Phát triển bao thanh toán trước xu hướng dịch chuyển thương mại quốc tế

18/03/2026 - 10:346 phút đọc

margin: 15px auto;" />

Phát biểu khai mạc, ông Jin Chang Lai, Chuyên gia trưởng, Trưởng nhóm Phát triển cơ sở hạ tầng tài chính khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Nhóm tư vấn các định chế tài chính IFC cho biết, đây là hoạt động tiếp nối chuỗi chương trình về tài trợ chuỗi cung ứng và bao thanh toán, nhằm thúc đẩy phát triển thị trường tài chính dựa trên khoản phải thu tại Việt Nam. Dù lĩnh vực này đã bước đầu hình thành và ghi nhận khối lượng giao dịch đáng kể, song vẫn còn nhiều dư địa phát triển, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống tài chính còn phụ thuộc lớn vào tài sản bảo đảm là bất động sản.

Theo ông, bao thanh toán trong nước đang ghi nhận xu hướng tăng trưởng tích cực, trong khi bao thanh toán quốc tế vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn so với quy mô xuất khẩu lớn của Việt Nam. Đây chính là cơ hội để các tổ chức tài chính mở rộng hoạt động, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ. Điểm mới của hội thảo lần này là tập trung sâu hơn vào bao thanh toán quốc tế, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, thông lệ và mô hình triển khai từ các chuyên gia trong và ngoài nước.

Tại chương trình, ông Tat Yeen Yap, chuyên gia về tài trợ chuỗi cung ứng tại Singapore, đã chỉ ra xu hướng suy giảm vai trò của thư tín dụng (L/C) trong thương mại toàn cầu. Dù giá trị giao dịch L/C vẫn tăng, song tốc độ tăng thấp hơn đáng kể so với tăng trưởng thương mại quốc tế, khiến tỷ trọng sử dụng giảm mạnh từ khoảng 50% vào thập niên 1970 xuống dưới 20% hiện nay và dự báo tiếp tục đi xuống. Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch sang phương thức thanh toán ghi sổ (open account), qua đó tạo dư địa lớn cho các giải pháp tài trợ chuỗi cung ứng, đặc biệt là tài trợ dựa trên khoản phải thu.

Ở góc độ tài chính doanh nghiệp, chuyên gia cho rằng, vốn lưu động – bao gồm tiền, khoản phải thu và hàng tồn kho – đóng vai trò then chốt trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Chu kỳ chuyển đổi tiền mặt và quy mô vốn lưu động ròng phản ánh trực tiếp nhu cầu tài trợ của doanh nghiệp. Trong khi trạng thái lý tưởng là vốn lưu động ròng bằng 0 hoặc âm, thực tế phần lớn doanh nghiệp vẫn cần nguồn tài trợ bên ngoài, mở ra dư địa cho các sản phẩm tài trợ thương mại phát triển.

So sánh giữa 2 phương thức tài trợ, ông Tat Yeen Yap nhận định, L/C chủ yếu dựa trên uy tín của ngân hàng phát hành và tuân thủ các quy tắc quốc tế như UCP 600, trong khi bao thanh toán tập trung vào năng lực thanh toán của người mua và cho phép tổ chức tài chính trở thành chủ sở hữu khoản phải thu. Nhờ đó, phương thức này không chỉ giúp chuyển giao rủi ro mà còn cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp thông qua việc rút ngắn thời gian thu tiền hoặc kéo dài thời gian thanh toán.

Tuy nhiên, bao thanh toán cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về thẩm định, bao gồm đánh giá lịch sử thanh toán, mức độ rủi ro, tỷ lệ chiết khấu và các yếu tố pháp lý, đặc biệt trong giao dịch xuyên biên giới. Các tổ chức tài chính cần xây dựng cấu trúc tài trợ phù hợp nhằm đảm bảo khả năng thu hồi khoản phải thu ngay cả khi bên bán mất khả năng thanh toán.

Chia sẻ thêm tại chương trình, ông Philip Cheng, chuyên gia về bao thanh toán tại Hồng Kông (Trung Quốc), nhấn mạnh xu hướng dịch chuyển sang giao dịch ghi sổ xuất phát từ nhu cầu của người mua quốc tế, đặc biệt tại châu Âu và Mỹ. Điều này buộc các doanh nghiệp xuất khẩu tại châu Á, trong đó có Việt Nam, phải thích ứng bằng cách cung cấp điều khoản thanh toán linh hoạt hơn.

Theo ông, bao thanh toán giúp doanh nghiệp giải quyết đồng thời 3 nhu cầu cốt lõi: phòng ngừa rủi ro không thanh toán, bổ sung vốn lưu động và tối ưu quản lý công nợ. Để phát triển hiệu quả, các tổ chức tài chính cần chú trọng hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đầu tư công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu.

Đối với bao thanh toán quốc tế, việc lựa chọn đối tác bên mua có ý nghĩa quyết định, đòi hỏi năng lực tài chính vững mạnh và khả năng phối hợp hiệu quả. Bên cạnh đó, cần xây dựng chiến lược sản phẩm phù hợp, kết hợp với các giải pháp tài trợ thương mại khác nhằm khai thác tối đa tiềm năng thị trường, đặc biệt trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng.

Tại phiên thảo luận và hỏi đáp, các chuyên gia đã tập trung trao đổi về thực tiễn triển khai bao thanh toán tại Việt Nam, những vướng mắc trong khung pháp lý cũng như kinh nghiệm quốc tế trong quản trị rủi ro và mở rộng thị trường. Nhiều ý kiến cho rằng, để thúc đẩy hoạt động bao thanh toán phát triển, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý liên quan đến chuyển nhượng khoản phải thu, đồng thời tăng cường nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của hình thức tài trợ này.

Bên cạnh đó, các ngân hàng cũng chia sẻ kinh nghiệm cũng như thách thức trong việc thẩm định khách hàng, kiểm soát rủi ro và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành. Các chuyên gia quốc tế khuyến nghị, Việt Nam cần đẩy mạnh hợp tác với các mạng lưới bao thanh toán toàn cầu, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận tốt hơn với các giải pháp tài chính hiện đại trong bối cảnh thương mại quốc tế đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Kết luận chương trình, ông Jin Chang Lai đánh giá cao các ý kiến trao đổi thực tiễn và những khuyến nghị chính sách được đưa ra. Ông nhấn mạnh, trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang phương thức giao dịch ghi sổ, bao thanh toán và các giải pháp tài trợ chuỗi cung ứng sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo ông Jin Chang Lai, để khai thác hiệu quả tiềm năng của thị trường, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức tài chính, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của bao thanh toán, cũng như mở rộng hợp tác quốc tế thông qua các mạng lưới như FCI, sẽ góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường trong thời gian tới.

Đại diện IFC bày tỏ kỳ vọng, những nội dung chia sẻ tại hội thảo sẽ giúp các tổ chức tài chính và doanh nghiệp Việt Nam chủ động nắm bắt xu hướng, từ đó từng bước thúc đẩy hệ sinh thái tài trợ thương mại hiện đại và hiệu quả hơn.