Sáng 11/9, Công ty CP Đầu tư Thương mại SMC (HoSE: SMC) tổ chức ĐHĐCĐ bất thường năm 2026 tại TP.HCM với các nội dung chính liên quan đến tái cấu trúc nợ, tăng vốn, bổ sung ngành nghề kinh doanh bất động sản và thay đổi mô hình quản trị. Các phương án được đưa ra trong bối cảnh SMC vẫn đang ở giữa quá trình tái cấu trúc sau giai đoạn kinh doanh khó khăn kéo dài. Doanh nghiệp đã thu hẹp quy mô hoạt động, cắt giảm những mảng có hiệu quả thấp, thanh lý tài sản và giảm dần dư nợ, song áp lực tài chính vẫn còn lớn khi khả năng cân đối vốn ngắn hạn chưa được cải thiện đáng kể.
Thoát lỗ nhờ thanh lý tài sản, đặt mục tiêu hoàn tất tái cấu trúc vào quý II/2027
Một trong những nội dung đáng chú ý được trình cổ đông là phương án phát hành cổ phiếu để hoán đổi tối đa 272 tỷ đồng nợ. Giá phát hành dự kiến không thấp hơn giá trị sổ sách theo báo cáo tài chính được kiểm toán hoặc soát xét gần nhất; tại báo cáo bán niên 2026, giá trị sổ sách của SMC ở mức 14.551 đồng/cổ phiếu.
Chủ tịch HĐQT Phạm Hoàng Anh cho biết phần lớn các khoản nợ dự kiến hoán đổi là công nợ tồn đọng lâu năm với một số nhà cung cấp. Trong quá trình tái cấu trúc, các đối tác này đã đồng ý chuyển một phần nghĩa vụ nợ thành cổ phần.
Bên cạnh đó, SMC đang thoái vốn khỏi SMC Tân Tạo và triển khai kế hoạch chào bán 36,8 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu theo tỷ lệ 50%, với giá 10.000 đồng/cổ phiếu. Hồ sơ chào bán dự kiến có thể được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xem xét vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10/2026.
Theo số liệu công bố tại đại hội, hệ số nợ vay trên vốn chủ sở hữu của SMC đã giảm từ khoảng 2 lần xuống còn 1,24 lần, trong khi biên lợi nhuận gộp tăng từ 0,19% trong quý III/2025 lên 2,39% trong quý II/2026. Với sự tham gia của một số đối tác mới, doanh nghiệp đặt mục tiêu cơ bản hoàn tất quá trình tái cấu trúc vào quý II/2027.
Việc giảm nợ cũng được hỗ trợ bởi quá trình thanh lý tài sản. Trong nửa đầu năm 2026, SMC thu gần 360 tỷ đồng từ nhượng bán tài sản cố định và các tài sản dài hạn khác, góp phần đưa dòng tiền thuần từ hoạt động đầu tư lên hơn 580 tỷ đồng. Trong khi đó, dòng tiền tài chính âm gần 718 tỷ đồng do doanh nghiệp chi trả nợ vay nhiều hơn lượng vốn vay mới phát sinh.
Song song với tái cấu trúc tài chính, SMC đang thu hẹp các mảng sản xuất hiệu quả thấp như cán ép, tẩy mạ kẽm và ống thép, đồng thời tập trung hơn vào thương mại thép, hệ thống coil center và cơ khí chính xác. Hiện thương mại thép và coil center mỗi mảng đóng góp khoảng 50% doanh thu, nhưng biên lợi nhuận có sự chênh lệch lớn: thương mại thép chỉ khoảng 0,1-0,2%, trong khi coil center đạt khoảng 7,5%.
Vì vậy, SMC định hướng vẫn duy trì thép là nền tảng kinh doanh chính nhưng giảm các hoạt động thương mại mang tính đầu cơ, tăng tỷ trọng các khâu gia công và sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn.
