Chính sách tài khóa mở đường cho tăng trưởng kinh tế

18/02/2026 - 19:236 phút đọc

(Banker.vn) Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, dư địa chính sách tiền tệ thu hẹp, chính sách tài khóa tiếp tục được Chính phủ điều hành linh hoạt, chủ động và quy mô lớn trong năm 2025.

margin: 15px auto;" />

Khép lại giai đoạn 2021–2025 đầy biến động, chính sách tài khóa nổi lên như một trong những trụ cột quan trọng nhất giúp nền kinh tế Việt Nam vượt qua những áp lực hiếm có: từ đại dịch, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị cho tới thiên tai lịch sử trong nước. Trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ ngày càng thu hẹp, mặt bằng lãi suất và tỷ giá chịu tác động mạnh từ chu kỳ toàn cầu, tài khóa đã được điều hành theo hướng chủ động, linh hoạt và mở rộng có kiểm soát, đóng vai trò "bệ đỡ" cho phục hồi và tăng trưởng.

Năm 2025 vì thế mang ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là năm cuối của một chu kỳ nhiều thử thách, mà còn là năm bản lề đặt nền móng cho giai đoạn phát triển mới. Những kết quả đạt được cho thấy chính sách tài khóa đã chuyển từ vai trò ứng phó ngắn hạn sang kiến tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Giữ ổn định vĩ mô giữa môi trường nhiều bất định

Bối cảnh kinh tế năm 2025 tiếp tục đặt ra những thách thức lớn. Kinh tế thế giới phục hồi chậm và phân hóa mạnh; lạm phát toàn cầu dù hạ nhiệt nhưng vẫn gây áp lực chi phí; căng thẳng địa chính trị, địa kinh tế và rủi ro chuỗi cung ứng chưa chấm dứt. Trong nước, nền kinh tế vừa phải duy trì ổn định vĩ mô, vừa triển khai sắp xếp lại đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy và ứng phó với thiên tai nghiêm trọng.

Trong điều kiện đó, ổn định vĩ mô được xác định là ưu tiên xuyên suốt. Năm 2025, lạm phát bình quân được kiểm soát ở mức 3,31%; tỷ giá và mặt bằng lãi suất tương đối ổn định, tạo điều kiện cho sản xuất, đầu tư và xuất khẩu phục hồi. Đây là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ thận trọng và chính sách tài khóa chủ động.

Trong năm, các công cụ của chính sách tài khóa được sử dụng chủ động, linh hoạt và hiệu quả, trở thành nền tảng để thực hiện mục tiêu ưu tiên tăng trưởng gắn với ổn định kinh tế vĩ mô. Ngay từ đầu năm, Bộ Tài chính đã nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền nhiều giải pháp hỗ trợ tiền thuê đất, thuế, phí, lệ phí.

Có thể kể tới như chính sách tiếp tục giảm mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn trong năm 2025; giảm 50% mức thu lệ phí trước bạ đối với ô-tô sản xuất, lắp ráp trong nước; ưu đãi lệ phí trước bạ đối với ô-tô điện chạy pin; giảm thuế nhập khẩu một số nhóm hàng hóa để giảm chi phí đầu vào, qua đó góp phần cân bằng thương mại với các đối tác lớn…

Theo Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, ông cho biết chính sách tài khóa thông qua miễn, giảm, gia hạn thuế, tiền thuê đất những năm gần đây không chỉ giúp người dân, doanh nghiệp đỡ căng thẳng về dòng tiền trong thời điểm khó khăn mà còn củng cố niềm tin của xã hội vào sự đồng hành của Quốc hội, Chính phủ đối với người dân, doanh nghiệp.

Tài khóa không chỉ đảm nhiệm vai trò cân đối thu – chi ngân sách, mà còn trở thành công cụ điều tiết chu kỳ kinh tế. Việc duy trì kỷ luật ngân sách, kiểm soát bội chi và nợ công trong giới hạn an toàn giúp củng cố niềm tin thị trường, tạo "vùng đệm" quan trọng để Chính phủ có thể linh hoạt hỗ trợ nền kinh tế khi cần thiết.

