Xung đột Trung Đông tác động đến vận tải và hàng hóa ra sao?

Với Việt Nam, nền kinh tế phụ thuộc lớn vào thương mại quốc tế, những biến động tại khu vực Trung Đông và hành lang hàng hải Suez-Biển Đỏ dự báo sẽ tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, ngành hàng.

margin: 15px auto;" />

Vận chuyển đường biển gián đoạn

Nằm giữa Iran và Oman, kết nối trực tiếp Vịnh Ba Tư ở phía tây với Vịnh Oman và Biển Ả Rập ở phía đông, eo biển Hormuz từ lâu được coi là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Mỗi ngày, hàng trăm tàu chở dầu khổng lồ đi qua eo biển hẹp này để vận chuyển dầu thô và khí đốt từ các mỏ năng lượng lớn tại Trung Đông tới các thị trường tiêu thụ trên toàn cầu.

Khoảng 20 - 30% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển và gần một phần ba thương mại LNG toàn cầu đi qua tuyến đường này. Nếu dòng chảy năng lượng bị gián đoạn trong thời gian dài, giá dầu có thể tăng mạnh, kéo theo lạm phát và chi phí sản xuất tăng trên toàn cầu.

Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông, đặc biệt là ở châu Á, có thể chịu tác động lớn nhất.

Ngày 13/3, Reuters trích dữ liệu của các công ty theo dấu tàu biển Lloyd’s List Intelligence và MarineTraffic cho thấy ít nhất 10 tàu do các công ty Hy Lạp vận hành và ít nhất 2 tàu do Trung Quốc vận hành đã đi qua eo biển Hormuz từ khi xung đột tại Trung Đông xảy ra ngày 28/2. Số tàu này chở cả dầu và hàng hóa thông thường.

Theo Bloomberg, trong ngày 8/3, chỉ có duy nhất 1 con tàu chở hàng liên quan tới Iran đi qua vịnh Ba Tư. Tàu thương mại cuối cùng không có liên hệ rõ ràng với Iran đi qua eo biển Hormuz là tàu chở hàng rời Sino Ocean thuộc sở hữu của Trung Quốc, đã đi qua eo biển này vào sáng 7/3.

Ngoài vận chuyển chính là dầu và khí đốt, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhiều loại hàng hóa khác, bao gồm hóa chất và phân bón. Điều này có nghĩa là khủng hoảng tại đây có thể lan sang cả thị trường nông nghiệp và lương thực.

Ông Naveen Das, chuyên gia của công ty phân tích dữ liệu hàng hải Kpler chia sẻ: “Hiện tại, eo biển Hormuz chưa chính thức bị đóng cửa. Tuy nhiên, trên thực tế có thể coi như nơi này đang trong tình trạng “đóng cửa trên thực tế”.

“Nguyên nhân là Iran đang đe dọa tấn công bất kỳ tàu thuyền nào đi qua eo biển. Trong bối cảnh xung đột đang lan rộng ở Trung Đông, chi phí vận chuyển đường biển đã tăng lên mức rất cao. Đồng thời, các công ty bảo hiểm gần như không còn sẵn sàng cung cấp bảo hiểm cho các tàu đi qua khu vực này” Ông Naveen Das cho biết.

Theo Reuters, hiện có khoảng 10% đội tàu container toàn cầu bị ảnh hưởng bởi tắc nghẽn tại eo biển Hormuz. Tổng công suất container bị ảnh hưởng đang ở mức từ 450 - 470 nghìn TEU. Tắc nghẽn tại eo biển Hormuz ảnh hưởng tới thị trường dầu mỏ, nguyên liệu và nhiều hoạt động vận tải khác, một trong số đó là vận chuyển hàng cứu trợ.

Hãng tàu Korea Marine Transport Co. (KMTC) thông báo tạm ngưng nhận booking mới đối với hàng hóa đi Trung Đông và Biển Đỏ cho đến khi có cập nhật tiếp theo. Các cảng bị ảnh hưởng bao gồm Jebel Ali, Sharjah, Khalifa (UAE), Dammam, Riyadh (Saudi Arabia), Sohar (Oman), cùng các cảng thuộc khu vực Biển Đỏ như Aqaba, Sokhna và Jeddah.

Trong khi đó, Wan Hai Lines (WHL) và Mediterranean Shipping Company (MSC) cũng quyết định dừng và hủy các booking đã phát hành đối với khu vực Trung Đông, Biển Đỏ và Đông Địa Trung Hải nhằm hạn chế rủi ro khai thác.

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vào thế khó

Những năm gần đây, Trung Đông nổi lên là điểm đến tiềm năng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường của nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Khu vực này có nhu cầu lớn về nhập khẩu hàng hoá tiêu dùng, lương thực thực phẩm.

Với các quốc gia có độ mở thương mại lớn như Việt Nam, bất kỳ sự gián đoạn nào của hệ thống vận tải, logistics hay thị trường năng lượng cũng có thể nhanh chóng lan sang hoạt động xuất nhập khẩu.

Chia sẻ tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026, ông Trương Xuân Trung - Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, xung đột trong khu vực đang gây ra nhiều sức ép đối với hoạt động vận tải và logistics, từ đó ảnh hưởng nhất định tới doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo ông Trung, Trung Đông, đặc biệt là UAE vốn là một trong những trung tâm thương mại quan trọng của khu vực, đồng thời đóng vai trò là cửa ngõ trung chuyển hàng hóa sang nhiều thị trường khác như châu Phi, Nam Á và châu Âu. Vì vậy, khi tình hình an ninh khu vực có biến động, chuỗi cung ứng và dòng chảy thương mại cũng chịu tác động.

Ngoài các vấn đề liên quan đến vận tải và logistics, Thương vụ Việt Nam tại UAE cũng cảnh báo doanh nghiệp cần chú ý tới các rủi ro phát sinh trong bối cảnh thị trường biến động. Một số lô hàng đã được xuất khẩu trước khi xung đột xảy ra nhưng việc giao nhận bị đình trệ, dẫn tới nguy cơ phát sinh tranh chấp thương mại hoặc chậm thanh toán.

Theo ông Trương Xuân Trung, doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, cập nhật thông tin logistics và điều chỉnh kế hoạch giao hàng phù hợp. “Đối với các mặt hàng nông sản tươi, thời gian vận chuyển kéo dài có thể làm giảm chất lượng hàng hóa. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần lưu ý tới rủi ro thanh toán khi việc giao nhận hàng hóa bị gián đoạn,” ông Trung khuyến nghị.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế tiếp tục biến động, việc đa dạng hóa thị trường, lựa chọn phương thức vận tải linh hoạt và tăng cường quản trị rủi ro trong hợp đồng thương mại được xem là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế thiệt hại.