Kinh tế số và xã hội số: Nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

09/02/2026 - 23:084 phút đọc

(Banker.vn) Diễn đàn quốc gia về phát triển kinh tế số và xã hội số lần thứ ba do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030.

Không phải ngẫu nhiên, kinh tế số và xã hội số được đặt ở vị trí trung tâm như một lời khẳng định rằng tăng trưởng nhanh trong giai đoạn tới không thể dựa vào các động lực truyền thống, mà phải được dẫn dắt bởi chuyển đổi số toàn diện.

margin: 15px auto;" />

Kinh tế số tăng nhanh, nhưng đã đủ sâu để kéo tăng trưởng?

Thực tế những năm qua cho thấy Việt Nam đã đi được một chặng đường đáng kể trong phát triển kinh tế số và xã hội số. Hạ tầng số có bước phát triển nhảy vọt, với gần 24.000 trạm 5G được lắp đặt, phủ sóng phần lớn các đô thị, tốc độ internet di động lọt top 20 thế giới. Số lượng doanh nghiệp công nghệ số tăng từ khoảng 58.000 năm 2020 lên 80.000 năm 2025.

Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm công nghệ số năm 2025 ước đạt 172 tỷ USD, thương mại điện tử đạt khoảng 36 tỷ USD, tăng gấp ba lần so với năm 2020. Thanh toán không dùng tiền mặt phổ cập nhanh chóng, với giá trị giao dịch gấp 26 lần GDP.

Tuy nhiên, chính những con số ấn tượng đó cũng đặt ra một vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn: kinh tế số đã và đang đóng góp tích cực cho tăng trưởng, song mức độ lan tỏa vào các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp và đổi mới sáng tạo vẫn chưa thực sự tương xứng, khi phần lớn giá trị hiện nay vẫn tập trung vào tiêu dùng, thương mại và dịch vụ.

Thực tế cho thấy, chiều sâu của sản xuất số, công nghiệp số và đổi mới sáng tạo vẫn chưa theo kịp kỳ vọng. Đến năm 2025, tỷ trọng kinh tế số mới đạt khoảng 14%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 20% đã đề ra. Cùng với đó, thể chế cho kinh tế số, xã hội số và dữ liệu số vẫn chưa đồng bộ, hạ tầng số phát triển chưa đều giữa các vùng, nhân lực số còn thiếu và yếu, trong khi rủi ro về an ninh mạng ngày càng gia tăng.

Xã hội số, công dân số và bài toán thực thi cho giai đoạn bứt phá

Vấn đề cốt lõi được Thủ tướng nhiều lần nhấn mạnh tại Diễn đàn là mối quan hệ hữu cơ giữa kinh tế số và xã hội số. Không thể có một nền kinh tế số mạnh nếu thiếu nền tảng xã hội số vững chắc, và càng không thể hình thành xã hội số nếu người dân chưa thực sự trở thành “công dân số”. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp hay cơ quan quản lý, mà là sự thay đổi phương thức sống, làm việc và tương tác của toàn xã hội.

Thực tiễn cho thấy, xã hội số của Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng, từ giáo dục trực tuyến trong giai đoạn đại dịch, bệnh án điện tử tại gần 900 bệnh viện, đến chi trả an sinh xã hội qua tài khoản cho hàng triệu người dân.

Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa đồng đều. Khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn, giữa vùng lõi tăng trưởng và miền núi, hải đảo vẫn là thách thức lớn. Nếu không được giải quyết, chính khoảng cách này sẽ làm suy yếu tính bao trùm của tăng trưởng số và hạn chế đóng góp của kinh tế số vào mục tiêu phát triển bền vững.

Một "điểm nghẽn" khác được người đứng đầu Chính phủ thẳng thắn chỉ ra là thể chế và chất lượng thực thi. Dù hệ thống pháp luật về kinh tế số, xã hội số đã được bổ sung mạnh mẽ với hàng loạt luật và nghị quyết, nhưng việc triển khai vẫn còn chậm, thiếu đồng bộ, thậm chí cát cứ dữ liệu giữa các ngành, các cấp.

Dữ liệu được xác định là “tài nguyên chiến lược” của kỷ nguyên số vẫn chưa được khai thác hiệu quả do tư duy “giữ làm của riêng” chưa được thay đổi triệt để. Khi dữ liệu không được kết nối, chia sẻ và chuẩn hóa, kinh tế số khó có thể bứt phá về năng suất và giá trị gia tăng.

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy, phương pháp luận và cách thức hành động trong phát triển kinh tế số, xã hội số, đồng thời khắc phục những hạn chế về thể chế, hạ tầng, nhân lực và tổ chức thực hiện.

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong tất cả các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế; phát triển mạnh doanh nghiệp công nghệ số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo; thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao gắn với xây dựng nông dân số, nông thôn thông minh; qua đó tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Có thể thấy, Việt Nam đã có nền tảng, nhưng chưa thể chủ quan. Mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi kinh tế số phải thực sự trở thành động lực trung tâm, xã hội số phải đủ bao trùm để không ai bị bỏ lại phía sau, và công dân số phải là chủ thể chứ không chỉ là người thụ hưởng.