Tín chỉ carbon có phải là cơ hội hấp dẫn dành cho nhà đầu tư?

29/01/2026 - 15:114 phút đọc

(Banker.vn) Việc hình thành sàn giao dịch carbon không chỉ thay đổi cách quản lý phát thải mà còn mở ra một thị trường mới, nơi tín chỉ carbon dần trở thành yếu tố được doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm

Tín chỉ carbon là gì?

Tín chỉ carbon là đơn vị đo lường quyền phát thải khí nhà kính, trong đó một tín chỉ tương đương với 1 tấn khí CO₂ hoặc lượng khí nhà kính khác được quy đổi về CO₂. Bản chất của tín chỉ carbon gắn liền với nỗ lực toàn cầu nhằm kiểm soát và cắt giảm phát thải, thông qua việc giới hạn tổng lượng khí thải được phép phát ra trong một giai đoạn nhất định. Khi phát thải trở thành một nguồn lực hữu hạn, nó đồng thời mang giá trị kinh tế.

margin: 15px auto;" />

Thị trường tín chỉ carbon vận hành như thế nào?

Trên thế giới, thị trường tín chỉ carbon được tổ chức dưới hai hình thức chính là thị trường bắt buộc và thị trường tự nguyện. Ở thị trường bắt buộc, các cơ quan quản lý nhà nước quy định trần phát thải đối với từng ngành hoặc từng doanh nghiệp. Những đơn vị phát thải vượt hạn mức buộc phải mua thêm tín chỉ, trong khi các đơn vị phát thải thấp hơn có thể bán phần dư thừa. Cơ chế này tạo ra một thị trường giao dịch có tính chất ràng buộc, nơi giá carbon phản ánh trực tiếp mức độ khan hiếm của quyền phát thải.

Trong khi đó, thị trường tự nguyện cho phép các doanh nghiệp chủ động mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải của mình, dù không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ pháp lý. Nhu cầu trong thị trường này thường xuất phát từ chiến lược phát triển bền vững, yêu cầu của đối tác quốc tế hoặc áp lực từ người tiêu dùng. Dù mang tính tự nguyện, thị trường này vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho các dự án giảm phát thải tại các quốc gia đang phát triển.

Cơ chế vận hành của thị trường carbon dựa trên sự tham gia của nhiều chủ thể, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp phát thải, tổ chức phát triển dự án cho đến các trung gian tài chính. Quá trình hình thành tín chỉ carbon đòi hỏi việc đo lường, báo cáo và thẩm định độc lập nhằm đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy. Chính những yêu cầu khắt khe này giúp thị trường carbon từng bước tiếp cận các chuẩn mực của thị trường tài chính.

Tín chỉ carbon có phải là cơ hội hấp dẫn dành cho nhà đầu tư?

Dưới góc độ đầu tư, tín chỉ carbon không đơn thuần là công cụ phòng vệ rủi ro chính sách mà còn mang tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Khi các chính phủ liên tục siết chặt tiêu chuẩn phát thải, nhu cầu đối với tín chỉ carbon có xu hướng gia tăng, qua đó tạo động lực tăng giá. Điều này khiến tín chỉ carbon trở thành một yếu tố có thể được cân nhắc trong chiến lược phân bổ tài sản, đặc biệt với những nhà đầu tư quan tâm tới xu hướng bền vững.

Bên cạnh cơ hội, rủi ro cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Thị trường carbon chịu ảnh hưởng lớn từ khung pháp lý và chính sách, khiến giá tín chỉ có thể biến động mạnh. Ngoài ra, vấn đề tiêu chuẩn hóa, tính minh bạch và chất lượng tín chỉ vẫn là thách thức, đặc biệt tại các thị trường mới nổi. Do đó, cách tiếp cận thận trọng và tầm nhìn dài hạn là điều kiện cần thiết đối với nhà đầu tư khi tham gia lĩnh vực này.

Sàn giao dịch carbon trong tương lai của Việt Nam

Tại Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đã tạo động lực mạnh mẽ cho việc hình thành thị trường carbon trong nước. Việc Chính phủ ban hành khung pháp lý và chuẩn bị đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành cho thấy phát thải khí nhà kính đang được tiếp cận theo cơ chế thị trường, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Sàn giao dịch carbon được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối cung cầu, xác lập giá carbon và nâng cao tính minh bạch.

Theo lộ trình đã được công bố, sàn giao dịch carbon của Việt Nam sẽ được triển khai theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng giai đoạn thí điểm nhằm hoàn thiện khung vận hành. Trọng tâm của giai đoạn này không nằm ở quy mô giao dịch lớn, mà ở việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ đăng ký, cấp phát, lưu ký đến chuyển nhượng và thanh toán tín chỉ carbon. Việc vận hành thí điểm cho phép cơ quan quản lý kiểm tra tính khả thi của cơ chế giao dịch, đồng thời giúp các doanh nghiệp làm quen với việc gắn nghĩa vụ phát thải của mình với một chi phí tài chính cụ thể.

Khi sàn giao dịch carbon chính thức đi vào hoạt động, tác động sẽ thể hiện rõ ràng nhất ở khả năng hình thành mặt bằng giá carbon trong nước. Thông qua giao dịch tập trung, giá tín chỉ carbon sẽ phản ánh tương đối sát cung – cầu trên thị trường, từ đó trở thành căn cứ để doanh nghiệp hoạch định kế hoạch sản xuất và đầu tư. Về dài hạn, việc xác lập được giá carbon minh bạch là điều kiện cần để mở rộng phạm vi thị trường, thu hút thêm các chủ thể tham gia và từng bước kết nối với các thị trường carbon khu vực.