Từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu
Ngày 24/9, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo - Triển lãm về tài chính số trong quản lý Ngân sách Nhà nước năm 2026 – Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026), với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững”. Sự kiện tập trung vào dữ liệu và AI, cùng những yêu cầu mới đối với chuyển đổi số ngành Tài chính.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính cho biết, giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi ngành Tài chính phải tiến thêm một bước: lấy dữ liệu làm nguồn lực, lấy kết nối và chia sẻ làm phương thức, lấy AI và công nghệ số làm công cụ, còn hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp là thước đo.
Ngành Tài chính đang quản lý không gian dữ liệu lớn trên nhiều lĩnh vực như ngân sách, thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, tài sản công, doanh nghiệp, đầu tư và thống kê. Theo ông Nguyễn Việt Hà, điều quan trọng không chỉ là có bao nhiêu dữ liệu, mà dữ liệu có “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được” hay không.
Đây cũng là định hướng được đặt ra trong Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030. Theo tài liệu tại hội thảo, Chiến lược đặt mục tiêu 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối, chia sẻ và tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa.
Những kết quả bước đầu cũng được thể hiện ở dịch vụ công. Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, toàn ngành Tài chính hiện cung cấp 563 dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 95 dịch vụ công trực tuyến một phần. Các dịch vụ công trực tuyến toàn trình đã được tích hợp với tài khoản VNeID.
AI phải tạo ra giá trị thực
Cùng với dữ liệu, AI đang được đặt vào trọng tâm của quá trình chuyển đổi số ngành Tài chính. Tuy nhiên, cách tiếp cận được đưa ra tại VDF-2026 không phải chạy theo công nghệ, mà tập trung vào những bài toán nghiệp vụ cụ thể.
Tháng 6/2026, Bộ Tài chính đã triển khai thử nghiệm xây dựng nền tảng AI dùng chung của toàn ngành, hướng tới tự động hóa quy trình nghiệp vụ, tra cứu, tổng hợp và phân tích dữ liệu, hỗ trợ quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Đáng chú ý, quá trình khảo sát tại 23 đơn vị đã ghi nhận 150 nhu cầu ứng dụng AI, được tổng hợp thành 80 bài toán và 11 ứng dụng AI. Theo tài liệu hội thảo, đây là cơ sở để tiếp cận AI theo hướng hệ sinh thái dùng chung thay vì mỗi đơn vị tự phát triển các ứng dụng riêng lẻ.
Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, một hệ sinh thái AI chỉ có thể phát triển bền vững khi đi cùng dữ liệu chất lượng, quản trị chặt chẽ, bảo vệ quyền riêng tư, an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là ứng dụng AI nhanh hơn, mà là xây dựng một hệ sinh thái tài chính thông minh, mở, kết nối và đáng tin cậy.
Tại phần trình bày chuyên đề, Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số cũng nhấn mạnh cách tiếp cận “AI đi từ bài toán, không đi từ phong trào”. AI được định hướng hỗ trợ những công việc như hướng dẫn thủ tục, kiểm tra hồ sơ, tổng hợp và đối chiếu văn bản, phân tích dữ liệu, dự báo, phát hiện bất thường và cảnh báo rủi ro.
Một nguyên tắc được đặt ra là AI hỗ trợ con người, không thay thế trách nhiệm của con người trong quyết định hành chính. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi giải quyết được bài toán cụ thể, dựa trên dữ liệu đủ tốt và có trách nhiệm rõ ràng.
Cùng với AI và dữ liệu, Bộ Tài chính xác định kết nối, hạ tầng và an toàn thông tin là những điều kiện không thể tách rời. Quan điểm được nêu tại hội thảo là chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số, đổi mới phải đi cùng kiểm soát rủi ro và khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu.
Mục tiêu cuối cùng, theo Bộ Tài chính, không phải xây dựng thêm nhiều hệ thống công nghệ mà là tạo ra một nền tài chính số hiện đại hơn, thông minh hơn, minh bạch hơn và an toàn hơn, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
