Khi năng lực số trở thành điều kiện sống còn

Khoảng trống năng lực số và nghịch lý “gian hàng không đơn”

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, thương mại điện tử không còn là một kênh bán hàng mang tính lựa chọn, mà đã trở thành không gian kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và các hộ kinh doanh địa phương. Từ đó, các chương trình đào tạo theo hướng thực chiến, gắn chặt với nhu cầu thị trường và thực tiễn vận hành, đang được xem là giải pháp then chốt nhằm “xóa mù” năng lực số cho thanh niên và chủ hộ kinh doanh, giúp họ từng bước làm chủ thị trường số thay vì chỉ tham gia một cách bị động, đặc biệt là khi thương mại điện tử đã bước sang giai đoạn cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, nơi thuật toán phân phối ngày càng ưu tiên nội dung chất lượng, trải nghiệm người dùng và hiệu quả vận hành. 

Chia sẻ tại Hội nghị kết nối cung cầu và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt, sản phẩm địa phương trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số diễn ra vào tháng 12/2025, ông Phan Huy Khôi - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (SYS) - cho biết, các nền tảng lớn như Shopee hay TikTok đã liên tục điều chỉnh thuật toán theo hướng chuyên nghiệp hóa. Nếu trước đây, chỉ cần mở gian hàng là có thể tiếp cận người tiêu dùng, thì nay, mỗi người bán phải cạnh tranh với hàng chục nghìn video và phiên livestream mới xuất hiện mỗi tháng. Điều đó buộc người bán phải đầu tư bài bản hơn, từ nội dung, hình ảnh đến chiến lược sản phẩm và cách thức vận hành. 

margin: 15px auto;" />

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất lại nằm ở tư duy. Theo ghi nhận của phóng viên Báo Công Thương, nhiều chủ hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ vẫn tiếp cận thương mại điện tử như một kênh “làm thêm”. Cách nghĩ này dẫn đến việc thiếu đầu tư dài hạn, không xây dựng quy trình vận hành và không kiên trì với thị trường số. Hệ quả là không ít gian hàng được mở ra nhưng không có đơn hàng ổn định, doanh thu thiếu bền vững, từ đó hình thành tâm lý e ngại, thậm chí rút lui.

Thực tiễn từ các doanh nghiệp và hợp tác xã địa phương cho thấy, dù sở hữu sản phẩm đặc sản có chất lượng, nhiều đơn vị vẫn gặp khó trong việc tiếp cận khách hàng trên sàn. Nguyên nhân không nằm ở sản phẩm, mà ở việc thiếu kỹ năng kể câu chuyện sản phẩm, thiếu khả năng sử dụng nội dung số để chứng minh giá trị và tạo dựng niềm tin. Trong môi trường mà người tiêu dùng dễ dàng so sánh giá và lựa chọn nhanh, hàng hóa chất lượng cao nếu không được truyền thông đúng cách rất dễ bị “chìm” giữa hàng loạt sản phẩm giá rẻ.

Từ tư duy “lên sàn” đến năng lực làm chủ thị trường số 

Trước những điểm nghẽn đó, các chương trình đào tạo năng lực số đang được điều chỉnh theo hướng thực chất và sát với nhu cầu của người bán. Theo ông Phan Huy Khôi, Đề án nâng cao năng lực kinh doanh số cho thanh niên Việt Nam do SYS chủ trì không dừng ở việc hướng dẫn kỹ thuật đăng bài hay mở gian hàng. Trọng tâm của chương trình là giúp người bán làm chủ dữ liệu, hiểu rõ mình bán sản phẩm gì, khách hàng mục tiêu là ai, chi phí vận hành ra sao và cách sử dụng quảng cáo hiệu quả.

Cách tiếp cận “cầm tay chỉ việc” này đang từng bước thay đổi tư duy của người tham gia. Thay vì bán hàng theo cảm tính, các chủ hộ kinh doanh và hợp tác xã bắt đầu quan tâm đến việc phân tích đơn hàng, mùa vụ và hành vi tiêu dùng. Đây là bước chuyển quan trọng từ kinh doanh tự phát sang mô hình vận hành có kế hoạch và có kiểm soát.

Là một hộ kinh doanh tham gia các chương trình đào tạo thực chiến, chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Vũ Thị Thắm, Giám đốc Hợp tác xã chế biến thực phẩm Gia Phú (tỉnh Lào Cai) cho biết, trước đây gia đình bà chỉ bán hàng theo hình thức truyền thống và thử đưa sản phẩm lên sàn với tâm lý “có thì bán thêm”. 

“Mở gian hàng thì dễ, nhưng không biết cách làm nội dung, không hiểu vì sao có ngày có đơn, có ngày không. Sau khi được hướng dẫn cách đọc dữ liệu đơn hàng và làm livestream giới thiệu sản phẩm, tôi mới hiểu bán online không thể làm theo cảm tính”, bà Thắm chia sẻ. Theo bà, việc nắm được nhu cầu khách hàng và chủ động chuẩn bị hàng theo mùa vụ đã giúp hoạt động kinh doanh ổn định hơn, thay vì phụ thuộc vào may rủi.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khi thanh niên và các chủ thể sản xuất được trang bị kỹ năng livestream và giới thiệu sản phẩm trực tiếp trên sàn, hiệu ứng thị trường được cải thiện rõ rệt. Việc kết hợp truyền thông mạng xã hội với trải nghiệm sản phẩm giúp hàng hóa địa phương tiếp cận khách hàng nhanh hơn, đồng thời tạo ra sự tương tác hai chiều, thay vì chỉ bán hàng một chiều như trước.

Một nội dung then chốt khác của đào tạo thực chiến là quản trị dữ liệu và vận hành. Dữ liệu đơn hàng giúp doanh nghiệp và hợp tác xã dự báo nhu cầu, chủ động kế hoạch cung ứng, đồng thời tối ưu khâu đóng gói và vận chuyển. Khi dữ liệu được sử dụng hiệu quả, chi phí được kiểm soát tốt hơn, giúp người bán tránh tình trạng “bán được hàng nhưng không có lãi”.

Bên cạnh đó, năng lực quản trị tài chính cũng được đặt ra như một yêu cầu song hành với năng lực số. Trong các giai đoạn cao điểm, doanh thu có thể tăng mạnh, nhưng nếu không kiểm soát tốt dòng tiền, tăng trưởng nhanh có thể đi kèm rủi ro thiếu bền vững. Việc lồng ghép các công cụ tài chính số hóa vào chương trình đào tạo đang giúp người bán chủ động hơn trong việc mở rộng quy mô.

Quan trọng hơn, các chương trình đào tạo thực chiến đang tạo ra sự thay đổi về tư duy dài hạn. Khi doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chú trọng chuẩn hóa sản phẩm, tem nhãn, giấy tờ và truy xuất nguồn gốc, họ không chỉ bán hàng mà còn từng bước xây dựng thương hiệu. 

Thương mại điện tử mang lại một không gian tiêu thụ đã được thiết lập sẵn, nhưng để vận hành hiệu quả trong không gian đó, người bán phải chủ động làm chủ các công cụ marketing số và nội dung, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán.

Các chương trình đào tạo theo hướng thực chiến, gắn chặt với nhu cầu thị trường và thực tiễn vận hành, đang được xem là giải pháp then chốt nhằm “xóa mù” năng lực số cho thanh niên và chủ hộ kinh doanh, giúp họ từng bước làm chủ thị trường số thay vì chỉ tham gia một cách bị động.