Ngân hàng số mở rộng thuận tiện gắn an toàn và bảo mật

05/03/2026 - 15:336 phút đọc

Bùng nổ ngân hàng số

Khi ngân hàng số mở rộng với tốc độ cao, hệ thống tăng tính an toàn và bảo mật càng được tăng cường nhằm tăng niềm tin của người dùng – tài sản vô hình quý giá nhất của ngành Ngân hàng – đang được bảo vệ.

Thực tế, chỉ trong một thập niên, hành vi tài chính của người Việt thay đổi căn bản. Nếu năm 2015, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản thanh toán mới quanh mức 50%, thì đến cuối 2025 đã tiệm cận 90%. Giao dịch qua di động tăng trưởng hai chữ số mỗi năm; riêng thanh toán QR có giai đoạn tăng trên 100% về giá trị.

margin: 15px auto;" />

Những ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, Techcombank hay VietinBank đều ghi nhận hàng chục triệu người dùng mobile banking. Có ngân hàng đạt trên 95% giao dịch thực hiện qua kênh số; thời gian giải ngân khoản vay tiêu dùng rút xuống còn vài phút; mở tài khoản qua eKYC chỉ mất một lần chụp căn cước và xác thực khuôn mặt.

Hệ sinh thái dịch vụ cũng “toàn trình số” từ thanh toán điện, nước, viện phí, học phí, nộp thuế, mua bảo hiểm, đầu tư chứng khoán, đến đặt vé máy bay, khách sạn. Với sự hỗ trợ của Đề án 06 và nền tảng định danh điện tử quốc gia, việc đối chiếu sinh trắc học qua VNeID đã trở thành lớp xác thực quan trọng.

Tiện lợi giờ đây không còn là lợi thế cạnh tranh, mà là điều kiện tối thiểu. Người dùng mặc định rằng mọi dịch vụ phải “một chạm”, 24/7, tức thời. Và chính áp lực đáp ứng kỳ vọng ấy khiến bài toán an toàn – bảo mật trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Khi tội phạm công nghệ cao “bám sóng” ngân hàng số

Cùng với sự “bùng nổ” giao dịch là sự gia tăng của các hình thức lừa đảo công nghệ cao. Từ giả mạo website ngân hàng, gửi link nhận thưởng, hoàn tiền, tuyển cộng tác viên “việc nhẹ lương cao”, đến cuộc gọi giả danh cơ quan công an, tòa án… Mục tiêu cuối cùng vẫn là đánh cắp thông tin đăng nhập và mã OTP.

Đáng lo ngại hơn, công nghệ deepfake và AI tạo sinh khiến việc giả giọng nói, hình ảnh trở nên tinh vi. Không ít khách hàng bị thuyết phục bởi “cuộc gọi video” có hình ảnh giống người thân hoặc cán bộ ngân hàng. Trong môi trường số, ranh giới thật – giả ngày càng mờ.

Hệ thống giám sát giao dịch của cơ quan quản lý đã phát hiện hàng trăm nghìn tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, kịp thời cảnh báo và ngăn chặn hàng nghìn tỷ đồng có nguy cơ bị chiếm đoạt. Song, những con số cảnh báo cũng đồng nghĩa với một thực tế rủi ro đang hiện hữu hàng ngày.

Ở góc độ tổ chức tín dụng, thách thức không chỉ nằm ở bên ngoài. Khi mỗi ngày có hàng chục triệu giao dịch được xử lý, bất kỳ lỗ hổng nhỏ nào trong hạ tầng công nghệ, kiểm soát truy cập, hay tích hợp API với đối tác thứ 3 đều có thể trở thành điểm yếu.

Ngân hàng số không còn là một ứng dụng độc lập, mà là một hệ sinh thái mở – kết nối ví điện tử, sàn thương mại điện tử, công ty fintech, nhà cung cấp dịch vụ công. Càng mở rộng, bề mặt tấn công (attack surface) càng lớn.

Thực tế cho thấy, nếu siết chặt bảo mật quá mức, trải nghiệm khách hàng sẽ bị ảnh hưởng, đăng nhập nhiều lớp, xác thực lặp lại, giao dịch chậm trễ. Ngược lại, nếu ưu tiên tối đa sự tiện lợi, nguy cơ rủi ro gia tăng.

Vì vậy, mà không phải “chọn bên nào”, mà là thiết kế hệ thống đủ thông minh để phân loại rủi ro theo thời gian thực.

Nhiều ngân hàng đã triển khai xác thực đa lớp: mật khẩu, OTP, sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt), thậm chí chữ ký số chuẩn FIDO. Một số ứng dụng áp dụng cơ chế “xác thực theo ngữ cảnh”: giao dịch nhỏ, thực hiện trên thiết bị quen thuộc thì quy trình gọn nhẹ; giao dịch lớn, thiết bị lạ hoặc vị trí bất thường sẽ kích hoạt thêm lớp kiểm tra.

Cơ quan quản lý cũng ban hành quy định không gửi đường link qua SMS/email, yêu cầu đối chiếu sinh trắc học với cơ sở dữ liệu dân cư trước khi cho phép giao dịch rút tiền, chuyển tiền giá trị cao. Đây là bước tiến quan trọng nhằm làm sạch dữ liệu và loại bỏ tài khoản “rác”.

