do bất ổn chính trị. Phần đóng góp thực nghiệm quan trọng nhất của tác giả là đưa ra những khó khăn khi triển khai GIAS gồm: Quyền hạn của nhà quản trị tại các NHTM nhà nước còn bị chi phối bởi yếu tố chính trị; Ủy ban kiểm toán không đủ thẩm quyền để tác động đến quyết định của Ban điều hành; yêu cầu của GIAS 2024 về nâng cao trình độ chuyên môn đối với Trưởng kiểm toán nội bộ sẽ phát sinh chi phí đào tạo mà không phải ngân hàng nào cũng đáp ứng được; về nguồn lực công nghệ, nhiều ngân hàng gặp khó khăn do thiếu vốn đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, thiếu phần mềm chuyên dụng phục vụ hoạt động kiểm toán và thiếu nhân sự có chuyên môn phù hợp; về việc báo cáo định kỳ đến Ủy ban kiểm toán theo yêu cầu của chuẩn mực bị cản trở bởi tính hình thức hóa quá mức trong bộ máy hành chính của ngân hàng. Ngoài ra, tác giả đề xuất xây dựng danh mục chỉ số KPI chuẩn theo chuẩn mực (mức độ hoàn thành mục tiêu nhiệm vụ, tỷ lệ rủi ro trọng yếu được kiểm tra, mức độ hài lòng của các bên liên quan, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch kiểm toán đúng hạn...) và khuyến nghị xây dựng phương pháp tính hiệu suất thống nhất ở cấp độ quốc gia, thay vì để từng ngân hàng tự phát triển riêng lẻ, nhằm bảo đảm tính so sánh được giữa các tổ chức.
Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng Bộ Chuẩn mực mới phụ thuộc không chỉ vào Bộ phận Kiểm toán nội bộ mà còn vào cam kết của nhà quản trị trong việc bảo đảm tính độc lập, nguồn lực và chất lượng cho kiểm toán nội bộ. GIAS 2024 không chỉ hướng tới việc nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ mà còn giúp nâng cao năng lực quản trị của toàn tổ chức.
4.3. Thảo luận
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc chuyển đổi từ IPPF 2017 sang GIAS 2024 không đơn thuần là tái cấu trúc hệ thống chuẩn mực mà phản ánh sự thay đổi sâu hơn về vị trí, phạm vi trách nhiệm và phương thức quản trị, quản lý chức năng kiểm toán nội bộ. Những thay đổi này vừa tạo cơ hội nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ tại các NHTM Việt Nam, vừa đặt ra yêu cầu điều chỉnh đáng kể về nhận thức quản trị, nguồn lực, phương pháp nghiệp vụ và cơ chế giám sát. Thông qua việc hệ thống hóa những thay đổi cốt lõi của GIAS 2024 so với IPPF 2017 và tổng hợp kinh nghiệm quốc tế về việc triển khai GIAS 2024, nghiên cứu đưa ra một số kết luận sau:
Thứ nhất,vai trò của Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán là điều kiện quyết định hiệu quả áp dụng GIAS 2024. GIAS 2024 đưa ra các điều kiện thiết yếu liên quan đến phê duyệt nhiệm vụ, bảo đảm tính độc lập, giám sát nguồn lực, trao đổi với Trưởng Kiểm toán nội bộ và đánh giá chất lượng hoạt động hoạt động kiểm toán nội bộ. Một ngân hàng có thể có quy trình kiểm toán dựa trên rủi ro, phần mềm quản lý hồ sơ và đội ngũ kiểm toán viên nội bộ có kinh nghiệm, nhưng nếu Trưởng Kiểm toán nội bộ không có quyền tiếp cận thông tin hoặc báo cáo trực tiếp lên Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán, không được bảo đảm nguồn lực hoặc không được tham gia trao đổi về các rủi ro trọng yếu thì hiệu quả của chức năng kiểm toán nội bộ vẫn bị hạn chế. Do đó, quá trình chuyển đổi phải được nhìn nhận là quá trình thay đổi về quản trị ở cấp tổ chức, thay vì chỉ dừng lại ở việc sửa đổi quy trình nội bộ của riêng chức năng kiểm toán nội bộ.
Thứ hai,chiến lược kiểm toán nội bộ là điểm quan trọng giúp chuyển trọng tâm từ “hoàn thành kế hoạch kiểm toán” sang “quản trị hiệu quả chức năng kiểm toán nội bộ”. Chiến lược cần trả lời các vấn đề dài hạn: Phát triển năng lực nào, sử dụng công nghệ ra sao, thay đổi mô hình nhân sự như thế nào, bao phủ rủi ro mới nổi nào và đo lường giá trị đóng góp đối với quản trị ngân hàng bằng cách nào. Đây là một thay đổi quan trọng vì rủi ro ngân hàng ngày càng phức tạp do vậy nếu không có chiến lược phát triển nguồn lực và công nghệ, kiểm toán nội bộ khó theo kịp tốc độ thay đổi của môi trường kinh doanh.
