Kỷ luật vốn tại DNNN, lát cắt mới nhất từ kết luận thanh tra GVR

08/03/2026 - 12:535 phút đọc

(Banker.vn) Kết luận thanh tra tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (mã GVR) - DNNN có tổng tài sản hơn 86.500 tỷ đồng - cho thấy nguy cơ bào mòn vốn Nhà nước vẫn hiện hữu.

Loạt tồn tại, hạn chế tại GVR

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận thanh tra việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản Nhà nước tại VRG. Kết luận nêu nhiều tồn tại, vi phạm tại GVR, đồng thời yêu cầu kiểm điểm trách nhiệm và khẩn trương khắc phục nhằm bảo toàn vốn Nhà nước.

Nhóm vấn đề nổi bật trước hết nằm ở quản lý vốn nội bộ và công nợ. Cụ thể, Công ty mẹ Tập đoàn đã tạm ứng vốn đầu tư cho 17 đơn vị thành viên với số tiền hơn 2.304 tỷ đồng (tính đến 31/12/2024) nhưng không có văn bản thỏa thuận theo quy chế tài chính.

margin: 15px auto;" />

Cùng lớp đó là bức tranh công nợ phải thu. Tổng nợ phải thu ngắn hạn lũy kế đến hết năm 2024 là hơn 1.281 tỷ đồng. Trong cơ cấu này, kết luận nêu hơn 414 tỷ đồng là nợ quá hạn, gần 328 tỷ đồng là NHNN.">nợ xấu trên 3 năm, và hơn 282 tỷ đồng chưa được đối chiếu đầy đủ.

Kết luận đồng thời chỉ rõ một số khoản có rủi ro về khả năng thu hồi. Tập đoàn cho vay vốn, trả thay tại Công ty Cao su Phú Riềng Kratie với số tiền hơn 92 tỷ đồng, được đánh giá khó có khả năng thu hồi. Công ty mẹ nợ thay cho Công ty Gỗ MDF VRG Kiên Giang số tiền hơn 181 tỷ đồng nhưng chưa thu hồi đúng hạn, không thực hiện đúng cam kết và kế hoạch trả nợ.

Ở nhóm đầu tư dài hạn, thanh tra nêu tình trạng kéo dài và kém hiệu quả tại một số hạng mục đầu tư vườn cây cao su kiến thiết cơ bản. Cụ thể, 12.655 ha vườn cây kiến thiết cơ bản, giá trị hơn 1.919 tỷ đồng, được nêu dở dang kéo dài từ năm 2015 trở về trước. Ngoài ra, 7.265 ha vườn cây khác, trị giá hơn 1.179 tỷ đồng, được xác định đã ngưng đầu tư hoặc không hiệu quả, ít khả năng đưa vào khai thác.

Đất đai là lớp vấn đề tiếp theo được kết luận nêu tồn tại. Thanh tra chỉ rõ 585,63 ha đất đã có quyết định thu hồi nhưng chưa bàn giao lại địa phương, 1.634 ha đất bị lấn chiếm, tranh chấp, và một số công ty sử dụng đất trồng cao su khi chưa được giao hoặc cho thuê hợp pháp. Về nghĩa vụ ngân sách, kết luận kiến nghị rà soát và nộp ngân sách tiền thuê đất còn thiếu, tạm tính 894 tỷ đồng, tính đến tháng 10 năm 2025. Đồng thời, thanh tra nêu yêu cầu kê khai, nộp bổ sung hơn 13,4 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp.

Ở mảng đầu tư xây dựng, kết luận thanh tra nêu vi phạm tại một số dự án của các đơn vị thuộc Tập đoàn. Trong đó, Khu công nghiệp Nam Pleiku bị nêu tính thiếu tiền đặt cọc 1,5 tỷ đồng và điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng 58,59 tỷ đồng chưa đúng quy định. Tại dự án của Cao su Sa Thầy, có khoản chi phí quản lý dự án tính cả VAT 10 phần trăm là 49,339 triệu đồng được xác định không đúng quy định. Tại dự án của Cao su Lai Châu, khoản chi phí quản lý dự án tính cả VAT 10 phần trăm là 93,085 triệu đồng cũng được nêu không đúng quy định.

