Làng nghề hương Quảng Phú Cầu bền bỉ giữ gìn văn hóa Việt

Ông Nguyễn Tiến Thi, Hợp tác xã sản xuất hương làng nghề Xà Cầu, thôn Xà Cầu, xã Ứng Thiên, TP. Hà Nội đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.

Hương đen, ký ức Tết của người Việt

- Thưa ông, Hợp tác xã sản xuất hương Xà Cầu là một trong những đơn vị tiêu biểu của làng nghề truyền thống. Ông có thể giới thiệu khái quát về quá trình hình thành và phát triển của hợp tác xã?

Ông Nguyễn Tiến Thi: Làng hương Quảng Phú Cầu, hay còn gọi là làng hương Xà Cầu là làng nghề làm hương truyền thống có từ nhiều đời. Nghề này do các cụ ngày xưa truyền lại, gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt. Năm 2003, làng nghề hương đen Thào Cầu  chính thức được Nhà nước công nhận là làng nghề truyền thống, cùng với sự phát triển du lịch của Thủ đô. Những bức ảnh "phơi nhang" đã mở cánh cửa để Quảng Phú Cầu thành làng nghề du lịch nổi tiếng của Hà Nội.

margin: 15px auto;" />

Gia đình tôi đã gắn bó với nghề làm hương qua ba, bốn thế hệ. Riêng bản thân tôi, tính đến nay cũng đã gần 20 năm trực tiếp làm nghề. Năm 2016, chúng tôi thành lập hợp tác xã với mong muốn vừa giữ nghề, vừa tạo việc làm ổn định cho các thành viên và góp phần bảo tồn giá trị làng nghề mà cha ông để lại.

- Hương là mặt hàng đặc biệt, gắn với yếu tố tâm linh. Dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ, nhu cầu thị trường biến động như thế nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Thi:Hương là sản phẩm phục vụ nhu cầu văn hóa tâm linh của người Việt, nhu cầu thường tăng mạnh vào dịp cuối năm khi người dân chuẩn bị cho các nghi lễ truyền thống, nhất là tết Nguyên đán. Năm nay, sản lượng tiêu thụ của hợp tác xã tăng khoảng 30% so với năm trước, nhưng thực tế vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường.

Hiện nay, để kịp cung ứng cho người tiêu dùng, chúng tôi phải tổ chức tăng ca, làm thêm buổi tối từ 19h30 đến 22h. Điều này khá vất vả, nhưng cũng là niềm vui, bởi sản phẩm truyền thống của làng nghề vẫn được thị trường đón nhận.

Hương đen Thào Cầu vốn là loại hương làng nghề xưa. Với nhiều người, chỉ cần ngửi mùi hương đen đã gợi nhớ không khí Tết cổ truyền, nhớ đến bàn thờ gia tiên và những ngày đoàn tụ.

- Trước đây, nhiều người lo ngại hương có sử dụng hóa chất, hương liệu. Với hương đen truyền thống của Thào Cầu, nguyên liệu được sử dụng ra sao, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Thi: Hương đen truyền thống của chúng tôi được làm theo đúng công thức gia truyền của các cụ để lại. Nguyên liệu chính chỉ gồm nhựa trám và than hoa nghiền mịn, ngoài hai thành phần này, không sử dụng thêm bất kỳ loại hương liệu hay hóa chất nào khác.

Chính vì vậy, sản phẩm hương đen của Quảng Phú Cầu đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Chúng tôi luôn quan niệm, làm hương là làm nghề tâm linh, nên người làm nghề phải đặt “chữ tâm” lên hàng đầu. Hương không chỉ để tạo mùi, mà còn là cầu nối tinh thần giữa con người với tổ tiên, với những giá trị tốt đẹp. Hiện, xu hướng tiêu dùng của người dân và đặc biệt trong dịp tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, người dân đang quay trở lại lựa chọn sử dụng các sản phẩm truyền thống, an toàn, có nguồn gốc rõ ràng. Đây là lý do khiến hương đen Thào Cầu ngày càng được người tiêu dùng lựa chọn.

- Trong gần 20 năm gắn bó với nghề, ông cảm nhận những thăng trầm của nghề làm hương như thế nào?

Ông Nguyễn Tiến Thi: Nghề nào cũng có thăng trầm, nghề hương cũng vậy. Có thời điểm khó khăn, sức tiêu thụ giảm, cạnh tranh với nhiều sản phẩm công nghiệp. Nhưng với chúng tôi, đã là nghề gia truyền thì phải yêu nghề, bám nghề.

Chúng tôi xác định giữ nghề không chỉ để mưu sinh, mà còn để lưu lại một nét văn hóa của quê hương. Hợp tác xã vừa tạo việc làm cho các thành viên, vừa góp phần duy trì làng nghề đã được Nhà nước công nhận.

Nén hương gieo duyên lành đầu năm

- Dịp Tết đến, xuân về, khi mỗi gia đình thắp nén hương cầu bình an, ông có những cảm xúc gì với nghề của mình?

Ông Nguyễn Tiến Thi: Thắp hương là nét văn hóa tâm linh lâu đời của người Việt. Nén hương là lời tri ân tổ tiên, là mong ước cho gia đình an khang, xã hội bình yên, đất nước phồn vinh.

Là người làm hương, khi biết sản phẩm của mình được khách hàng tin tưởng, sử dụng trong những thời khắc thiêng liêng, chúng tôi cảm thấy rất vui và hạnh phúc. Vui vì đã góp một phần nhỏ mang lại sự an yên, may mắn cho mỗi gia đình. Đó cũng chính là động lực để chúng tôi tiếp tục giữ nghề.

- Được biết, làng nghề Xà Cầu đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Điều này có ý nghĩa như thế nào với hợp tác xã, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Thi: Việc được TP. Hà Nội và huyện hỗ trợ xây dựng, bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Hương Thào Cầu” là niềm tự hào lớn đối với chúng tôi. Dự kiến, đến tháng 3 tới, nhãn hiệu tập thể sẽ được hoàn thiện.

Khi nhãn hiệu được bảo hộ, thông tin sẽ được công bố rộng rãi trên các kênh truyền thông chính thống. Điều này không chỉ giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm hương truyền thống Thào Cầu, mà còn góp phần nâng cao uy tín, mở rộng thị trường và gia tăng sản lượng tiêu thụ trong thời gian tới.

- Trong bối cảnh du lịch làng nghề đang được khuyến khích, hợp tác xã có định hướng kết hợp sản xuất với trải nghiệm du lịch không, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Thi:Chủ trương phát triển du lịch làng nghề rất đúng đắn. Hiện nay, xã cũng đã có những điểm trưng bày, check-in quảng bá nghề làm hương, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước.

Riêng với hợp tác xã, chúng tôi vẫn tập trung chủ yếu vào sản xuất. Tuy nhiên, nếu có các chương trình kết nối, tour trải nghiệm do địa phương tổ chức, chúng tôi sẵn sàng tham gia. Thực tế, nhiều đoàn khách đã đến tham quan, trải nghiệm làm hương và chúng tôi luôn sẵn lòng đón tiếp, không thu phí, bởi mong muốn lớn nhất vẫn là lan tỏa giá trị nghề truyền thống, giữ lửa nghề và lan tỏa hương Tết Việt đến với mọi nhà.

- Xin cảm ơn ông!

Làng hương Quảng Phú Cầu giờ đây không chỉ là làng nghề truyền thống. Bức ảnh "phơi nhang" đã mở "cánh cửa" để Quảng Phú Cầu thành làng nghề du lịch nổi tiếng Hà thành.