Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, niềm tin thị trường – vốn là “tài sản vô hình” có thể được củng cố nhanh nhưng cũng có thể bị xói mòn rất nhanh trong môi trường số hóa, nơi thông tin lan truyền theo cấp số nhân. Bảo vệ niềm tin công chúng với điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng cũng chính là góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng, sự phát triển của công nghệ tài chính (Fintech), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng xuyên biên giới, nhiệm vụ này đặt ra những thách thức mới, phức tạp hơn nhưng cũng mở ra nhiều phương thức triển khai hiệu quả hơn.
Niềm tin – “đồng tiền quyền lực nhất” trong kỷ nguyên số
Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, hệ thống tài chính – ngân hàng không chỉ giữ vai trò “mạch máu” của nền kinh tế, mà còn là nơi hội tụ và lan tỏa niềm tin xã hội.
Bước vào kỷ nguyên số, khi thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, niềm tin ấy đứng trước những thách thức mới. Một tin đồn thất thiệt có thể lan rộng trong vài giờ, gây ra những biến động mang tính dây chuyền đối với hệ thống tài chính. Chính vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng thực chất là bảo vệ “trụ cột niềm tin” của nền kinh tế.
Không gian số trở thành “chiến trường mới” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng. Các thế lực thù địch gia tăng sử dụng không gian mạng để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, trong đó lĩnh vực tài chính - ngân hàng là mục tiêu trọng điểm. Các thủ đoạn phổ biến như tận dụng mạng xã hội, nền tảng số để lan truyền thông tin sai lệch về chính sách tiền tệ, hoạt động ngân hàng, xuyên tạc vai trò điều hành của Nhà nước, thổi phồng rủi ro hệ thống, thậm chí phát tán tin giả. Chưa kể, tội phạm sử dụng công nghệ cao lừa đảo ngày càng diễn biến phức tạp với nhiều chiêu trò tinh vi nhằm chiếm đoạt thông tin và tiền trong tài khoản của khách hàng. Từ đó làm ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng với hoạt động ngân hàng.
Không giống các lĩnh vực khác, trong tài chính – ngân hàng, thông tin sai lệch không chỉ dừng lại ở nhận thức, mà nhanh chóng chuyển hóa thành hành vi kinh tế. Do đó, nếu không được xử lý kịp thời, các tin đồn chưa được kiểm chứng và thông tin sai lệch có thể gây hiệu ứng tâm lý dây chuyền, làm suy giảm niềm tin thị trường, hoài nghi về vai trò quản lý của Nhà nước, có thể dẫn đến hành vi rút tiền hàng loạt, gây bất ổn hệ thống, đe dọa an ninh tài chính quốc gia.
Bên cạnh đó, sự phát triển của tiền số, tài chính phi tập trung (DeFi) cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để né tránh quản lý, làm suy yếu vai trò điều tiết của Nhà nước.
Bảo vệ tư tưởng của Đảng gắn với đảm bảo an toàn hệ thống, ổn định tài chính
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng (2026) nhấn mạnh việc kiên định bảo vệ nền tảng tư tưởng (chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh) trong kỷ nguyên số, coi đây là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài. Trọng tâm bao gồm đổi mới phương thức truyền thông, nâng cao bản lĩnh chính trị, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái và kết nối quốc tế nhằm ngăn chặn sự suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".
Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, nội hàm này thể hiện ở việc bảo vệ vai trò điều tiết của Nhà nước; bảo vệ niềm tin vào hệ thống tài chính; bảo vệ định hướng, chiến lược phát triển lĩnh vực tài chính-ngân hàng.
Trong những năm gần đây, bối cảnh thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường (căng thẳng địa chính trị liên tiếp, đặc biệt leo thang xung đột tại Trung Đông tạo sức ép lớn lên thị trường hàng hóa, tài chính quốc tế). Những diễn biến này đã tạo áp lực lên điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) của các nền kinh tế mới nổi, đang phát triển, có độ mở lớn như Việt Nam.
Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã điều hành CSTT chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khoá mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm và các chính sách vĩ mô khác nhằm kiên định ưu tiên mục tiêu kiểm soát lạm phát, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.
Trong điều hành lãi suất, từ năm 2024 đến các tháng đầu năm 2026, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng (TCTD) tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp để góp phần hỗ trợ nền kinh tế. Đồng thời, NHNN thường xuyên chỉ đạo TCTD tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và các giải pháp khác để phấn đấu hạ lãi suất cho vay; sẵn sàng chia sẻ một phần lợi nhuận nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế. Mặt bằng lãi suất cho vay tiếp tục giữ ổn định.