Quá trình thu hẹp hoạt động khiến sản lượng thép tiêu thụ trong 6 tháng đầu năm giảm 43%, doanh thu thuần còn 2.386,23 tỷ đồng, giảm 37,2% so với cùng kỳ. Lợi nhuận gộp đạt 61,34 tỷ đồng, trong khi chi phí tài chính, bán hàng và quản lý doanh nghiệp cộng lại gần 125 tỷ đồng, khiến lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh âm gần 12,9 tỷ đồng.
Dù vậy, SMC vẫn báo lãi sau thuế 45,06 tỷ đồng, đảo chiều so với khoản lỗ 81,04 tỷ đồng cùng kỳ. Kết quả này chủ yếu được hỗ trợ bởi lợi nhuận khác 67,53 tỷ đồng, trong đó khoảng 57,8 tỷ đồng đến từ thanh lý tài sản cố định. Ban lãnh đạo kỳ vọng hoạt động cốt lõi có thể bắt đầu tạo lợi nhuận ròng từ quý II/2027 nếu quá trình tái cấu trúc diễn ra đúng kế hoạch.
SMC tính biến khối địa ốc cấn trừ công nợ thành nguồn thu hàng chục tỷ mỗi năm
Thêm một nội dung khác được trình cổ đông tại đại hội là bổ sung ngành kinh doanh bất động sản, quyền sử dụng đất thuộc chủ sở hữu, chủ sử dụng hoặc đi thuê. Theo SMC, việc bổ sung ngành nghề nhằm tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp quản lý, khai thác, cho thuê và sử dụng các bất động sản, nhà xưởng, kho bãi, mặt bằng cùng các tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc quyền khai thác hợp pháp. Tại đại hội, ông Phạm Hoàng Anh khẳng định SMC không có kế hoạch chuyển sang phát triển các dự án bất động sản. Mục tiêu chủ yếu là khai thác quỹ đất, nhà xưởng và những tài sản doanh nghiệp đã tích lũy trong 38 năm hoạt động, trong đó có một số bất động sản nhận từ hệ sinh thái Novaland để cấn trừ công nợ.
Một trong những tài sản được lãnh đạo doanh nghiệp đề cập là khu đất đang xây dựng trụ sở chính. Theo ông Hoàng Anh, phần diện tích còn lại có thể được khai thác làm văn phòng cho thuê, với khả năng tạo dòng tiền khoảng 10-20 tỷ đồng mỗi năm. Nếu tính toàn bộ quỹ đất và bất động sản hiện có, Chủ tịch SMC ước tính hoạt động khai thác và cho thuê có thể mang lại khoảng 50-60 tỷ đồng mỗi năm. Doanh nghiệp hiện cũng đang trao đổi với một số đối tác để tìm phương án sử dụng các tài sản sẵn có.
Thực tế, trước thời điểm trình phương án bổ sung ngành nghề, trên bảng cân đối kế toán của SMC đã xuất hiện một lượng tài sản địa ốc đáng kể hình thành từ quá trình xử lý công nợ. Tại ngày 30/6/2026, doanh nghiệp ghi nhận khoảng 350,8 tỷ đồng giá gốc bất động sản trong chi phí xây dựng cơ bản dở dang. Trong đó, khoảng 115,15 tỷ đồng liên quan đến dự án NovaWorld Hồ Tràm; khoảng 235,64 tỷ đồng còn lại nằm tại các dự án theo hợp đồng với Công ty TNHH Thành phố Aqua, Công ty TNHH Bất động sản Đà Lạt Valley và CTCP Địa ốc Ngân Hiệp.