Nghị quyết 79 và thông điệp kỷ luật vốn tại DNNN

Không chỉ tại GVR, rủi ro vốn Nhà nước bị ăn mòn, thậm chí mất vốn đã từng xảy ra ở nhiều DNNN. Thực tế cho thấy các vụ việc thường được nhận diện qua những nhóm chỉ báo tương đồng, như thâm hụt vốn và nợ phải trả lớn, thiệt hại định lượng gắn với một quyết định đầu tư, khoản góp vốn không thể thu hồi, rủi ro định giá trong mua bán sáp nhập, và các dự án kéo dài kém hiệu quả.

Lật giở các ‘đại án’ trong quá khứ, Vinashin là ví dụ điển hình của nhóm rủi ro thâm hụt vốn và nợ phải trả lớn, với số liệu được nêu trong kết luận thanh tra thời điểm đó gồm thâm hụt gần 5.000 tỷ đồng vốn Nhà nước và nợ phải trả trên 86.000 tỷ đồng. Ở nhóm thiệt hại định lượng gắn với một thương vụ, vụ việc tại Vinalines với thương vụ mua ụ nổi 83M được tổng hợp với thiệt hại gần 370 tỷ đồng.

Với nhóm góp vốn, đầu tư tài chính không thể thu hồi, khoản góp vốn của PVN vào OceanBank được nêu ở mức 800 tỷ đồng và không thể thu hồi. Đối với nhóm mua bán, sáp nhập và rủi ro định giá, vụ Mobifone mua AVG có số liệu công bố về giá mua 95% cổ phần AVG là 8.889,815 tỷ đồng; kết luận thanh tra năm 2018 nêu phần nguy cơ hiện hữu thiệt hại nghiêm trọng vốn của Nhà nước tại Mobifone khoảng 7.006 tỷ đồng.

So với các trường hợp mang tính đại án, lát cắt GVR mới chỉ là một bảng chỉ báo, nhưng một lần nữa cho thấy nguy cơ bào mòn vốn Nhà nước tại DNNN luôn hiện hữu. Điều đáng lưu ý là rủi ro ăn mòn vốn trong trường hợp này không nhất thiết diễn ra bằng một cú sốc, mà tích tụ dần từ những điểm nghẽn quản trị, khi vòng quay vốn chậm lại, khi vốn bị kẹt trong tài sản kém hiệu quả, khi pháp lý tài sản chưa được khép kín, và khi chi phí tuân thủ phát sinh theo thời gian.

Đặt trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước vừa ban hành cho thấy thông điệp chính sách đang chuyển mạnh sang một trục rõ ràng hơn về kỷ luật vốn. Không chỉ là yêu cầu đúng quy trình, kỷ luật vốn được hiểu như việc thiết lập và thực thi các rào chắn để đồng vốn Nhà nước được phân bổ tập trung, sử dụng đúng mục tiêu, đo lường được hiệu quả và có cơ chế xử lý khi không đạt yêu cầu.

Văn kiện nhấn mạnh phân bổ vốn đầu tư công tập trung, tránh dàn trải; tiếp tục hoàn thiện khung pháp luật để nâng hiệu quả phân bổ, sử dụng và giải ngân, siết từ đầu vào của dòng vốn.

Quan trọng hơn, Nghị quyết đặt ra yêu cầu các DNNN khẩn trương rà soát, xử lý các dự án đầu tư yếu kém, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, xác định rõ và xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan theo quy định; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp phá sản hoặc tiếp tục tái cơ cấu, hoạt động lành mạnh trở lại, tránh để kéo dài gây lãng phí, thất thoát tài sản, nguồn vốn.