Trong bối cảnh tỷ giá và thị trường ngoại tệ tiếp tục chịu áp lực từ diễn biến phức tạp, khó lường trên thị trường quốc tếvà thách thức, khó khăn trong nước, NHNN điều hành tỷ giá linh hoạt, góp phần hấp thu các cú sốc bên ngoài; phối hợp đồng bộ các công cụ CSTT nhằm ổn định thị trường ngoại tệ, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Nhờ đó, thị trường ngoại tệ hoạt động thông suốt, các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của nền kinh tế được đáp ứng đầy đủ, kịp thời; tỷ giá USD/VND diễn biến linh hoạt, phù hợp với điều kiện thị trường.
Những năm gần đây, NHNN đã bắt đầu điều chỉnh cơ chế cấp tín dụng theo hướng phù hợp hơn với diễn biến thị trường và thông lệ quốc tế. Từ đầu năm 2024, NHNN đã chuyển sang giao chỉ tiêu tín dụng cho các tổ chức tín dụng (TCTD) có kiểm soát, thay vì áp dụng đồng loạt như trước. Bước sang năm 2025, chỉ tiêu tín dụng đã được gỡ bỏ hoàn toàn đối với ngân hàng nước ngoài và các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Hiện chỉ còn áp dụng với các ngân hàng thương mại trong nước. Đây được xem là bước đệm quan trọng trong lộ trình tiến tới bãi bỏ hoàn toàn công cụ "room" tín dụng.
Bên cạnh đó, NHNN cũng yêu cầu các TCTD kiểm soát chặt chẽ tốc độ tăng trưởng tín dụng đối với lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, lĩnh vực bất động sản trong năm 2026, nhằm hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng của nền kinh tế, đồng thời đảm bảo ổn định thanh khoản thị trường tiền tệ và an toàn hoạt động hệ thống các TCTD.
Các giải pháp tín dụng đối với ngành, lĩnh vực được triển khai tích cực, đồng bộ nhằm hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; tăng khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng, góp phần hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Trong hoạt động thanh toán, chuyển đổi số, NHNN tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ và điều kiện thuận lợi cho phát triển thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), thúc đẩy hoạt động ngân hàng số và đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán góp phần tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận nhiều dịch vụ, phương thức thanh toán mới, tiện ích, hiện đại.
Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục tổ chức triển khai tích cực các Đề án, Chương trình, Kế hoạch, chính sách nhằm thúc đẩy TTKDTM và hoạt động ngân hàng số; đồng thời, thực hiện tốt công tác giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và giám sát hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán.
Hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ số của ngành Ngân hàng với nhiều phương thức thanh toán hiện đại, tiện lợi được kết nối liên thông, tích hợp liền mạch với các ngành, lĩnh vực khác, đáp ứng tốt nhu cầu đa dạng của khách hàng. Nhiều nghiệp vụ cơ bản đã được số hóa hoàn toàn 100%. Nhiều TCTD tại Việt Nam có tỷ lệ trên 90% giao dịch thực hiện trên kênh số. Đặc biệt, đến cuối năm 2025, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại ngân hàng đạt gần 89%. Hoạt động TTKDTM tiếp tục phát triển mạnh, trong năm 2025, giá trị TTKDTM gấp khoảng 28 lần GDP, minh chứng cho sự thay đổi mạnh mẽ trong thói quen thanh toán của người dân.
Công tác cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu được ngành Ngân hàng triển khai quyết liệt. Sự ổn định, an toàn của hệ thống các TCTD tiếp tục được giữ vững. Nợ xấu được tập trung xử lý và kiểm soát trong bối cảnh nền kinh tế và sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Bên cạnh những thành quả, là những thách thức nhất định mà ngành Ngân hàng phải giải quyết. Với sự phát triển của công nghệ 4.0, mạng xã hội cùng những tin giả, tin xấu, độc lan nhanh, đặc biệt sự cố SCB năm 2022 liên quan đến vụ án Vạn Thịnh Phát lan truyền trên mạng xã hội đã gây hoang mang dư luận, tạo áp lực thanh khoản lớn cho Ngân hàng SCB và toàn hệ thống ngân hàng; những diễn biến này có thể ảnh hưởng đến niềm tin công chúng tới điều hành CSTT và hoạt động ngân hàng. Trong khi đó, tội phạm sử dụng công nghệ cao với nhiều chiêu trò tinh vi nhằm lừa đảo chiếm đoạt tiền trong tài khoản của khách hàng ngày càng gia tăng cùng với nguy cơ lộ, lọt thông tin, tấn công mạng. Ngoài ra, sự nổi lên của các mô hình tài chính phi chính thức (như tài chính phi tập trung (DeFi) dựa trên công nghệ Blockchain, cho phép vay/cho vay bằng tiền mã hóa, tuy nhiên rủi ro cao và chưa được pháp luật công nhận phổ biến; cho vay qua ứng dụng (App vay tiền) và mạng xã hội…) tiềm ẩn nhiều thách thức trong công tác quản lý.