Theo thuyết minh báo cáo tài chính, các bất động sản này được mua thông qua việc cấn trừ công nợ phải thu của SMC đối với các bên bán và hiện được sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay. Quá trình xử lý công nợ tiếp tục diễn ra sau thời điểm kết thúc kỳ kế toán. Ngày 10/7/2026, SMC và các công ty thành viên thuộc hệ sinh thái Novaland ký thêm các thỏa thuận chỉ định thanh toán, cấn trừ công nợ và phụ lục hợp đồng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
Ban Tổng giám đốc SMC xác định những sự kiện phát sinh sau ngày 30/6 cung cấp thêm bằng chứng liên quan đến các điều kiện đã tồn tại tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp rà soát lại khả năng thu hồi và điều chỉnh mức trích lập dự phòng đối với một số khoản phải thu. Nội dung này cũng được Công ty TNHH Kiểm toán và Dịch vụ Tin học Moore AISC đưa vào phần vấn đề nhấn mạnh tại báo cáo soát xét.
Việc bổ sung ngành nghề bất động sản còn liên quan đến cách SMC sắp xếp lại cơ cấu tài sản. Theo ông Phạm Hoàng Anh, một phần bất động sản nhận từ Novaland hiện đang được ghi nhận tại các khoản mục đầu tư dài hạn. Sau khi doanh nghiệp bổ sung ngành nghề phù hợp và đáp ứng các điều kiện liên quan, những tài sản này có thể được xem xét chuyển sang hàng tồn kho.
Áp lực thanh khoản vẫn là phép thử cho mục tiêu phục hồi lợi nhuận
Bài toán cơ cấu tài sản càng đáng chú ý khi khả năng cân đối vốn ngắn hạn của SMC vẫn chịu sức ép lớn. Tại ngày 30/6/2026, tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp đạt khoảng 1.491,62 tỷ đồng, trong khi nợ ngắn hạn lên tới 2.509,28 tỷ đồng. Như vậy, nợ ngắn hạn đang vượt tài sản ngắn hạn khoảng 1.017,7 tỷ đồng. Moore AISC cho rằng tình trạng này, cùng một số vấn đề trọng yếu khác, cho thấy tồn tại yếu tố không chắc chắn trọng yếu có thể dẫn đến nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp.
Áp lực thanh khoản còn thể hiện ở lượng tiền và các khoản tương đương tiền chỉ còn 21,46 tỷ đồng tại cuối tháng 6, giảm hơn 82% so với đầu năm. Trong khi đó, tổng dư nợ vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn, dài hạn đạt gần 1.301,7 tỷ đồng, tương đương khoảng 123,7% vốn chủ sở hữu. Riêng dư nợ vay ngân hàng ở mức hơn 1.073 tỷ đồng, trong đó gần 499,97 tỷ đồng tại VietinBank, khoảng 314,2 tỷ đồng tại BIDV và hơn 210,2 tỷ đồng tại MSB.
Những con số hiện tại cho thấy quy mô SMC đã thu hẹp đáng kể so với giai đoạn cao điểm, khi doanh thu từng vượt 23.100 tỷ đồng và lợi nhuận có năm tiến sát 900 tỷ đồng. Sau thời kỳ mở rộng mạnh, khó khăn của thị trường thép và bất động sản, công nợ kéo dài cùng chi phí tài chính gia tăng đã buộc doanh nghiệp chuyển ưu tiên từ tăng sản lượng sang bảo toàn vốn và cải thiện hiệu quả.
Về dài hạn, ban lãnh đạo SMC đặt mục tiêu đưa lợi nhuận trở lại vùng 100-200 tỷ đồng mỗi năm vào khoảng 2028-2029, tương đương mức từng đạt được trong một số giai đoạn từ năm 2010 đến 2020.
Khả năng đạt được mục tiêu này sẽ phụ thuộc vào tiến độ xử lý nợ, kết quả của đợt tăng vốn, hiệu quả khai thác khối tài sản hiện hữu và mức cải thiện lợi nhuận từ những mảng kinh doanh có giá trị gia tăng cao hơn. Sau giai đoạn thu hẹp để xử lý các tồn tại tài chính, bài toán tiếp theo của SMC là liệu doanh nghiệp có thể xây dựng lại một nền tảng lợi nhuận đủ ổn định từ chính hoạt động cốt lõi hay không.
