Gỡ "nút thắt" giao dịch để đáp ứng tiêu chí nâng hạng thị trường chứng khoán

04/02/2026 - 14:295 phút đọc

Ngày 3/2/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán. Thông tư này sửa đổi, bổ sung Thông tư số 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán; Thông tư số 120/2020/TT-BTC quy định giao dịch cổ phiếu niêm yết, đăng ký giao dịch, chứng chỉ quỹ, Trái phiếu doanh nghiệp" data-glossary-english="Corporate Bond" data-glossary-def="Chứng khoán nợ do doanh nghiệp phát hành để huy động vốn.">trái phiếu doanh nghiệp và chứng quyền có bảo đảm; Thông tư số 121/2020/TT-BTC quy định về hoạt động của công ty chứng khoán.

Mục tiêu ban hành Thông tư số 8/2026/TT-BTC nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam, đảm bảo đến tháng 9/2026, các cổ phiếu của Việt Nam được cơ cấu trong chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell đúng kế hoạch, đồng thời nâng cao tỷ trọng cổ phiếu của Việt Nam trong rổ chỉ số của FTSE. Đồng thời, Thông tư 08/2026/TT-BTC tăng cường hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán, đảm bảo hoạt động giao dịch, thanh toán an toàn, ổn định, thông suốt, hạn chế rủi ro.

Thông tư số 08/2026/TT-BTC bao gồm 16 điều, trong đó 15 điều quy định các nội dung sửa đổi, bổ sung, một điều khoản thi hành. Nội dung chính của Thông tư số 08/2026/TT-BTC như sau:

Thứ nhất, bổ sung thêm cách thức giao dịch mới: cho phép NĐTNN thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu để đặt lệnh giao dịch chứng khoán tới các công ty chứng khoán (CTCK) trong nước mà không phải mở tài khoản giao dịch cho NĐTNN tại các CTCK trong nước. Yêu cầu này từ FTSE và các tổ chức đầu tư nước ngoài nhằm: (i) NĐTNN đã hợp tác với tổ chức môi giới toàn cầu đầu tư chứng khoán trước đó không phải phát sinh thêm việc ký hợp đồng với CTCK trong nước (ii) giảm thời gian, quy trình, thủ tục đối với các quỹ lớn khi tham gia giao dịch.

Với cách thức này, NĐTNN vẫn đăng ký mã số giao dịch chứng khoán và mở tài khoản lưu ký chứng khoán tại các thành viên lưu ký (TVLK). Tiền và chứng khoán sau khi được VSDC, ngân hàng thanh toán thanh toán cho TVLK, TVLK sẽ phân bổ vào tài khoản lưu ký của NĐTNN mở tại TVLK. Việc cho phép các NĐTNN được thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu để chuyển lệnh giao dịch chứng khoán đã đặt mà không cần phải mở tài khoản giao dịch cho từng NĐTNN tại CTCK trong nước sẽ giúp NĐTNN tham gia vào TTCK Việt Nam thuận lợi, tương tự cách thức NĐTNN hiện đang triển khai tại một số TTCK quốc tế.

Trên cơ sở đó, Thông tư bổ sung định nghĩa về tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện; quy định chung về trách nhiệm của tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện và CTCK khi NĐTNN đặt lệnh qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện, quy định tối thiểu về hợp đồng giữa CTCK trong nước và tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện; quy định nhận lệnh, chuyển lệnh vào hệ thống giao dịch, kiểm soát lệnh vừa mua vừa bán, quản lý dữ liệu, nhận biết khách hàng… của CTCK đối với trường hợp khách hàng đặt lệnh qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện.

Thứ hai, không yêu cầu công bố thông tin với những trường hợp NĐTNN là tổ chức không thanh toán tiền giao dịch NPF theo quy định. Thông tư quy định NĐTNN là tổ chức vi phạm nghĩa vụ thanh toán NPF thì CTCK sẽ báo cáo UBCKNN, VSDC, VNX ngay trong ngày phát sinh vi phạm nghĩa vụ thanh toán (không công bố thông tin trên thị trường). Đồng thời, Thông tư bổ sung quy định NĐTNN vi phạm nghĩa vụ thanh toán giao dịch NPF sẽ không được tiếp tục thực hiện giao dịch NPF trong khoảng thời gian nhất định (NĐTNN không được giao dịch NPF trong 7 ngày giao dịch liên tục đối với vi phạm lần đầu và 180 ngày liên tục đối với việc vi phạm xảy ra trong 30 ngày giao dịch liên tục trong đó có 3 ngày vi phạm thanh toán). Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam thông báo cho các công ty chứng khoán thành viên về việc nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức phải có đủ tiền trên tài khoản lưu ký khi đặt lệnh mua cổ phiếu trong thời gian nhà đầu tư đó không được giao dịch NPF.

Thứ ba, không giới hạn mã cổ phiếu được giao dịch NPF.

Việc hạn chế danh mục cổ phiếu NPF gây khó khăn lớn cho các quỹ đầu tư trong việc mô phỏng chỉ số trong trường hợp cổ phiếu của CTCK, công ty mẹ của CTCK và công ty có cùng công ty mẹ với CTCK, cổ phiếu không được sở hữu theo quy định pháp luật có liên quan là các cổ phiếu trong cơ cấu chỉ số. Khi phát sinh trường hợp NĐTNN không thực hiện nghĩa vụ thanh toán và thực hiện chuyển quyền sở hữu về tài khoản tự doanh của CTCK có thể dẫn đến vi phạm quy định về việc mua lại cổ phiếu tại khoản 2 Điều 36 Luật Chứng khoán, vi phạm quy định về sở hữu chéo tại khoản 2 Điều 195 Luật Doanh nghiệp, vi phạm quy định pháp luật các tổ chức tín dụng. Vì vậy, Thông tư bổ sung quy định CTCK được nhận lệnh NPF đối với các cổ phiếu của chính CTCK, công ty mẹ của CTCK và công ty có cùng công ty mẹ với CTCK trong trường hợp có Hợp đồng thỏa thuận với công ty chứng khác về việc nhận chuyển quyền sở hữu số cổ phiếu này. Số cổ phiếu đó sẽ được chuyển quyền sở hữu về tài khoản tự doanh của CTCK khác, đồng thời sẽ cho phép CTCK khác được bán trên hệ thống giao dịch chứng khoán số cổ phiếu được nhận chuyển quyền sở hữu về tài khoản tự doanh như trường hợp CTCK nhận quyền sở hữu chứng khoán do NĐTNN là tổ chức không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Ngân hàng lưu ký nơi NĐTNN là tổ chức mở tài khoản lưu ký cũng có trách nhiệm phối hợp thực hiện phong tỏa, giải tỏa, chuyển quyền sở hữu cổ phiếu để CTCK có thể thu hồi các khoản chi phí phát sinh mà CTCK đã thanh toán thay NĐTNN là tổ chức.

Thứ tư, bổ sung quy định về việc công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở 2 tài khoản giao dịch chứng khoán: theo quy định tại Nghị định 245/2025/NĐ-CP công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được cấp 2 mã số giao dịch chứng khoán, do đó, Thông tư bổ sung quy định quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài được mở 2 tài khoản giao dịch: một tài khoản giao dịch chứng khoán để thực hiện hoạt động giao dịch của chính công ty và tài khoản giao dịch chứng khoán để thực hiện hoạt động quản lý giao dịch của khách hàng của công ty.