Nghị quyết 79-NQ/TW: "Cú hích" chiến lược đưa kinh tế nhà nước vươn tầm quốc tế

10/01/2026 - 14:287 phút đọc

Phóng viên: Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, dưới góc nhìn chuyên gia kinh tế, ông nhận định như thế nào về vai trò của Nghị quyết 79-NQ/TW để Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2045?

TS. Bùi Quý Thuấn: Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước là một nghị quyết mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng chiến lược quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn 2045. Nghị quyết 79 tạo một khuôn khổ để kinh tế nhà nước vừa đảm bảo ổn định, vừa dẫn dắt tăng trưởng và thu hút các thành phần kinh tế khác tham gia phát triển.

Nghị quyết tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, không chỉ với tư cách là một khu vực sản xuất – kinh doanh, mà còn là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm ổn định kinh tế, giữ vững các cân đối lớn và chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Nghị quyết cũng xác định tối ưu hoá nguồn lực, khơi thông "điểm nghẽn", xây dựng “sếu đầu đàn”, thúc đẩy "nền kinh tế tự chủ", cải cách thể chế và quản trị theo chuẩn mực quốc tế.

Phóng viên: Việc tái định vị vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ có tác động như thế nào, thưa ông?

TS. Bùi Quý Thuấn: Tôi cho rằng, việc tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh thế giới nhiều biến động như địa chính trị, thiên tai, dịch bệnh và tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, kinh tế nhà nước đóng vai trò là "bộ giảm xóc" giúp nền kinh tế tránh được các cú sốc bên ngoài.

Với việc nắm giữ các nguồn lực chiến lược (đất, khoáng sản, tài nguyên nước, dự trữ quốc gia…) giúp Chính phủ chủ động điều hành các cân đối lớn của nền kinh tế như an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ổn định giá cả.

margin: 15px auto;" />

Để tạo dư địa cho tăng trưởng dài hạn, Nghị quyết xác định kinh tế nhà nước phải trở thành lực lượng “kiến tạo và dẫn dắt”, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với trọng tâm vừa ổn định vĩ mô, vừa tạo dư địa cho tăng trưởng dài hạn. Nghị quyết hướng kinh tế nhà nước vào các ngành công nghệ cao, chuyển đổi số và hạ tầng chiến lược. Điều này giúp giải quyết bài toán “bẫy thu nhập trung bình” bằng cách tạo ra các cực tăng trưởng mới. Đồng thời, thúc đẩy mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - điều kiện tiên quyết để đạt tầm nhìn 2045.

Phóng viên: Nghị quyết đặt mục tiêu xây dựng “sếu đầu đàn”, có 1 đến 3 doanh nghiệp nhà nước trong top 500 doanh nghiệp toàn cầu. Ông nhìn nhận như thế nào về mục tiêu này?

TS. Bùi Quý Thuấn: Để đánh giá một doanh nghiệp lọt vào top 500 toàn cầu, cần xem xét một số chỉ tiêu định lượng quan trọng: Doanh thu: tối thiểu phải đạt 30–35 tỷ USD mỗi năm; Mức độ cạnh tranh toàn cầu: không chỉ hoạt động ở trong nước mà còn phải cạnh tranh với các “gã khổng lồ” đa quốc gia có bề dày lịch sử và công nghệ vượt trội; Tính biểu tượng: doanh nghiệp cần có thương hiệu toàn cầu và năng lực quản trị xuất sắc.

Thực tế Việt Nam hiện chưa có doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nào lọt vào danh sách Fortune Global 500. Các DNNN lớn như Viettel (doanh thu khoảng 12–15 tỷ USD/năm), Petrolimex (khoảng 10 tỷ USD) hay EVN (khoảng 8–10 tỷ USD) chỉ xếp hạng trong top 500 - 1000 toàn cầu nếu tính theo một số tiêu chí. Vẫn còn cách xa ngưỡng top 500 (yêu cầu doanh thu tối thiểu 30–35 tỷ USD).

Việt Nam là nền kinh tế đang phát triển với GDP khoảng 400 - 500 tỷ USD, trong khi top 500 toàn cầu bao gồm những tập đoàn khổng lồ như Apple, Nvidia, Saudi Aramco hay BYD. Để đạt mục tiêu này, các DNNN Việt Nam cần tăng trưởng doanh thu gấp 2–3 lần trong vòng 5–10 năm tới, đòi hỏi tốc độ mở rộng vượt trội.

Tôi cho rằng, mục tiêu này khả thi trong điều kiện hiện nay, với mục đích thúc đẩy cải cách DNNN quyết liệt và nhanh hơn nữa.

Phóng viên: Một điểm nhấn quan trọng là yêu cầu áp dụng quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế. Theo ông, đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong quản trị DNNN đang tồn tại?