Tuy nhiên, điều người dùng mong muốn không chỉ là những quy định trên giấy. Họ cần cảm giác an tâm thực sự, nếu xảy ra sự cố, ngân hàng có đồng hành, xử lý nhanh chóng và minh bạch hay không. Niềm tin không đến từ khẩu hiệu “an toàn tuyệt đối”, mà từ cách hệ thống phản ứng khi rủi ro xảy ra.

Giải pháp để an toàn khi sử dụng

Để ngân hàng số phát triển bền vững, GS,TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, cần một gói giải pháp đồng bộ, đi từ thể chế đến công nghệ và nhận thức xã hội.

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý theo hướng quản trị rủi ro động. Thay vì quy định cứng theo mô hình truyền thống, cơ quan quản lý cần áp dụng cách tiếp cận “risk-based supervision” – giám sát dựa trên mức độ rủi ro. Các ngân hàng có quy mô giao dịch số lớn phải đáp ứng tiêu chuẩn bảo mật cao hơn, kiểm thử xâm nhập định kỳ, đánh giá độc lập bởi bên thứ 3.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin gian lận theo thời gian thực giữa ngân hàng – viễn thông – công an – trung gian thanh toán. Một tài khoản nghi ngờ tại ngân hàng A phải được cảnh báo ngay cho toàn hệ thống.

Thứ hai, bắt buộc đầu tư tối thiểu cho an ninh mạng. Quy định dành tối thiểu 15% ngân sách công nghệ thông tin cho bảo mật là bước đi đúng, nhưng cần giám sát thực chất. Không chỉ đầu tư phần cứng, mà phải ưu tiên hệ thống SOC (Security Operation Center), ứng dụng AI phân tích hành vi bất thường và diễn tập xử lý sự cố định kỳ.

Song song, yêu cầu tuân thủ các chuẩn quốc tế như ISO 27001, PCI DSS, NIST hay FIDO không nên dừng ở chứng nhận, mà phải gắn với kiểm tra định kỳ và chế tài rõ ràng nếu vi phạm.

Thứ ba, phát triển cơ chế bảo hiểm rủi ro giao dịch số. Tại nhiều quốc gia, khách hàng được bảo vệ bởi quỹ bồi hoàn hoặc bảo hiểm gian lận số. Việt Nam có thể nghiên cứu mô hình quỹ bảo vệ người dùng thanh toán số, đóng góp bởi các tổ chức cung ứng dịch vụ. Khi khách hàng bị lừa đảo dù đã tuân thủ khuyến cáo, cơ chế bồi hoàn cần minh bạch và nhanh chóng. Điều này không chỉ bảo vệ người dân, mà còn củng cố niềm tin hệ thống.

Thứ tư, nâng cao “miễn dịch số” cho người dân. Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế nhận thức. Các chiến dịch truyền thông cần đi vào tình huống cụ thể, dễ hiểu, thay vì cảnh báo chung chung.

Nguyên tắc “3 không, 1 có” (không cung cấp OTP; không nhấp link lạ; không chuyển tiền khi chưa xác minh; có kiểm chứng qua kênh chính thức) cần được phổ biến rộng rãi, đặc biệt tới người cao tuổi, lao động phổ thông và khu vực nông thôn.

Giáo dục tài chính số nên được đưa vào trường học và chương trình đào tạo cộng đồng, như một kỹ năng sống bắt buộc trong kỷ nguyên số.

Thứ năm, thúc đẩy định danh số và chia sẻ dữ liệu an toàn. Việc kết nối cơ sở dữ liệu dân cư, làm sạch hàng trăm triệu hồ sơ khách hàng là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, cần cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân chặt chẽ, quy định rõ trách nhiệm khi rò rỉ thông tin. Dữ liệu phải được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng - đủ - sạch - sống - dùng chung”, nhưng quyền riêng tư của công dân phải được tôn trọng tuyệt đối.

Chuyển đổi số không chỉ là thay đổi công nghệ, mà là thay đổi văn hóa tổ chức. Khi lãnh đạo ngân hàng coi an ninh mạng là ưu tiên chiến lược ngang với tăng trưởng lợi nhuận, hệ thống mới thực sự bền vững.

Trong bối cảnh mục tiêu đến 2030 là giá trị thanh toán không tiền mặt gấp 30 lần GDP, thách thức an toàn – bảo mật sẽ còn lớn hơn. Tốc độ tăng trưởng càng cao, yêu cầu quản trị rủi ro càng phải đi trước một bước.

Ngân hàng số mở rộng thuận tiện là xu thế. Nhưng sự tiện lợi chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dùng cảm thấy an tâm mỗi lần chạm màn hình. Bài toán của ngành Ngân hàng không chỉ là “làm sao để nhanh hơn”, mà là “làm sao để an toàn hơn trong khi vẫn nhanh”. Sự kết hợp giữa chính sách thông minh, công nghệ hiện đại và một xã hội có hiểu biết số đủ vững vàng. Chỉ khi an toàn và bảo mật trở thành “nền móng”, ngân hàng số Việt Nam mới có thể đi xa và đi bền vững trong kỷ nguyên tài chính số toàn diện.