Hiểu hơn về công ty liên doanh: Khi các đối tác về một nhà

03/02/2026 - 17:214 phút đọc

(Banker.vn) Đối với nhiều doanh nghiệp, công ty liên doanh là con đường tiếp cận thị trường mới hiệu quả hơn so với đầu tư độc lập

Bản chất pháp lý của công ty liên doanh

Công ty liên doanh là doanh nghiệp được thành lập trên cơ sở góp vốn của từ hai bên trở lên để thực hiện mục tiêu kinh doanh chung. Về mặt pháp lý, liên doanh là một pháp nhân độc lập, tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Các bên tham gia chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi phần vốn góp, nhưng quyền và nghĩa vụ của họ được ràng buộc chặt chẽ thông qua điều lệ công ty và thỏa thuận liên doanh.

Điểm cốt lõi của công ty liên doanh nằm ở tính chất hợp tác chiến lược. Liên doanh gắn chặt lợi ích của các bên với hiệu quả vận hành dài hạn của doanh nghiệp chung. Mỗi bên tham gia thường mang vào liên doanh một lợi thế riêng, có thể là vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, thương hiệu hoặc hiểu biết thị trường bản địa.

Cơ chế đồng kiểm soát trong công ty liên doanh

Một đặc trưng quan trọng của công ty liên doanh là cơ chế đồng kiểm soát. Đồng kiểm soát xuất hiện khi các quyết định chiến lược của doanh nghiệp không thuộc quyền chi phối đơn phương của một bên, mà phải có sự tham gia hoặc chấp thuận của nhiều bên góp vốn. Điều này khiến quyền lực trong liên doanh không chỉ được xác định bằng tỷ lệ sở hữu, mà còn phụ thuộc lớn vào các điều khoản trong điều lệ và hợp đồng liên doanh.

Trong thực tế, không ít liên doanh được thiết kế với tỷ lệ sở hữu không hoàn toàn cân bằng, song các quyết định trọng yếu như chiến lược kinh doanh, đầu tư mở rộng, bổ nhiệm nhân sự cấp cao hay phân phối lợi nhuận đều phải đạt được sự đồng thuận của các bên. Cách thiết kế này giúp hạn chế rủi ro bị một bên lấn át, đồng thời buộc các đối tác phải phối hợp chặt chẽ trong quá trình vận hành.

Tuy nhiên, đồng kiểm soát cũng là con dao hai lưỡi. Khi các bên có sự khác biệt về tầm nhìn chiến lược hoặc ưu tiên lợi ích, quá trình ra quyết định có thể bị kéo dài, thậm chí rơi vào bế tắc. Do đó, chất lượng của điều lệ công ty và hợp đồng liên doanh có ý nghĩa quyết định, không chỉ trong việc phân quyền mà còn trong việc thiết lập cơ chế giải quyết xung đột khi liên doanh không còn phù hợp với mục tiêu của một bên.

Lợi ích chiến lược và rủi ro vận hành của mô hình liên doanh

Về mặt chiến lược, công ty liên doanh cho phép doanh nghiệp mở rộng hoạt động với mức độ rủi ro được san sẻ. Thay vì tự mình đầu tư toàn bộ vốn và nguồn lực, doanh nghiệp có thể kết hợp với các đối tác để tận dụng thế mạnh đa phương. Điều này đặc biệt quan trọng khi thâm nhập thị trường nước ngoài, nơi khác biệt về pháp lý, văn hóa tiêu dùng và hệ thống phân phối có thể tạo ra rào cản lớn.

Bên cạnh lợi ích, rủi ro lớn nhất của công ty liên doanh nằm ở sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các đối tác. Ngoài ra, khác biệt về văn hóa doanh nghiệp và phong cách quản trị cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến mâu thuẫn nội bộ. Bên cạnh đó, nếu cơ chế chịu trách nhiệm không được thiết kế rõ ràng ngay từ đầu, liên doanh có thể rơi vào trạng thái thiếu người chịu trách nhiệm cuối cùng, khiến chiến lược bị phân mảnh, làm suy giảm hiệu quả vận hành của liên doanh.

Ví dụ về hoạt động liên doanh của MWG tại Indonesia

EraBlue là công ty liên doanh giữa Công ty Cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động (HOSE: MWG) và PT Erajaya Swasembada Tbk, một tập đoàn bán lẻ thiết bị công nghệ lớn tại Indonesia. Liên doanh này được thành lập nhằm phát triển chuỗi bán lẻ điện máy và điện tử tiêu dùng theo mô hình tương tự Điện Máy Xanh tại thị trường Indonesia.

Trong cấu trúc liên doanh, MWG không nắm quyền kiểm soát tuyệt đối với tỉ lệ sở hữu 45%. MWG đã mang tới EraBlue kinh nghiệm vận hành chuỗi bán lẻ quy mô lớn, khả năng chuẩn hóa quy trình và năng lực quản trị hàng tồn kho. Ngược lại, Erajaya cung cấp lợi thế hiểu biết thị trường bản địa, hệ thống phân phối và mối quan hệ với các nhà sản xuất quốc tế.

Giai đoạn đầu, EraBlue đối mặt với không ít thách thức, từ chi phí vận hành cao đến áp lực mở rộng nhanh trong bối cảnh thị trường mới. Tuy nhiên, nhờ sự phối hợp giữa hai bên, chuỗi EraBlue đã từng bước cải thiện hiệu quả hoạt động, mở rộng mạng lưới cửa hàng và chính thức có lãi sau quá trình hợp tác lâu dài.

margin: 15px auto;" />