TS. Bùi Quý Thuấn: Thực tế, 3 yếu tố: thể chế, con người và cơ chế giám sát có mối quan hệ hữu cơ, tạo thành một vòng luẩn quẩn. Tuy nhiên, nếu phải chọn ra “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”, thì đó chính là thể chế, trong đó cốt lõi là sự giao thoa giữa tư duy quản lý hành chính và quản trị kinh doanh.

“Chiếc áo” hành chính quá chật cho “cơ thể” kinh doanh, khiến DNNN đang kẹt giữa hai vai trò: một thực thể kinh doanh và một đơn vị chấp hành mệnh lệnh hành chính. Trong bối cảnh hội nhập và thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, thể chế chưa kịp thích ứng với chuẩn mực quốc tế, khiến DNNN khó áp dụng quản trị hiện đại như minh bạch tài chính hay trách nhiệm giải trình.

Và hiện nay, DNNN vẫn chịu sự can thiệp của nhiều bộ, ngành. Một quyết định đầu tư lớn phải qua quá trình phê duyệt tầng nấc, làm mất đi tính thời điểm – "sống còn" trong kinh doanh.

Phóng viên: Cơ chế giám sát và yếu tố con người hiện nay đang ảnh hưởng ra sao đến hiệu quả quản trị DNNN và việc thu hút nhân tài, thưa ông?

TS. Bùi Quý Thuấn: Cơ chế giám sát hiện nay nặng về “tiền kiểm” nhưng yếu về “hậu kiểm”. Hệ thống giám sát tập trung vào việc tuân thủ quy trình hơn là hiệu quả cuối cùng, dẫn đến tâm lý sợ sai: nếu một dự án thất bại do biến động thị trường, lãnh đạo DNNN dễ bị quy trách nhiệm, gây thất thoát tài sản nhà nước. Đồng thời, thiếu các chỉ số hiệu quả (KPI) thực chất như giá trị gia tăng hay ROE để đánh giá công bằng năng lực doanh nghiệp.

Về con người, điểm nghẽn không phải do năng lực, mà do môi trường DNNN chưa đủ sức hút và độ an toàn cho những nhân tài hàng đầu. Cơ chế lương thưởng vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực tư nhân hoặc các tập đoàn đa quốc gia, trong khi ranh giới giữa rủi ro kinh doanh và vi phạm pháp luật chưa rõ ràng, khiến những người giỏi thường chọn khu vực tư nhân để được tự do sáng tạo và an toàn pháp lý.

Thể chế là gốc rễ ảnh hưởng trực tiếp đến con người và cơ chế giám sát. Nếu thể chế chưa đồng bộ và minh bạch, khó thu hút con người chất lượng cao và cơ chế giám sát sẽ thiếu hiệu lực.

Phóng viên: Vậy Nghị quyết 79-NQ/TW đã đề ra những giải pháp cụ thể nào để tháo gỡ các điểm nghẽn đó?

TS. Bùi Quý Thuấn: Nghị quyết 79-NQ/TW đưa ra các giải pháp nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn làm hạn chế hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Nghị quyết nhấn mạnh việc chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế, tách bạch rõ chức năng sở hữu, chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ chính trị. Đồng thời, nghị quyết mở ra cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, phân biệt rạch ròi giữa rủi ro kinh doanh và vi phạm pháp luật, giúp giảm tâm lý sợ sai trong lãnh đạo doanh nghiệp. Những định hướng này vừa nhắm tới cải cách thể chế và minh bạch quản trị, vừa tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, giúp DNNN hoạt động linh hoạt hơn, thu hút nhân tài, thúc đẩy đổi mới và tăng năng lực cạnh tranh quốc tế.

Phóng viên: Với những giải pháp đó, ông kỳ vọng Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ tạo ra những thay đổi quan trọng nào về khu vực kinh tế nhà nước trong thời gian tới?

TS. Bùi Quý Thuấn: Nghị quyết 79-NQ/TW định vị đúng hơn vai trò của khu vực kinh tế nhà nước phù hợp với Hiến pháp năm 2013, đồng thời đổi mới toàn diện về thể chế và cách thức vận hành của khu vực kinh tế nhà nước hiện nay. Điều này cũng phù hợp với Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết 79-NQ/TW cũng thay đổi tư duy từ "quản lý hành chính" sang "kiến tạo phát triển", đây là sự thay đổi mang tính nền tảng nhất. Nghị quyết cũng đưa ra đột phá về cơ chế tài chính, cho phép dùng toàn bộ nguồn thu cổ phần hóa và thoái vốn để tăng vốn điều lệ cho chính doanh nghiệp. Đồng thời, thay đổi cơ chế giám sát, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", điều này tạo không gian cho sự sáng tạo cho những người có tâm, có tài mạnh dạn đưa ra những quyết định đột phá vì lợi ích chung.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!