Dầu mỏ Iran: Tâm điểm xung đột Trung Đông và các tác động đến năng lượng, bán dẫn

Nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu bán dẫn từ Trung Đông

Thị trường công nghệ toàn cầu đang theo dõi chặt chẽ các diễn biến xung đột Trung Đông, không chỉ vì vai trò của khu vực này trong thị trường dầu mỏ mà còn do tầm quan trọng của nhiều nguyên liệu thiết yếu cho ngành bán dẫn.

Ngay sau khi căng thẳng leo thang giữa Washington và Tehran, cổ phiếu các doanh nghiệp bán dẫn trên thế giới đã chịu áp lực bán mạnh. Quỹ theo dõi ngành chip như VanEck Semiconductor ETF cũng ghi nhận mức giảm đáng kể trong những phiên giao dịch đầu tiên sau khi xung đột bùng phát.

margin: 15px auto;" />

Hai doanh nghiệp chịu tác động rõ rệt nhất là Samsung Electronics và SK Hynix, những nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới. Tổng giá trị vốn hóa của hai công ty này đã giảm mạnh trong những ngày đầu chiến sự trước khi phục hồi một phần nhờ tín hiệu hạ nhiệt từ các tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Theo nhiều chuyên gia trong ngành, rủi ro lớn nhất hiện nay không nằm ở việc các nhà máy sản xuất chip bị phá hủy, mà là nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu quan trọng.

Một trong những vật liệu đáng lo ngại nhất là heli, loại khí được sử dụng rộng rãi trong quy trình sản xuất bán dẫn. Heli đóng vai trò quan trọng trong công nghệ in thạch bản, công đoạn tạo ra các mạch điện cực nhỏ trên wafer bán dẫn, đồng thời giúp kiểm soát nhiệt độ trong quá trình chế tạo chip.

Dữ liệu từ United States Geological Survey cho thấy, khu vực Trung Đông giữ vai trò lớn trong nguồn cung heli toàn cầu. Đặc biệt, Qatar hiện chiếm hơn một phần ba sản lượng thế giới. Phần lớn heli tại nước này được sản xuất tại tổ hợp công nghiệp khí đốt ở Ras Laffan Industrial City do QatarEnergy vận hành.

Nếu xung đột lan rộng hoặc các tuyến vận tải trong khu vực bị gián đoạn, nguồn cung heli ra thị trường quốc tế có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều này đặc biệt đáng lo ngại nếu giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, bởi đây là tuyến vận chuyển năng lượng và nhiều loại khí công nghiệp quan trọng.

Ngoài heli, bromine cũng là nguyên liệu quan trọng khác đối với ngành bán dẫn. Khoảng hai phần ba sản lượng bromine toàn cầu đến từ Israel và Jordan, khiến nguồn cung hóa chất này trở nên nhạy cảm trước các biến động địa chính trị.

Theo các chuyên gia tại Bain & Company, rủi ro đối với chuỗi cung ứng bán dẫn hiện vẫn ở mức trung bình. Tuy nhiên, nếu căng thẳng quân sự kéo dài, các nhà sản xuất chip có thể phải tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế hoặc điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giá năng lượng tăng có thể kìm hãm làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo

Ngoài những rủi ro trực tiếp đối với nguyên liệu sản xuất chip, xung đột Trung Đông còn tạo ra một tác động sâu rộng hơn: chi phí năng lượng tăng cao.

Khi căng thẳng leo thang, giá dầu Brent từng vượt ngưỡng 100 USD/thùng trước khi giảm nhẹ. Dầu mỏ từ Iran và các nước vùng Vịnh đóng vai trò quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, vì vậy bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá năng lượng lên cao.

Sự gia tăng chi phí năng lượng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến làn sóng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực đang thúc đẩy nhu cầu chip toàn cầu.

Các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft và Amazon đang đầu tư hàng trăm tỷ USD để xây dựng hạ tầng AI, trong đó trung tâm dữ liệu đóng vai trò cốt lõi. Những cơ sở này vận hành hàng chục nghìn bộ xử lý đồ họa và chip nhớ để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn.

Theo các nhà phân tích tại Morningstar, trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ điện năng nhiều hơn từ ba đến năm lần so với trung tâm dữ liệu truyền thống. Khi giá điện tăng do chi phí năng lượng leo thang, tổng chi phí vận hành của các hệ thống này cũng tăng theo.

Điều đó có thể khiến các công ty công nghệ cân nhắc lại tốc độ mở rộng hạ tầng AI. Nếu các dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn hoặc giảm quy mô, nhu cầu đối với chip nhớ và GPU cũng có thể suy yếu.

Các nhà sản xuất chip nhớ như Samsung và SK Hynix đặc biệt nhạy cảm với xu hướng này. Trong những năm gần đây, nhu cầu từ AI đã thúc đẩy mạnh mẽ thị trường bộ nhớ hiệu năng cao, đặc biệt là HBM, loại DRAM băng thông cao được sử dụng trong các hệ thống AI của Nvidia.

Nhờ sự bùng nổ của AI, lợi nhuận của các nhà sản xuất chip nhớ đã tăng mạnh trong năm qua. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc lớn vào nhu cầu AI cũng khiến ngành này dễ bị tổn thương nếu các tập đoàn công nghệ giảm tốc độ đầu tư.

Các chuyên gia tại Counterpoint Research cho biết, điện năng chiếm gần một nửa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu và một phần lớn trong đó liên quan trực tiếp đến bộ nhớ.

Nếu giá chip nhớ tiếp tục tăng do gián đoạn chuỗi cung ứng, trong khi chi phí điện năng leo thang do giá dầu tăng, các nhà vận hành trung tâm dữ liệu có thể buộc phải cắt giảm chi tiêu vốn.

Trong ngắn hạn, Samsung và SK Hynix vẫn tương đối an toàn nhờ các hợp đồng cung cấp chip HBM đã ký trước đó. Tuy nhiên, nếu xung đột Trung Đông kéo dài và giá năng lượng duy trì ở mức cao, làn sóng đầu tư AI toàn cầu có thể chậm lại đáng kể. Khi đó, tác động từ dầu mỏ Iran và những biến động địa chính trị tại Trung Đông sẽ không chỉ dừng lại ở thị trường năng lượng, mà còn lan rộng sang các ngành công nghệ then chốt của kinh tế toàn cầu.