ESG và hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam

19/02/2026 - 06:296 phút đọc

(Banker.vn) Khi thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, ESG không còn là câu chuyện hình thức mà đang dần trở thành thước đo mới, gắn với định giá cổ phiếu và hành trình nâng hạng của thị trường.

ESG từ khái niệm đến chuẩn mực thị trường

Trong nhiều năm, thị trường chứng khoán Việt Nam vận hành chủ yếu theo các chu kỳ gắn với lợi nhuận, dòng tiền và kỳ vọng ngắn hạn. Tuy nhiên, khi thị trường bước sang giai đoạn phát triển sâu hơn, các tiêu chí đánh giá doanh nghiệp cũng dần thay đổi. Bên cạnh kết quả kinh doanh, những yếu tố liên quan đến quản trị, minh bạch, môi trường và trách nhiệm xã hội ngày càng được đặt lên bàn cân. Trong bối cảnh đó, ESG, vốn từng được xem là khái niệm mang tính khẩu hiệu, nay đang từng bước trở thành một bộ lọc mới của thị trường vốn.

margin: 15px auto;" />

Sự chuyển dịch này không diễn ra trong một sớm một chiều mà được thúc đẩy bởi quá trình hội nhập sâu hơn của thị trường chứng khoán Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế, yêu cầu nâng hạng thị trường và sự hiện diện ngày càng rõ nét của dòng vốn tổ chức dài hạn. Trong bối cảnh đó, ESG không còn là "điểm cộng", mà đang dần trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận vốn và vị thế trên thị trường.

Ở giai đoạn đầu, ESG thường được tiếp cận như một phần phụ trong báo cáo thường niên hoặc các hoạt động trách nhiệm xã hội. Không ít doanh nghiệp coi ESG là công cụ truyền thông hơn là một cấu phần của chiến lược phát triển dài hạn. Tuy nhiên, cùng với sự chuẩn hóa của thị trường vốn toàn cầu, ESG đã dịch chuyển từ khái niệm sang chuẩn mực.

Trên thế giới, các bộ tiêu chuẩn như GRI, TCFD hay gần đây là IFRS Sustainability Standards (S1, S2) đã tạo ra khung tham chiếu chung cho việc công bố thông tin về môi trường, xã hội và quản trị. Những chuẩn mực này không chỉ yêu cầu doanh nghiệp mô tả các hoạt động đã triển khai, mà còn buộc họ phải giải trình rủi ro, tác động dài hạn và khả năng thích ứng trước những biến động về khí hậu, chuỗi cung ứng hay nguồn nhân lực.

Tại Việt Nam, xu hướng này đang dần hiện diện rõ nét khi nhiều doanh nghiệp niêm yết công bố báo cáo phát triển bền vững riêng biệt, thay vì lồng ghép sơ lược trong báo cáo thường niên. Điều đó cho thấy ESG đang được nhìn nhận như một yêu cầu tất yếu khi thị trường tiến tới các chuẩn mực cao hơn về minh bạch và quản trị.

ESG tác động trực tiếp tới định giá và cổ phiếu

Sự lan tỏa của ESG gắn liền với thay đổi trong hành vi của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức. Nếu như trước đây, câu hỏi trọng tâm thường là "doanh nghiệp lãi bao nhiêu?", thì ngày nay, nhiều nhà đầu tư dài hạn đặt thêm những câu hỏi khác: Doanh nghiệp được quản trị ra sao? Mức độ minh bạch thế nào? Rủi ro môi trường và xã hội nằm ở đâu? Mô hình kinh doanh có bền vững hay không?

Đối với các quỹ đầu tư lớn, ESG không mang ý nghĩa đạo đức thuần túy mà là công cụ quản trị rủi ro. Doanh nghiệp có hệ thống quản trị yếu, minh bạch thấp hoặc tiềm ẩn rủi ro môi trường thường bị đánh giá là có chi phí vốn cao hơn và mức độ biến động lợi nhuận lớn hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp đầu tư bài bản cho quản trị, minh bạch và phát triển bền vững thường được nhìn nhận là có nền tảng ổn định hơn trong dài hạn.

Đối với cổ phiếu, tác động của ESG ngày càng trở nên rõ nét khi những doanh nghiệp có quản trị tốt và minh bạch cao thường được thị trường chấp nhận mức định giá cao hơn so với mặt bằng chung. Điều này không đến từ kỳ vọng ngắn hạn, mà từ niềm tin rằng doanh nghiệp có khả năng duy trì lợi nhuận ổn định, kiểm soát rủi ro và hạn chế các cú sốc mang tính hệ thống. ESG theo đó trở thành một yếu tố "đỡ giá" cho cổ phiếu trong những giai đoạn thị trường biến động.

