Thí điểm sàn tài sản số: Nhà đầu tư cần chuẩn bị gì khi bước vào thị trường?

21/02/2026 - 07:168 phút đọc

(Banker.vn) Từ cơ chế định giá, rủi ro vận hành đến cách phân bổ danh mục, tài sản mã hóa (crypto) đặt ra những thách thức hoàn toàn mới với nhà đầu tư. Ông Đào Việt Dũng, Quản lý cấp cao Quản trị rủi ro tại Fidelity International nhận định, bài học từ giai đoạn đầu của thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy, hiểu thị trường quan trọng hơn việc tham gia sớm.

TỪ CƠ CHẾ ĐỊNH GIÁ, RỦI RO VẬN HÀNH ĐẾN CÁCH PHÂN BỔ DANH MỤC, TÀI SẢN MÃ HÓA (CRYPTO) ĐẶT RA NHỮNG THÁCH THỨC HOÀN TOÀN MỚI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ. ÔNG ĐÀO VIỆT DŨNG, QUẢN LÝ CẤP CAO QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI FIDELITY INTERNATIONAL NHẬN ĐỊNH, BÀI HỌC TỪ GIAI ĐOẠN ĐẦU CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM CHO THẤY, HIỂU THỊ TRƯỜNG QUAN TRỌNG HƠN VIỆC THAM GIA SỚM.

margin: 15px auto;" />

Phóng viên: Dưới góc nhìn của chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư, ông nhìn nhận điểm khác biệt giữa đầu tư chứng khoán và đầu tư crypto là gì? Crypto nên được xem là một “ngành mới” hay một loại tài sản riêng biệt?

Ông Đào Việt Dũng: Bản chất của đầu tư chứng khoán và đầu tư tài sản mã hóa (crypto) khác nhau ngay từ nền tảng giá trị.

Chứng khoán – bao gồm cổ phiếu, trái phiếu hay các quỹ ETF – là các công cụ tài chính truyền thống, được định giá dựa trên dòng tiền, lợi nhuận, tài sản hữu hình và khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Giá cổ phiếu phản ánh kỳ vọng tăng trưởng của doanh nghiệp, chịu tác động lớn từ các yếu tố vĩ mô như lãi suất, chính sách tiền tệ và chu kỳ kinh tế.

Trong khi đó, crypto – đặc biệt là các tài sản gốc trên Blockchain như Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH) hay các token Web3 – không đại diện cho quyền sở hữu doanh nghiệp. Giá trị của chúng phản ánh giá trị mạng lưới (network value), mức độ chấp nhận của cộng đồng, niềm tin vào công nghệ và kỳ vọng về các ứng dụng tương lai của Web3 như DeFi, NFT, Layer 2 hay tích hợp AI.

Nói cách khác, crypto không phải là một công cụ tài chính theo nghĩa truyền thống, mà là một lớp tài sản số “sinh ra từ môi trường số” (digital-native asset class). Giá trị của nó gắn chặt với cấu trúc mạng lưới, cơ chế tokenomics và tốc độ mở rộng người dùng, hơn là với dòng tiền hay lợi nhuận kế toán.

Từ góc độ quản trị rủi ro danh mục, crypto nên được xem là một loại tài sản riêng biệt, chứ không đơn thuần là một “ngành công nghệ mới” trong danh mục cổ phiếu. Lý do nằm ở những khác biệt căn bản:

Cơ sở hình thành giá trị khác biệt của tài sản này đó là không dựa trên lợi nhuận hay dòng tiền, mà dựa vào công nghệ và hành vi cộng đồng.

Cụ thể, crypto mang những rủi ro phi truyền thống, bao gồm rủi ro hợp đồng thông minh, rủi ro thanh khoản tập trung, rủi ro pháp lý và rủi ro mô hình kinh tế token – những yếu tố gần như không tồn tại trong thị trường cổ phiếu.

Cấu trúc thị trường đặc thù khi giao dịch 24/7, phi tập trung, thiếu cơ quan điều tiết trung tâm, dẫn đến mức độ biến động cao và phản ứng phi tuyến trước các cú sốc vĩ mô.

