Hơn 40% doanh nghiệp đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn thu nhập thực tế của người lao động

28/01/2026 - 12:434 phút đọc

(Banker.vn) Hơn 40% doanh nghiệp đang đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn thu nhập thực tế bằng cách “chẻ” thu nhập, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động trong dài hạn.

Dù pháp luật đã quy định khá đầy đủ về căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, song trên thực tế, khoảng cách giữa mức lương đóng bảo hiểm xã hội và thu nhập thực tế của người lao động vẫn tồn tại phổ biến tại nhiều doanh nghiệp, khiến quyền lợi an sinh của người lao động bị ảnh hưởng trong dài hạn.

margin: 15px auto;" />

Báo cáo Lương và Thị trường lao động năm 2026 của Navigos Group dựa trên khảo sát hơn 1.600 ứng viên và người lao động đang làm việc tại Việt Nam, cho thấy phần lớn người lao động chưa được đóng bảo hiểm xã hội trên toàn bộ thu nhập thực nhận.

Theo đó, có tới 43,14% người lao động cho biết doanh nghiệp chỉ đóng bảo hiểm xã hội dựa trên một mức lương cố định thấp hơn thu nhập thực tế, trong khi 38,3% được đóng trên toàn bộ thu nhập gộp hằng tháng. Sự chênh lệch này phản ánh các cách áp dụng khác nhau trong việc xác định căn cứ đóng bảo hiểm xã hội giữa các doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp lựa chọn phương án đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương thấp hơn nhằm tối ưu chi phí lao động, giảm nghĩa vụ tài chính hoặc duy trì khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường còn nhiều áp lực. Tuy nhiên, thực tế khảo sát cũng cho thấy vẫn còn những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, khi có 10,68% người lao động chỉ được đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương tối thiểu vùng và 4,78% không được đóng bảo hiểm xã hội. Tình trạng này phổ biến hơn tại các doanh nghiệp nhỏ hoặc nhóm lao động phi chính thức.

Navigos Group nhận định, việc đóng bảo hiểm xã hội không đúng với thu nhập thực tế có thể xuất phát từ hạn chế về ngân sách, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc chủ đích cắt giảm chi phí vận hành của doanh nghiệp. Hệ quả là phần lớn người lao động không được ghi nhận đầy đủ thu nhập trên sổ bảo hiểm xã hội, tạo ra khoảng cách đáng kể giữa mức lương thực nhận và các quyền lợi an sinh được hưởng.

Khoảng cách này ảnh hưởng trực tiếp đến mức hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội như ốm đau, thai sản, trợ cấp thất nghiệp và đặc biệt là lương hưu. Khi tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn thu nhập thực tế trong thời gian dài, quyền lợi của người lao động khi về hưu hoặc khi phát sinh rủi ro sẽ bị thu hẹp đáng kể, làm gia tăng nguy cơ mất an sinh trong tương lai.

Theo Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ), Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và các nghị định hướng dẫn, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã quy định rõ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động hưởng lương do người sử dụng lao động quyết định.

Theo đó, tiền lương đóng bảo hiểm xã hội là tiền lương tháng, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh ghi trong hợp đồng lao động, các khoản phụ cấp lương nhằm bù đắp điều kiện lao động, tính chất công việc, cùng các khoản bổ sung khác xác định được mức tiền cụ thể, trả thường xuyên và ổn định.

Tuy nhiên, trên thực tế, cơ quan quản lý vẫn ghi nhận tình trạng doanh nghiệp “chẻ” thu nhập, tách một phần tiền lương sang các khoản phúc lợi hoặc hỗ trợ khác để không phải tính đóng bảo hiểm xã hội. Nhiều doanh nghiệp tồn tại đồng thời ba loại thu nhập, gồm thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, thu nhập để quyết toán và thu nhập thực tế của người lao động.

Trong đó, thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội thường được giữ ở mức thấp nhất, chỉ bằng lương tối thiểu vùng, cộng thêm tỷ lệ đối với lao động đã qua đào tạo hoặc làm việc trong điều kiện nặng nhọc, độc hại.

Do đó, dù khung pháp lý đã được hoàn thiện, mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc hiện vẫn còn khoảng cách nhất định so với thu nhập thực tế của người lao động. Thực trạng này được đánh giá sẽ tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, đặc biệt là mức lương hưu khi người lao động về già, bởi lương hưu được tính trên cơ sở tiền lương đóng bảo hiểm xã hội trong suốt quá trình làm việc.