Lạm phát - Kẻ âm thầm đánh cắp giá trị của đồng tiền?

04/01/2026 - 18:135 phút đọc

(Banker.vn) Lạm phát giống như một dòng nước ngầm, lặng lẽ cuốn trôi sức mua của đồng tiền và buộc nhà đầu tư phải tìm nơi neo đậu an toàn cho tài sản

Lạm phát là gì?

Về bản chất, lạm phát phản ánh sự suy giảm sức mua của đồng tiền theo thời gian. Khi lạm phát gia tăng, cùng một lượng tiền nhưng lượng hàng hóa và dịch vụ chỉ mua được lại ít hơn trước. Điều này cho thấy lạm phát không đơn thuần là hiện tượng giá cả tăng, mà là quá trình đồng tiền mất dần khả năng lưu giữ giá trị.

Trong điều kiện bình thường, một mức lạm phát thấp và ổn định thường được xem là cần thiết cho tăng trưởng kinh tế, bởi nó khuyến khích tiêu dùng và đầu tư thay vì tích trữ tiền mặt. Tuy nhiên, khi lạm phát vượt khỏi ngưỡng kiểm soát, những tác động tiêu cực sẽ trở nên rõ rệt. Lợi suất danh nghĩa của các khoản đầu tư có thể vẫn tăng, nhưng lợi suất thực sau khi trừ lạm phát lại suy giảm.

Đối với nhà đầu tư, lạm phát là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả đầu tư trong dài hạn. Một quyết định đầu tư chỉ thực sự có ý nghĩa khi giá trị tài sản tăng nhanh hơn mức độ mất giá của đồng tiền.

margin: 15px auto;" />

Lạm phát hình thành và vận động như thế nào trong nền kinh tế hiện đại?

Lạm phát không hình thành một cách ngẫu nhiên mà thường bắt nguồn từ những sự mất cân đối tích tụ trong quá trình vận hành của nền kinh tế.

Lạm phát do cầu kéo xảy ra khi tổng cầu tăng nhanh trong khi khả năng cung ứng của nền kinh tế không kịp mở rộng tương ứng. Khi tiêu dùng của người dân gia tăng, đầu tư của doanh nghiệp mở rộng và tín dụng được bơm mạnh ra thị trường, lượng tiền chi cho hàng hóa và dịch vụ vượt quá khả năng đáp ứng, tạo áp lực đẩy mặt bằng giá lên cao.

Lạm phát do chi phí đẩy xuất hiện khi các yếu tố đầu vào của sản xuất tăng giá. Sự leo thang của giá nguyên vật liệu, năng lượng, chi phí vận chuyển hoặc tiền lương khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng lên.

Để duy trì lợi nhuận và hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán, qua đó làm giá cả hàng hóa và dịch vụ tăng đồng loạt.

Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn, những biến động về giá cả trên thị trường thế giới, đặc biệt là giá dầu, nguyên liệu và lương thực, có thể nhanh chóng lan sang thị trường trong nước và làm gia tăng áp lực lạm phát.

Ngoài ra, lạm phát còn gắn chặt với yếu tố tiền tệ. Khi lượng tiền cung ứng ra nền kinh tế tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng của sản xuất và dịch vụ, tiền dư thừa sẽ chảy vào tiêu dùng và đầu tư, góp phần đẩy giá lên cao. Nếu chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài, lạm phát có thể không chỉ mang tính nhất thời mà trở nên dai dẳng, khó kiểm soát hơn.

Lạm phát dẫn đến sự phân hóa trên các kênh đầu tư

Lạm phát tác động trực tiếp tới hiệu quả đầu tư thông qua việc làm thay đổi lợi suất thực của các tài sản. Trong môi trường lạm phát cao, tiền gửi và trái phiếu có thu nhập cố định dễ bị bào mòn giá trị nếu lãi suất không theo kịp tốc độ mất giá của đồng tiền. Nhà đầu tư dù vẫn nhận được dòng tiền đều đặn, nhưng sức mua thực tế của khoản lợi nhuận này có thể giảm sút đáng kể.

Trên thị trường chứng khoán, tác động của lạm phát mang tính phân hóa rõ nét. Những doanh nghiệp có khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán hoặc sở hữu nhiều tài sản hữu hình thường có khả năng chống chịu tốt hơn.
Ngược lại, các doanh nghiệp sử dụng nhiều đòn bẩy tài chính hoặc có biên lợi nhuận mỏng sẽ chịu áp lực lớn từ chi phí vốn và chi phí đầu vào.

Bất động sản và vàng thường được nhiều người lựa chọn như những công cụ trú ẩn lạm phát.Bất động sản chịu tác động rõ nét từ tính thanh khoản của thị trường. Khi dòng tiền dồi dào và giao dịch sôi động, giá bất động sản có thể tăng theo mặt bằng giá chung của nền kinh tế.
lại, trong những giai đoạn thị trường trầm lắng, thanh khoản suy giảm, giá bất động sản thường điều chỉnh chậm và có độ trễ lớn so với diễn biến lạm phát.

Trong khi đó, vàng có đặc điểm dễ mua bán và phản ứng nhanh hơn với các biến động vĩ mô. Giá vàng thường biến động mạnh theo tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư, kỳ vọng lạm phát và những thay đổi trong chính sách tiền tệ.

Chính sự khác biệt này khiến bất động sản và vàng tuy cùng được xem là kênh trú ẩn lạm phát, nhưng mức độ hiệu quả và rủi ro lại không giống nhau, phụ thuộc lớn vào bối cảnh thị trường và hành vi của dòng tiền.

Một số mặt tích cực của lạm phát

Lạm phát thường được nhìn nhận như một yếu tố tiêu cực, tuy nhiên ở mức độ hợp lý, lạm phát lại đóng vai trò nhất định trong quá trình vận hành của nền kinh tế. Trong môi trường giá cả ổn định nhưng có xu hướng tăng nhẹ, doanh nghiệp có động lực mở rộng sản xuất, gia tăng đầu tư và tuyển dụng lao động.

Bên cạnh đó, lạm phát ở mức kiểm soát được giúp hạn chế xu hướng tích trữ tiền mặt và khuyến khích dòng tiền luân chuyển trong nền kinh tế. Khi nắm giữ tiền mặt không còn là lựa chọn tối ưu, nguồn vốn có xu hướng được đưa vào tiêu dùng, đầu tư sản xuất hoặc các kênh đầu tư dài hạn, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Đây cũng là lý do nhiều quốc gia đặt mục tiêu duy trì lạm phát ở mức thấp nhưng phải là số dương, thay vì để nền kinh tế rơi vào tình trạng giảm phát kéo dài.