Thực tiễn cho thấy: Ổn định tài chính ngày nay không thể tách rời ổn định thông tin và tư tưởng. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng góp phần ổn định thị trường tiền tệ; củng cố niềm tin của nhà đầu tư; bảo đảm an ninh tài chính quốc gia; từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là điều kiện tiên quyết cho phát triển.
Giải pháp đột phá: Kết hợp “xây” và “chống” trên không gian số
Trong bối cảnh số hóa, bên cạnh những thành quả là thách thức nói trên, nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực ngân hàng, ngành Ngân hàng cần tập trung một số giải pháp sau:
Thứ nhất,hoàn thiện thể chế và phối hợp liên ngành. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng không thể tách rời hệ thống pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin, quản lý tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Theo đó, ngành Ngân hàng tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý đối với Fintech, tiền kỹ thuật số, đồng thời tăng cường phối hợp giữa ngân hàng, công an, thông tin truyền thông và các nền tảng công nghệ để xử lý tin giả, thông tin xấu độc.
Thứ hai,gắn bảo vệ tư tưởng với xây dựng niềm tin thị trường. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, niềm tin là “tài sản vô hình” nhưng có sức chi phối rất lớn. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thực chất là bảo vệ niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào chính sách tiền tệ, vào hệ thống ngân hàng. Khi niềm tin được củng cố, các cú sốc thông tin sẽ khó có thể gây ra bất ổn.
Thứ ba,củng cố “trận địa tư tưởng” ngay trong nội bộ ngành. Cán bộ, đảng viên ngành Ngân hàng phải là lực lượng nòng cốt trong việc giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao “sức đề kháng” trước thông tin xấu độc. Điều này đòi hỏi tăng cường giáo dục lý luận chính trị gắn với thực tiễn ngành, đồng thời nâng cao năng lực số, kỹ năng nhận diện và phản bác thông tin sai lệch trên môi trường mạng. Khi mỗi cán bộ ngân hàng trở thành một “bộ lọc thông tin”, thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được bảo vệ từ gốc.
Thứ tư, chủ động truyền thông chính sách, chiếm lĩnh không gian số. Cần đẩy mạnh truyền thông chính sách theo hướng nhanh, chính xác, dễ hiểu, tận dụng đa nền tảng (báo chí điện tử, mạng xã hội chính thống, dữ liệu mở…). Việc công khai minh bạch thông tin về điều hành chính sách tiền tệ, lãi suất, tín dụng… không chỉ giúp ổn định kỳ vọng thị trường, mà còn góp phần “miễn dịch” trước tin giả.
Thứ năm, tăng cường năng lực công nghệ để bảo vệ không gian tư tưởng. Ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data) trong giám sát thông tin mạng, phát hiện sớm tin giả liên quan đến tài chính – ngân hàng là xu hướng tất yếu. Các hệ thống phân tích dữ liệu có thể giúp nhận diện “điểm nóng thông tin”, từ đó hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra phản ứng kịp thời. Đồng thời, bảo đảm an ninh mạng, an toàn hệ thống thanh toán, bảo vệ dữ liệu khách hàng cũng chính là bảo vệ niềm tin – yếu tố cốt lõi của nền tảng tư tưởng trong lĩnh vực tài chính.
Kết luận
Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng là sự kết hợp giữa “xây” và “chống”: xây dựng niềm tin, nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế; đồng thời chủ động đấu tranh, phản bác thông tin sai trái. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm ổn định tài chính quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong môi trường số hóa ngày càng sâu rộng.
Hơn thế, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng còn là cuộc đấu tranh thầm lặng nhưng quyết liệt. Đó là sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị của con người, sức mạnh của công nghệ và hiệu lực của thể chế.
Suy cho cùng, bảo vệ nền tảng tư tưởng chính là bảo vệ niềm tin của nhân dân. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, niềm tin ấy chính là “tài sản chiến lược”, là nền móng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.
(*)Văn phòng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