Thứ ba,quản lý chất lượng cần chuyển từ kiểm tra tuân thủ sang đánh giá hiệu quả và giá trị. Bộ phận Kiểm toán nội bộ cần xây dựng và duy trì Chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng đầy đủ các cấu phần (giám sát liên tục, tự đánh giá định kỳ, đánh giá độc lập từ bên ngoài) thay vì chỉ tập trung vào công tác đánh giá nội bộ đơn thuần như hiện nay và xây dựng hệ thống chỉ số đo lường hiệu suất KPI để đánh giá hiệu suất của Bộ phận Kiểm toán nội bộ.
Thứ tư,công nghệ là điều kiện tiên quyết trong áp dụng GIAS 2024. Vai trò của công nghệ không còn là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành điều kiện cần thiết, có tính hệ thống và bắt buộc đối với việc tổ chức thực hiện hoạt động kiểm toán nội bộ. Đối với các NHTM Việt Nam, quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Việc ứng dụng AI, phân tích dữ liệu và kiểm toán liên tục có thể mở rộng phạm vi kiểm tra, nâng cao tốc độ phát hiện bất thường và giảm phụ thuộc vào chọn mẫu truyền thống, từ đó sẽ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán nội bộ và đáp ứng được kỳ vọng của nhà quản trị ngân hàng trong việc kiểm soát rủi ro khi môi trường công nghệ số ngày càng phát triển hiện nay.
Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng phản ánh rõ rét 3 luận điểm đã được nêu tại phần cơ sở lý thuyết của bài viết. Xét theo lý thuyết đại diện, việc GIAS 2024 quy định nhà quản trị phải trực tiếp phê duyệt nhiệm vụ, bảo đảm nguồn lực và trao đổi thường xuyên với Trưởng kiểm toán nội bộ chính là cơ chế thu hẹp khoảng cách thông tin giữa bên ủy quyền và bên đại diện, qua đó hạn chế chi phí đại diện phát sinh từ sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền điều hành tại NHTM. Xét theo lý thuyết quản trị doanh nghiệp, yêu cầu xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ gắn với mục tiêu dài hạn của tổ chức thể hiện đúng vai trò của kiểm toán nội bộ không dừng ở chức năng giám sát tuân thủ mà còn cung cấp sự bảo đảm độc lập, hỗ trợ nhà quản trị trong quá trình ra quyết định chiến lược. Xét theo mô hình 3 tuyến phòng thủ, việc GIAS 2024 xác lập công nghệ là điều kiện tiên quyết đối với hoạt động kiểm toán phản ánh yêu cầu ngày càng cao về năng lực của tuyến phòng thủ thứ ba trong việc đánh giá khách quan hiệu quả vận hành của tuyến một và tuyến hai, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro công nghệ và dữ liệu lớn tại NHTM ngày càng phức tạp. Như vậy, GIAS 2024 không tạo ra các nguyên lý quản trị mới, mà thể chế hóa những nguyên lý lý thuyết vốn đã tồn tại thành các yêu cầu chuẩn mực cụ thể, có thể đo lường và đánh giá được.
5. Khuyến nghị
Việc áp dụng GIAS 2024 là một bước tiến quan trọng để đáp ứng tính minh bạch, khách quan trong quản trị, quản lý rủi ro của các NHTM Việt Nam phù hợp với thông lệ quốc tế. Để có thể áp dụng hiệu quả GIAS 2024 tại Việt Nam nói chung và tại các NHTM Việt Nam nói riêng, nhóm tác giả đưa ra các khuyến nghị sau:
5.1. Đối với NHNN
Thứ nhất,NHNN cần rà soát mức độ tương thích giữa các quy định hiện hành về kiểm toán nội bộ với các yêu cầu mới của GIAS 2024 đối với trách nhiệm của Ban Kiểm soát, tính độc lập của Trưởng Kiểm toán nội bộ, việc xây dựng chiến lược và đo lường hiệu quả chức năng kiểm toán nội bộ. Việc rà soát này làm tăng cường vai trò của kiểm toán nội bộ trong hoạt động quản lý, quản trị của các NHTM đảm bảo chức năng kiểm toán nội bộ là một vòng kiểm soát độc lập hữu hiệu của hệ thống các NHTM.
Thứ hai,NHNN cần khuyến khích các NHTM thực hiện phân tích khoảng cách giữa thực trạng kiểm toán nội bộ của ngân hàng và GIAS 2024, xây dựng lộ trình chuyển đổi và báo cáo kết quả cho Ban Kiểm soát.
