Hậu trường xây dựng Luật Thương mại điện tử: Chuyện bây giờ mới kể

Khi Quốc hội bấm nút thông qua Luật Thương mại điện tử, những dòng chữ trong văn bản pháp luật khép lại một hành trình dài phía sau nghị trường. Ít ai biết rằng, để đi tới thời khắc ấy là gần 100 ý kiến tranh luận, những cuộc họp kéo dài, áp lực phải theo kịp thị trường thay đổi từng ngày. Những câu chuyện phía sau đạo luật ấy, đến giờ mới có thể kể lại.

Khoảnh khắc đáng nhớ

Chiều 10/12/2025, trong hội trường Quốc hội, bảng điện tử hiện kết quả biểu quyết thông qua Luật Thương mại điện tử. Khoảnh khắc tưởng như rất ngắn ấy lại là điểm kết của một chặng đường chuẩn bị kéo dài nhiều năm. Với nhiều đại biểu, đó là một đạo luật mới cho kinh tế số. Với những người trực tiếp tham gia soạn thảo, đó là phút lặng người sau một hành trình nhiều áp lực, nhiều trăn trở và không ít lần phải điều chỉnh để theo kịp thực tiễn.

Năm 2025, lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng điều chỉnh toàn diện lĩnh vực thương mại điện tử. Nhưng phía sau các điều khoản được chuẩn hóa trong văn bản luật là hàng loạt cuộc tranh luận, góp ý, sửa đổi, mà điểm rơi quyết định chính là những phiên thảo luận tại nghị trường Quốc hội.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) - cho biết, dự án luật được xây dựng đầy đủ theo quy trình của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, từ khâu xây dựng chính sách, lấy ý kiến, thẩm định, trình Chính phủ đến trình Quốc hội. Mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu khắt khe, nhưng dấu ấn sâu đậm nhất vẫn là khi dự án luật bước vào không gian nghị trường.

Khi nghị trường “soi” từng điều khoản

Ở các phiên thảo luận tại Tổ và tại hội trường Quốc hội, Luật Thương mại điện tử nhận được sự quan tâm đặc biệt. Gần 100 ý kiến được đưa ra, con số cho thấy mức độ “nóng” của đạo luật này. Không chỉ là phát biểu đồng thuận hay phản biện chung, nhiều đại biểu đi sâu vào từng quy định cụ thể, từng tình huống đang diễn ra hàng ngày trên thị trường.

margin: 15px auto;" />

Theo bà Lê Hoàng Oanh, nhiều đại biểu bày tỏ kỳ vọng luật sẽ tạo ra một “đường băng” đủ dài và đủ rộng để thương mại điện tử Việt Nam bứt phá trong giai đoạn mới. Nhưng cùng với kỳ vọng ấy là những yêu cầu rất rõ ràng: luật phải khả thi, phải kiểm soát được rủi ro, phải đủ sức xử lý những vấn đề vốn đang gây bức xúc trong xã hội. 

Những câu hỏi được đặt ra tại nghị trường xoay quanh trách nhiệm của các nền tảng số, việc định danh người bán, quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo vệ người tiêu dùng, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng. Mỗi vấn đề đều chạm đến lợi ích của nhiều chủ thể, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa thúc đẩy phát triển và bảo đảm trật tự thị trường. 

“Chính những góp ý sâu sắc, xác đáng ấy đã trở thành cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện và thể chế hóa thành các quy định cụ thể trước khi Quốc hội thông qua luật”, bà Oanh chia sẻ.

Ở góc độ quản lý nhà nước, đây cũng là lần hiếm hoi một dự án luật về lĩnh vực kinh tế số nhận được sự thảo luận sâu và rộng đến vậy. Điều đó phản ánh rõ nhận thức ngày càng đầy đủ của Quốc hội về vai trò của thương mại điện tử đối với nền kinh tế, cũng như yêu cầu phải có một khung pháp lý ở tầm luật, thay vì tiếp tục điều chỉnh chủ yếu bằng các nghị định như trước. 

