Thúc đẩy tiềm năng thị trường bao thanh toán tại Việt Nam

17/03/2026 - 22:226 phút đọc

margin: 15px auto;" />

Sự kiện quy tụ các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng trong nước (Vietcombank, VietinBank,…) và các tổ chức quốc tế (FCI, IFC, APFF).

Nhiều tiềm năng nhưng chỉ chiếm 0,1% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế

Phát biểu tại Tọa đàm, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định, trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu rộng, an toàn tài chính và hạ tầng thanh toán đang được quan tâm mạnh mẽ.

Về khung pháp lý, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 20/2024/TT-NHNN thay thế Thông tư 02/2017/TT-NHNN. Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, đây là bước tiến quan trọng tạo nền tảng pháp lý minh bạch và linh hoạt hơn cho hoạt động bao thanh toán. Tính đến ngày 31/12/2025, có 16 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ bao thanh toán với tổng dư nợ khoảng 22.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, con số này mới chỉ chiếm 0,1% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế, một tỷ lệ quá khiêm tốn so với quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 920 tỷ USD (gấp 1,8 lần GDP) của Việt Nam trong năm 2025.

Đồng tình với nhận định này, ông Jinchang Lai, Chuyên gia trưởng IFC khu vực châu Á - Thái Bình Dương làm rõ: Dù quy mô xuất nhập khẩu lớn nhưng khối lượng bao thanh toán quốc tế của Việt Nam chỉ chiếm 0,04% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, buộc thị trường phải phụ thuộc vào các dịch vụ tài trợ từ nước ngoài.

Trong khi đó, theo chia sẻ của bà Nguyễn Hồng Giang, Cán bộ Chương trình cao cấp SECO, tỷ lệ tiếp cận tài trợ thương mại của doanh nghiệp Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực như Thái Lan (30%) hay Malaysia (46%).

Chuyển dịch tất yếu sang thanh toán ghi sổ (O/A)

Một trong những nội dung đáng chú ý của Tọa đàm là sự khẳng định về xu hướng dịch chuyển không thể đảo ngược từ phương thức tín dụng chứng từ (L/C) sang thanh toán ghi sổ (Open Account - O/A) trong thương mại toàn cầu.

Bà Chenyue Mao, Chủ tịch FCI cho biết: "Xu hướng toàn cầu chuyển dịch từ L/C sang thanh toán ghi sổ hiện đã trở thành thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc cần áp dụng các phương thức mới để tài trợ cho thương mại hiện đại dựa trên các khoản phải thu".

Thực tế, theo bà Nguyễn Thu Hằng, Phó Phòng Chính sách sản phẩm bán buôn Vietcombank, phương thức thanh toán ghi sổ hiện chiếm tới khoảng 85% doanh số thương mại toàn cầu. Các thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản... đều đang chuẩn hóa điều khoản thanh toán trả chậm trong thời hạn từ 60-120 ngày và đòi hỏi phương thức thanh toán đơn giản, ít thủ tục. Nhà cung cấp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, buộc phải thích nghi để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Khác với chính sách tín dụng truyền thống thường yêu cầu tài sản bảo đảm hữu hình, Chủ tịch FCI đã đề xuất mô hình bao thanh toán dựa trên tài sản dữ liệu. Thông qua mạng lưới FCI, các ngân hàng Việt Nam có thể hợp tác với các đơn vị bao thanh toán quốc tế, hỗ trợ nhà xuất khẩu tiếp cận vốn lưu động kèm bảo vệ tín dụng 100% và dịch vụ thu hồi nợ tại hơn 90 quốc gia.

Ông Tat Yeen Yap, Giám đốc Bộ phận Tài trợ Chuỗi cung ứng tại một ngân hàng ở Singapore cũng làm rõ lợi thế của bao thanh toán khoản phải thu so với L/C. Theo đó, trong bao thanh toán, nhà tài trợ có quyền sở hữu khoản phải thu, người trả nợ chính là người mua, giúp nhà cung cấp chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt ngay lập tức, tối ưu hóa vốn lưu động.

Gỡ vướng pháp lý và hạ tầng dữ liệu để bứt phá

Nhận định Việt Nam có cơ hội lớn để trở thành trung tâm bao thanh toán tiếp theo của châu Á, tại Tọa đàm, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp đồng bộ.

Từ góc độ tổ chức tín dụng, bà Phạm Thu Mai, Phó Giám đốc Trung tâm Tài trợ Thương mại VietinBank cho biết, dư nợ bao thanh toán song phương tại ngân hàng hiện chiếm tỷ trọng 16-18% và có tiềm năng tăng lên 30-40%. Tuy nhiên, rào cản hiện nay đến từ nhiều phía cả từ import factor, phía doanh nghiệp xuất khẩu và môi trường kinh doanh cũng như từ rào cản hạ tầng/chính sách như: quy trình thẩm định, uy tín của bên mua, chi phí bao thanh toán, vướng mắc pháp lý, hạ tầng dữ liệu thiếu kết nối….

Đại diện VietinBank kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan xây dựng hành lang pháp lý riêng, có cơ chế về tỷ lệ an toàn vốn, đồng thời, Bộ Tài chính cần hướng dẫn doanh nghiệp cách thức hạch toán nghiệp vụ bao thanh toán khác với nhận nợ vay; cũng như ứng dụng số hóa, big data để quản lý rủi ro trong nghiệp vụ bao thanh toán.

Đại diện Vietcombank, bà Nguyễn Thu Hằng đề xuất cho phép sản phẩm bao thanh toán bên bán hàng được căn cứ vào bảo đảm tín dụng của bên mua hàng từ factor/bên bảo hiểm để cấp tín dụng miễn truy đòi cho khách hàng là bên bán hàng. Đồng thời, cần đẩy mạnh cơ chế chia sẻ dữ liệu và số hóa chứng từ tài trợ thương mại để chuyển đổi động lực xuất khẩu của Việt Nam sang phương thức ghi sổ.

Để bao thanh toán phát huy hiệu quả, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng cơ chế phù hợp với thực tiễn. Cùng với đó, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện để các doanh nghiệp, đặc biệt là cho doanh nghiệp nhỏ và vừa có thời gian thí điểm, tiếp cận và triển khai các giải pháp thanh toán mới, trong đó có bao thanh toán.

Bổ sung thêm các giải pháp từ góc độ "nền tảng" để tiếp tục thúc đẩy hoạt động bao thanh toán, ông Jinchang Lai (IFC) cho rằng, cần tăng cường sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ Chính phủ; hệ thống tư pháp và mở rộng hệ thống tổ chức cho vay không nhận tiền gửi. Đồng thời, tăng cường sử dụng khoản phải thu (AR) và hàng tồn kho (INV) làm cơ sở cho các hoạt động tài trợ trong ngành tài chính và lĩnh vực sản xuất; cũng như nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ thực hành; tiếp tục phát triển các dịch vụ hỗ trợ bên thứ ba…

Khép lại sự kiện, thông qua phần thảo luận nhằm mở khóa tiềm năng phát triển hoạt động bao thanh toán quốc tế cho các tổ chức tài chính tại Việt Nam, các chuyên gia trong nước và quốc tế đều chung nhận định rằng dư địa của thị trường vẫn còn rất lớn. Những ý kiến đóng góp, giải pháp được đưa ra tại Tọa đàm sẽ là cơ sở quan trọng để các bên liên quan phối hợp chặt chẽ, kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý và hạ tầng dữ liệu. Qua đó, từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính năng động, đổi mới, đưa bao thanh toán trở thành cầu nối giúp doanh nghiệp Việt, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa tự tin hội nhập thương mại toàn cầu.