Tài khóa mở rộng có trọng tâm, tạo lực đẩy phục hồi

Năm 2025 ghi dấu một năm điều hành tài khóa mở rộng nhưng có kiểm soát. Các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất tiếp tục được triển khai với quy mô lớn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Tổng quy mô hỗ trợ tài khóa trong năm 2025 ước đạt khoảng 232.600 tỷ đồng, cao hơn năm 2024 khoảng 35.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, chính sách giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% tiếp tục được thực hiện và kéo dài sang năm 2026. Đây không chỉ là giải pháp kích cầu ngắn hạn, mà còn phản ánh quan điểm điều hành nhất quán sử dụng tài khóa để hỗ trợ tổng cầu trong nước khi cầu bên ngoài còn nhiều rủi ro.

Việc thu ngân sách nhà nước năm 2025 lần đầu tiên vượt mốc 2,2 triệu tỷ đồng, tăng hơn 30% so với dự toán, cho thấy hiệu quả lan tỏa của phục hồi kinh tế và chính sách "nuôi dưỡng nguồn thu".

Ở chiều chi, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Vốn đầu tư công thực hiện cả năm ước đạt 850,7 nghìn tỷ đồng, tăng 26,6% so với năm trước. Nhiều dự án hạ tầng chiến lược được đẩy nhanh tiến độ, đặc biệt là các tuyến cao tốc, logistics và hạ tầng kết nối vùng. Hiệu ứng lan tỏa của đầu tư công thể hiện rõ khi ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ hỗ trợ dần phục hồi.

Tuy nhiên, bức tranh đầu tư công cũng cho thấy những vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn. Tốc độ giải ngân cải thiện nhưng hiệu quả chưa đồng đều; một số dự án còn dàn trải, chưa tập trung đủ mạnh vào các lĩnh vực tạo năng lực dài hạn. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy "bơm vốn" sang "đầu tư có chọn lọc", ưu tiên hạ tầng số, năng lượng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Dù phải chống chọi với thiên tai lịch sử miền Trung, sức mua suy yếu và tác động của các cú sốc đầu năm, nhưng nhờ sự nâng đỡ của chính sách tài khóa, kinh tế Việt Nam năm 2025 đã xuất hiện nhiều điểm sáng quan trọng.

Thương mại hàng hóa quốc tế lập kỷ lục mới với tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu đạt 930,05 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước. Xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD, trong đó nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục đóng vai trò chủ lực.

Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo từng bước lấy lại vai trò động lực tăng trưởng. Chỉ số PMI vượt ngưỡng 50 điểm từ giữa năm và duy trì xu hướng tích cực trong quý IV, phản ánh sự cải thiện về đơn hàng, sản lượng và niềm tin kinh doanh. Đây là tín hiệu cho thấy phục hồi không chỉ đến từ kích cầu ngắn hạn, mà từ nhu cầu thực của nền kinh tế.

Niềm tin doanh nghiệp được củng cố rõ nét. Năm 2025 có 297,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường, trong đó hơn 102 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Con số này cho thấy môi trường kinh doanh và triển vọng thị trường đã đủ tích cực để kích hoạt các quyết định đầu tư mới.

Tài khóa và nền tảng cho chu kỳ mới

Nhìn lại năm 2025, có thể thấy chính sách tài khóa đã hoàn thành vai trò "trụ cột bình ổn" trong giai đoạn nhiều biến động, đồng thời tạo nền tảng quan trọng cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Việc hoàn thiện khung pháp lý cho đầu tư xanh, thúc đẩy kinh tế số, kinh tế tri thức và cải cách thể chế cho thấy tài khóa đang được đặt trong một chiến lược dài hạn hơn.

Đặc biệt, đây là thời điểm chuyển mạnh từ hoàn thiện khung khổ pháp lý sang tổ chức thực thi đồng bộ và thực chất. Cùng với đó, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tạo điều kiện tinh gọn bộ máy, rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu lực điều hành và thực thi chính sách kinh tế.

Năm 2025 không chỉ là năm tiếp tục cải cách thể chế, mà là thời điểm tạo bước chuyển từ cải cách từng phần sang cải cách mang tính hệ thống, lĩnh vực thể chế nổi lên như một trụ cột cải cách mang tính định hướng dài hạn, đặt nền tảng thể chế cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Bước sang năm 2026, năm đầu của giai đoạn phát triển 2026–2030, dư địa tăng trưởng theo chiều rộng thu hẹp rõ rệt. Yêu cầu nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và năng lực nội sinh trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, tài khóa cần tiếp tục được điều hành chủ động, mở rộng hợp lý nhưng gắn chặt với kỷ luật ngân sách và hiệu quả đầu tư.