Quan trọng hơn, ESG đang ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam hướng tới nâng hạng, dòng vốn tổ chức và dòng vốn ngoại dài hạn được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng lớn. Đây là nhóm nhà đầu tư ưu tiên những doanh nghiệp đáp ứng các chuẩn mực ESG, bởi họ không tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn mà hướng tới sự bền vững của danh mục đầu tư.

Từ thực tiễn doanh nghiệp đến hành trình nâng hạng thị trường

Thực tế thị trường cho thấy ESG tại Việt Nam đang dần thoát khỏi giai đoạn "định tính" để bước sang pha được đo lường bằng hiệu quả quản trị và niềm tin của nhà đầu tư. Một số doanh nghiệp lớn đã cho thấy cách tiếp cận ESG không chỉ dừng ở báo cáo, mà trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Trong nhóm sản xuất công nghiệp, Tập đoàn Hòa Phát là ví dụ tiêu biểu cho cách một doanh nghiệp quy mô lớn áp dụng các nguyên tắc quản trị bền vững để duy trì tăng trưởng và bảo vệ giá trị cổ đông. Hoạt động trong ngành thép vốn là lĩnh vực chịu nhiều sức ép về chu kỳ, môi trường và chính sách, Hòa Phát lựa chọn hướng đi tập trung vào minh bạch thông tin, quản trị rủi ro và hài hòa lợi ích các bên liên quan.

Việc chủ động công khai nghĩa vụ thuế và các khoản đóng góp ngân sách không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý, mà còn củng cố hình ảnh một doanh nghiệp có trách nhiệm với cộng đồng và Nhà nước. Nền tảng quản trị tương đối hoàn chỉnh đã giúp Hòa Phát duy trì vị thế dẫn đầu ngành ngay cả trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh, đồng thời tạo nền tảng tiếp cận dòng vốn dài hạn.

Một đại diện khác là Tập đoàn Vingroup cũng cho thấy cách ESG được tích hợp vào tầm nhìn phát triển của một tập đoàn đa ngành. Với sứ mệnh “Vì một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người”, Vingroup tiếp cận ESG không chỉ ở khía cạnh môi trường mà mở rộng sang hạ tầng, công nghệ, văn hóa và các hoạt động vì cộng đồng.

Nguyên tắc “xanh” được lồng ghép xuyên suốt từ thiết kế, xây dựng đến vận hành các khu đô thị, trung tâm thương mại và tổ hợp du lịch, thể hiện qua các dự án đô thị sinh thái và công trình tiết kiệm năng lượng. Song song với đó là việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp, chính sách phúc lợi cho người lao động và các chương trình xã hội quy mô lớn, qua đó tạo dựng niềm tin dài hạn của nhà đầu tư.

Từ những trường hợp cụ thể như Hòa Phát hay Vingroup, có thể thấy ESG đang dần trở thành thước đo năng lực thực sự của doanh nghiệp. Khi các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị ngày càng được đưa vào quá trình phân bổ vốn, những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho ESG không chỉ giảm rủi ro vận hành mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh về định giá và khả năng tiếp cận dòng tiền dài hạn.

ESG trong hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam

Ở tầm vĩ mô, ESG không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà còn gắn liền với hành trình nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam. Minh bạch thông tin, quản trị doanh nghiệp và phát triển bền vững là những tiêu chí quan trọng trong đánh giá của các tổ chức xếp hạng thị trường quốc tế. Việc ngày càng nhiều doanh nghiệp niêm yết chú trọng ESG góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán, từ đó cải thiện sức hấp dẫn của thị trường đối với nhà đầu tư toàn cầu.

ESG không hứa hẹn mang lại sự bứt phá tức thì cho giá cổ phiếu, nhưng những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho ESG thường phải chấp nhận chi phí ban đầu và kết quả không đến ngay trong ngắn hạn. Tuy nhiên, trong một thị trường ngày càng trưởng thành, ESG đang dần trở thành nền móng cho sự ổn định và bền vững. Trong hành trình đó, ESG không chọn ra những doanh nghiệp hoàn hảo, mà sàng lọc những doanh nghiệp đang đi đúng hướng, những cổ phiếu có khả năng đồng hành lâu dài cùng sự phát triển của thị trường vốn Việt Nam.