Từ những chủ trương lớn đến thực tiễn thị trường 

Nhìn lại toàn bộ quá trình xây dựng luật, bà Lê Hoàng Oanh cho rằng, một trong những dấu mốc quan trọng nhất là việc các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và hoàn thiện thể chế được ban hành đồng bộ, liên tục trong thời gian gần đây.

Định hướng này đã được đặt ra từ Văn kiện Đại hội XIII và Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030, sau đó được cụ thể hóa bằng nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị như Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Chuỗi văn kiện ấy tạo nên nền tảng chính trị - pháp lý quan trọng để đề xuất xây dựng Luật Thương mại điện tử, đồng thời đặt ra yêu cầu rất rõ: khung pháp lý mới phải vừa thúc đẩy phát triển, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với một lĩnh vực đang thay đổi từng ngày.

Từ thực tiễn quản lý, cơ quan quản lý nhà nước cũng tích lũy được nhiều kinh nghiệm. Thương mại điện tử tăng trưởng rất nhanh, trở thành động lực quan trọng của kinh tế số, nhưng khung điều chỉnh chủ yếu ở cấp nghị định đã bộc lộ những giới hạn, không còn đủ bao quát để xử lý các vấn đề mới, phức tạp và mang tính đa ngành.

Trên cơ sở đó, ba nhóm kinh nghiệm lớn được chắt lọc để đưa vào luật: pháp luật phải theo kịp các mô hình kinh doanh mới như bán hàng đa nền tảng, livestream, tiếp thị liên kết; phải tăng cường công cụ kiểm soát, truy vết và xử lý trách nhiệm đối với hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ, trong đó định danh người bán là yêu cầu then chốt; và phải có cơ chế phù hợp để quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới, vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa bảo vệ sản xuất trong nước.

Khép lại để mở ra

Khi Luật Thương mại điện tử được thông qua, một chặng đường khép lại, nhưng một chặng đường khác mới thực sự bắt đầu. Theo bà Lê Hoàng Oanh, thách thức không nằm ở riêng một chủ thể nào, mà ở khả năng triển khai đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng.

Với cơ quan quản lý nhà nước, thách thức lớn nhất là nâng cao hiệu quả giám sát, hậu kiểm trong điều kiện nguồn lực có hạn, đồng thời tổ chức tuyên truyền, phổ biến và đào tạo đủ sâu để thị trường chuyển đổi một cách trật tự. Với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, yêu cầu là phải nhanh chóng nắm bắt các quy định mới, nhận diện rõ những điểm khác biệt để tuân thủ ngay từ đầu. Còn với người tiêu dùng, thách thức là hiểu rõ quyền của mình và cách thực thi quyền đó trong môi trường số vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Nhìn từ hậu trường xây dựng Luật, có thể thấy, Luật Thương mại điện tử không chỉ là sản phẩm của kỹ thuật lập pháp, mà là kết tinh của quá trình lắng nghe, tranh luận, điều chỉnh liên tục giữa thực tiễn thị trường và yêu cầu quản lý nhà nước.

Xuân lại về, mang theo cảm giác khởi đầu của những điều mới mẻ. Trong dòng chảy ấy, Luật Thương mại điện tử không chỉ là một văn bản pháp lý vừa được ban hành, mà là kết tinh của tư duy đổi mới, của những trăn trở trước nhịp vận động rất nhanh của đời sống số. Khi những phiên họp nghị trường đã lùi lại phía sau, câu chuyện của luật mới thực sự bước vào đời sống, nơi mỗi nền tảng vận hành minh bạch hơn, mỗi người bán được định danh rõ ràng hơn và mỗi người tiêu dùng thêm một lớp bảo vệ. Như mùa xuân mở ra một chu kỳ sinh trưởng mới cho đất trời, đạo luật này cũng được kỳ vọng sẽ mở “đường băng” dài hơn, vững chắc hơn cho thương mại điện tử Việt Nam cất cánh trong kỷ nguyên số.