Hệ số beta không ổn định: mối tương quan giữa crypto và thị trường chứng khoán thay đổi theo từng giai đoạn “ưa rủi ro” (risk-on) hay “né rủi ro” (risk-off).

Vì vậy, việc phân bổ crypto như một ngành trong danh mục cổ phiếu là chưa phản ánh đầy đủ rủi ro hệ thống của nó. Hợp lý hơn, crypto nên được đặt cạnh các lớp tài sản thay thế như vàng, hàng hóa hay private equity – với đặc tính rủi ro/lợi nhuận riêng biệt.

Phóng viên: Ông có thể nói rõ hơn về mối tương quan giữa crypto và chứng khoán trong các giai đoạn biến động? Với crypto, nhà đầu tư nên dựa vào những chỉ số nào để phân tích thay cho báo cáo tài chính?

Ông Đào Việt Dũng: Trong giai đoạn thị trường “ưa rủi ro”, khi thanh khoản dồi dào và kỳ vọng tăng trưởng cao, crypto thường có tương quan dương mạnh với nhóm cổ phiếu tăng trưởng, đặc biệt là cổ phiếu công nghệ và chỉ số NASDAQ. Khi đó, dòng vốn đầu cơ chảy mạnh vào các tài sản rủi ro, tạo ra hiện tượng “tương quan do thanh khoản dẫn dắt”.

Ngược lại, trong các giai đoạn “né rủi ro” – chẳng hạn khi FED thắt chặt tiền tệ, khủng hoảng thanh khoản hay bất ổn địa chính trị – crypto thường giảm sâu hơn do là lớp tài sản còn non trẻ, thiếu cơ chế phòng thủ. Tuy nhiên, Bitcoin đang dần thể hiện vai trò như một công cụ phòng ngừa vĩ mô bán phần, khi một bộ phận nhà đầu tư coi đây là “vàng kỹ thuật số” trong bối cảnh bất ổn tiền tệ toàn cầu.

Nếu với cổ phiếu, nhà đầu tư phân tích dựa trên báo cáo tài chính, dòng tiền và lợi nhuận, thì với tài sản mã hóa, cách tiếp cận cần thay đổi căn bản. Token không phản ánh quyền sở hữu hay dòng tiền doanh nghiệp, mà phản ánh sức khỏe của một mạng lưới kinh tế số.

Do đó, phân tích crypto cần chuyển từ “phân tích báo cáo tài chính” sang phân tích sức khỏe mạng lưới (network health analysis). Thay vì hỏi doanh thu hay lợi nhuận, nhà đầu tư cần theo dõi các chỉ số thể hiện mức độ sử dụng, tăng trưởng và hiệu quả vận hành của hệ sinh thái.

Ở tầng on-chain, các chỉ số quan trọng bao gồm: Số lượng ví hoạt động (Active Addresses) – tương đương với số lượng người dùng; Khối lượng giao dịch và phí mạng (Transaction Volume & Fees) – phản ánh mức độ sử dụng thực tế, gần giống “doanh thu”; Giá trị tài sản khóa trong hệ thống (Total Value Locked – TVL) – thể hiện quy mô hoạt động, tương tự tài sản sinh lợi của doanh nghiệp; Các chỉ số như tỷ lệ staking, tốc độ phát hành hoặc đốt token, hay doanh thu giao thức (Protocol Revenue) phản ánh cấu trúc dòng tiền nội bộ và hiệu quả kinh tế – gần với khái niệm biên lợi nhuận hay hiệu suất sử dụng vốn.

Về định giá, những thước đo như NVT Ratio (giá trị mạng lưới trên khối lượng giao dịch) hay Market Cap/TVL đóng vai trò tương tự các chỉ số P/S hay P/B trên thị trường cổ phiếu.