5.2. Đối với các NHTM Việt Nam
Thứ nhất,các NHTM cần rà soát và ban hành mới Điều lệ Kiểm toán nội bộ theo hướng quy định rõ thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ kiểm toán nội bộ, cơ chế bảo đảm tính độc lập của Trưởng kiểm toán nội bộ, trách nhiệm giám sát nguồn lực và trách nhiệm đánh giá hiệu quả hoạt động kiểm toán nội bộ hằng năm của Ban Kiểm soát/Ủy ban kiểm toán.
Thứ hai,Trưởng Kiểm toán nội bộ cần chủ trì xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ giai đoạn 3 - 5 năm, gắn với chiến lược kinh doanh và khẩu vị rủi ro của ngân hàng. Chiến lược cần xác định rõ lộ trình phát triển năng lực chuyên môn, công nghệ và mô hình vận hành; đồng thời trình Ban Kiểm soát/Ủy ban kiểm toán phê duyệt và tổ chức rà soát định kỳ hằng năm theo yêu cầu bắt buộc của GIAS 2024.
Thứ ba,các ngân hàng cần xây dựng Chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng đầy đủ 3 cấu phần: Giám sát liên tục, tự đánh giá định kỳ và đánh giá độc lập từ bên ngoài do đánh giá viên có chứng chỉ CIA thực hiện. Đồng thời, Trưởng Kiểm toán nội bộ cần thiết lập hệ thống KPI gồm 2 nhóm: Chỉ số tuân thủ (mức độ tuân thủ chuẩn mực, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch kiểm toán dựa trên rủi ro) và chỉ số kết quả (thời gian phát hành báo cáo, tỷ lệ khuyến nghị được thực hiện đúng hạn) làm cơ sở để Ban kiểm soát/Ủy ban kiểm toán giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ phận kiểm toán nội bộ một cách định lượng, khách quan hơn.
Thứ tư,trong bối cảnh chuyển đổi số ngân hàng diễn ra mạnh mẽ, các ngân hàng cần đưa nội dung đánh giá năng lực công nghệ kiểm toán vào báo cáo định kỳ của Trưởng Kiểm toán nội bộ trình Ban Kiểm soát/Ủy ban kiểm toán. Bộ phận Kiểm toán nội bộ cần xây dựng lộ trình ứng dụng phân tích dữ liệu, AI và kiểm toán liên tục để mở rộng phạm vi kiểm tra, giảm phụ thuộc vào chọn mẫu truyển thống, đồng thời phối hợp chặt chẽ với bộ phận công nghệ thông tin và an ninh mạng để cảnh báo rủi ro về công nghệ một cách hiệu quả nhất.
5.3. Khuyến nghị về lộ trình triển khai GIAS 2024
Nhóm tác giả đề xuất lộ trình triển khai GIAS 2024 theo 3 giai đoạn sau:
Giai đoạn 1 -Thiết lập nền tảng quản trị cho ngân hàng thông qua việc phân tích khoảng cách giữa chức năng kiểm toán nội bộ của ngân hàng với GIAS 2024 để đề xuất giải pháp hoàn thiện tiệm cận theo yêu cầu của GIAS 2024; nâng cao nhận thức về vai trò của kiểm toán nội bộ trong hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng; rà soát, bổ sung nhiệm vụ, điều lệ, cơ chế báo cáo, tính độc lập, thẩm quyền và nguồn lực của kiểm toán nội bộ, đặc biệt là rà soát, sửa đổi Điều lệ/Quy chế kiểm toán nội bộ trong đó có các quy định liên quan đến nguyên tắc đạo đức và trách nhiệm Trưởng Kiểm toán nội bộ, kiểm toán viên nội bộ trong hoạt động kiểm toán nội bộ. Đây là giai đoạn nền tảng để triển khai các yêu cầu khác của GIAS 2024.
Giai đoạn 2 -Chuẩn hóa và nâng cao năng lực của kiểm toán nội bộ thông qua việc xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ phù hợp với chiến lược phát triển của ngân hàng; chuyển đổi phương thức lập kế hoạch kiểm toán nội bộ hằng năm dựa trên đánh giá rủi ro; cập nhật phương pháp, quy trình và khung năng lực; hoàn thiện chương trình bảo đảm và cải tiến chất lượng; thiết lập hệ thống đo lường hiệu suất của chức năng kiểm toán nội bộ và của kiểm toán viên nội bộ; vận hành cơ chế phối hợp chặt chẽ và báo cáo trực tiếp giữa Trưởng Kiểm toán nội bộ với Ban Kiểm soát/Ủy ban kiểm toán.