Ở tầng off-chain, nhà đầu tư cần theo dõi: Hoạt động phát triển của đội ngũ lập trình (Developer Activity, GitHub commits); Mức độ tham gia quản trị của cộng đồng (Governance Participation); Sự mở rộng của người dùng và đối tác trong hệ sinh thái

Những yếu tố này tương đương với phần “báo cáo quản trị” và “triển vọng kinh doanh” của doanh nghiệp truyền thống.

Từ góc nhìn quản trị rủi ro, token không nên được định giá như một công ty, mà như một mạng lưới kinh tế số đang vận hành. Giá trị nằm ở dòng chảy giá trị trong hệ sinh thái: ai sử dụng, ai tạo ra giá trị, ai nắm quyền quyết định và tokenomics phân bổ lợi ích ra sao.

Phóng viên: Việt Nam đang triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Nhà đầu tư nên tiếp cận crypto bằng sản phẩm nào và cần lưu ý gì về vận hành, thưa ông?

Ông Đào Việt Dũng: Nếu nhìn từ góc độ quản trị rủi ro đầu tư, giai đoạn Việt Nam chuẩn bị thí điểm sàn giao dịch tài sản số có nhiều nét tương đồng với thời kỳ sơ khai của thị trường chứng khoán đầu những năm 2000 với quy mô nhỏ, hành lang pháp lý đang hình thành, nhưng tiềm năng tăng trưởng rất lớn.

Nhà đầu tư tham gia sớm thường có hai lợi thế. Thứ nhất là lợi thế thông tin, khi hiểu cơ chế vận hành và định giá ngay từ đầu. Thứ hai là lợi thế định vị, bởi tài sản mới thường bị định giá thấp do mức độ nhận thức của thị trường còn hạn chế.

Tuy nhiên, tham gia sớm không đồng nghĩa với “chắc thắng”. Ở các thị trường non trẻ, tâm lý bầy đàn và thao túng giá thường diễn ra mạnh. Điều này từng xảy ra với thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn đầu, với tài sản số, rủi ro còn lớn hơn do giao dịch 24/7 và tính phi tập trung.

Về dài hạn, thời gian tồn tại trên thị trường và khả năng quản trị rủi ro quan trọng hơn nhiều so với việc “mua sớm”. Lợi thế thật sự nằm ở việc hiểu thị trường sớm và quản trị danh mục kỷ luật.

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn thí điểm sàn giao dịch tài sản số, đây là thời điểm thích hợp để nhà đầu tư chứng khoán tiếp cận crypto một cách có kiểm soát, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia đã triển khai trước như Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản hay Thụy Sĩ. Mục tiêu không phải là “đuổi theo sóng giá”, mà là làm quen với một lớp tài sản mới trong khuôn khổ pháp lý dần hoàn thiện giai đoạn đầu, nên tiếp xúc gián tiếp qua quỹ hoặc ETF nắm giữ Bitcoin hoặc Ethereum. Các sản phẩm này có cơ chế lưu ký minh bạch, được kiểm toán và giảm rủi ro vận hành cá nhân.

Khi đã quen với thị trường, có thể tiếp cận trực tiếp Bitcoin và Ethereum – hai tài sản nền tảng có thanh khoản cao. Stablecoin nên được sử dụng cho mục đích giao dịch hoặc phòng ngừa rủi ro, không phải đầu tư dài hạn.

Với mô hình quản lý theo hướng “sandbox thí điểm” của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, Việt Nam có thể học nhanh nhưng kiểm soát chặt, tránh được một phần rủi ro thao túng và gian lận mà thị trường tự do từng gặp ở giai đoạn đầu. Song song đó, đặc tính luật lệ và quản lý Việt Nam cũng đặt ra một số yêu cầu: Mọi hoạt động giao dịch, lưu ký cần gắn với định danh cá nhân (KYC) và tuân thủ phòng chống rửa tiền (AML); Giai đoạn đầu sẽ hạn chế phạm vi token – chủ yếu là Bitcoin, Ethereum và một số stablecoin được chấp thuận. Các sàn thí điểm sẽ được giám sát chặt, giúp minh bạch hóa dữ liệu và dòng tiền, giảm rủi ro “shadow trading”.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!