Giai đoạn 3 -Nâng cao và ứng dụng công cụ hỗ trợ trong hoạt động kiểm toán nội bộ thông qua việc phát triển hạ tầng công nghệ thông tin cho hoạt động kiểm toán nội bộ trên cơ sở ứng dụng phân tích dữ liệu, công nghệ và triển khai kiểm toán liên tục; điều chỉnh chiến lược kiểm toán nội bộ phù hợp với chiến lược của ngân hàng và biến động của môi trường kinh doanh trong từng thời kỳ; triển khai kiểm toán đối với các rủi ro mới nổi liên quan đến quản lý rủi ro mô hình, quản lý rủi ro dữ liệu; đánh giá chất lượng của chức năng kiểm toán nội bộ thông qua việc đánh giá chất lượng độc lập bên ngoài định kỳ bởi một tổ chức độc lập nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm toán nội bộ.
6. Kết luận
Sự chuyển đổi từ IPPF 2017 sang GIAS 2024 đánh dấu giai đoạn phát triển quan trọng của nghề kiểm toán nội bộ. GIAS 2024 không chỉ sắp xếp lại cấu trúc chuẩn mực mà còn mở rộng đáng kể yêu cầu đối với quản trị, chiến lược, nguồn lực, chất lượng và trách nhiệm giải trình của chức năng kiểm toán nội bộ. So với IPPF 2017, GIAS 2024 đặt trọng tâm rõ hơn vào mục đích của kiểm toán nội bộ, vai trò của Ban Kiểm soát/Ủy ban kiểm toán, sự liên kết với chiến lược tổ chức, quản lý hiệu quả hoạt động. Bên cạnh đó, GIAS 2024 tạo cơ hội để các NHTM Việt Nam nâng cấp chức năng kiểm toán nội bộ theo hướng độc lập hơn, chiến lược hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn cho các nhà quản trị. Do vậy, việc nghiên cứu và sớm áp dụng GIAS 2024 trong hoạt động kiểm toán nội bộ của các ngân hàng là một hướng đi chiến lược trong giai đoạn có nhiều biến động liên quan đến tái cấu trúc thị trường và tổ chức để vừa nâng cao năng lực quản trị, điều hành vừa đảm bảo tính minh bạch, khách quan và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Tài liệu tham khảo
1. Attaf, W. F. (2026), A comparative analysis of the 2017 and 2024 Global Internal Auditing Standards and their implementation challenges in developing countries: Toward adapting to change. Dutch Journal of Finance and Management, 8(2), Article 40226. https://doi.org/10.55267/djfm/17773
2. Cadbury Committee (1992), Report of the committee on the financial aspects of corporate governance (The Cadbury Report). Gee Publishing.
3. Fama, E. F., & Jensen, M. C. (1983), Separation of ownership and control. Journal of Law and Economics, 26(2), 301-325. https://doi.org/10.1086/467037
4. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976), Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305-360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
5. Khan, M. N. S. (2026), Structural transformation of internal audit: A comparative analysis of IPPF 2017 and GIAS 2024. ICMA’s Chartered Management Accountant, 50-52.
6. KPMG (2024), New Global Internal Audit Standards: Key challenges from early GIAS implementation. KPMG AG Internal Audit, Risk and Compliance Services.
7. Thông tư số 83/2025/TT-NHNN ngày 31/12/2025 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
8. Sari, D. P., & Julian, L. (2026), Evaluation of the implementation of consulting services as one of the internal audit functions according to the 2024 Global Internal Audit Standards Domain V. Eduvest - Journal of Universal Studies, 6(4), 5025-5038.
9. Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1997), A survey of corporate governance. The Journal of Finance, 52(2), 737-783. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1997.tb04820.x
10. The Institute of Internal Auditors (2020), The IIA’s three lines model: An update of the three lines of defense. The Institute of Internal Auditors. https://www.theiia.org/en/content/position-papers/2020/the-iias-three-lines-model-an-update-of-the-three-lines-of-defense/
11. The Institute of Internal Auditors (2024a), Global Internal Audit Standards™. The Institute of Internal Auditors. https://www.theiia.org/globalassets/site/standards/globalinternalauditstandards_2024january9.pdf
12. The Institute of Internal Auditors (2024b), Two-way mapping: 2017 IPPF mandatory elements to 2024 Global Internal Audit Standards (and back). The Institute of Internal Auditors.
13. The Institute of Internal Auditors (2024c), Glossary comparison: 2024 Global Internal Audit Standards to 2017 Standards. The Institute of Internal Auditors.
14. Utenkova Karina (2025), Prospects for the implementation of Global Internal Audit Standards in the banking sector of Ukraine: adaptation to international requirements and national realities. Financial and Credit systems: Prospects for Development. Vol. 3 No. 18(2025). https://doi.org/10.26565/2786-4995-2025-3-03.
