Xung đột Trung Đông tác động thế nào tới thương mại toàn cầu?

Dự báo những kịch bản mới trong thương mại toàn cầu

Xung đột leo thang tại Trung Đông đang trở thành một trong những biến cố địa chính trị có tác động mạnh mẽ đến thương mại toàn cầu. Từ giá năng lượng tăng vọt, chi phí logistics leo thang đến nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế, nhiều lĩnh vực của nền kinh tế thế giới đang chịu sức ép lớn.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu phụ thuộc ngày càng chặt chẽ vào các tuyến vận tải và nguồn năng lượng quốc tế, bất ổn tại Trung Đông, khu vực giữ vai trò trung tâm của thị trường dầu mỏ và vận tải liên lục địa, có thể tạo ra những cú sốc lan tỏa tới nhiều nền kinh tế.

Đơn cử, một trong những khía cạnh tác động trực tiếp được Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong chỉ ra, hệ quả dễ nhận thấy nhất của xung đột Trung Đông là áp lực tăng giá năng lượng toàn cầu, nhất là dầu mỏ và khí đốt.

Khu vực Trung Đông hiện cung cấp phần lớn nguồn dầu mỏ cho thế giới, tập trung nhiều tuyến vận tải năng lượng quan trọng. Khi căng thẳng leo thang, thị trường lập tức phản ứng bằng việc tăng giá năng lượng do lo ngại gián đoạn nguồn cung.

margin: 15px auto;" />

Giá năng lượng tăng kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và logistics leo thang, khiến giá thành hàng hóa xuất nhập khẩu tăng lên, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Tiến sĩ, Luật sư Vũ Văn Tính - giảng viên khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công nhận định, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những tác động đáng kể tới hoạt động giao thương toàn cầu.

Một trong những nguy cơ lớn là gián đoạn vận tải tại các tuyến hàng hải chiến lược. Chỉ riêng rủi ro tại eo biển Hormuz, nơi vận chuyển hơn 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, đã đủ để khiến giá năng lượng biến động mạnh và chi phí vận tải tăng cao.

Không chỉ dừng ở giá nhiên liệu, chi phí logistics cũng gia tăng khi nhiều hãng tàu phải thay đổi tuyến vận chuyển hoặc đi vòng qua các khu vực an toàn hơn; kéo dài thời gian vận chuyển, tăng chi phí lưu kho, phát sinh phụ phí bảo hiểm và có thể khiến doanh nghiệp chậm giao hàng.

Theo ông Trần Chí Dũng - Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), khi nguy cơ mất an toàn hàng hải gia tăng, các hãng tàu thường áp dụng thêm phụ phí chiến tranh và phụ phí chuyển hướng. Một số tuyến phải kéo dài thêm 10 - 14 ngày vận chuyển, gây áp lực lớn lên tiến độ giao hàng và chi phí của doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong khi đó, logistics vốn được xem như “huyết mạch” của thương mại toàn cầu. Hệ thống vận tải gặp trục trặc, toàn bộ chuỗi sản xuất và thương mại đều chịu tác động dây chuyền.

Tiến sĩ, Luật sư Vũ Văn Tính cho rằng, nếu xung đột kéo dài, giá dầu Brent có thể tăng thêm 6 - 10%, kéo theo chi phí nhiên liệu tăng mạnh và tạo áp lực lên lạm phát toàn cầu.

Các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như dệt may, da giày, thép, xi măng, vận tải và logistics sẽ chịu tác động trực tiếp. Trong kịch bản xấu hơn, nếu các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, cước vận tải biển có thể tăng 20 - 40%.

Theo ông Trần Chí Dũng, thế giới có thể đối mặt với hai kịch bản chính. Thứ nhất, xung đột được kiểm soát trong thời gian ngắn. Thị trường sẽ dần ổn định, chi phí vận tải và bảo hiểm khó có thể giảm ngay về mức trước khủng hoảng.

Thứ hai, căng thẳng kéo dài hoặc lan rộng. Trong trường hợp này, các tập đoàn đa quốc gia sẽ đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro và tăng cường đa dạng hóa nguồn cung.

Xu hướng “đa dạng hóa chuỗi cung ứng”, “gần hóa thị trường” và “an toàn hóa logistics” có thể trở thành chiến lược dài hạn của nhiều doanh nghiệp toàn cầu.

Thích ứng để giữ nhịp thương mại toàn cầu

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, xung đột Trung Đông cũng làm gia tăng mức độ “chính trị hóa” của thị trường năng lượng.

Các quốc gia có thể áp dụng các biện pháp bảo vệ nguồn cung trong nước như hạn chế xuất khẩu hoặc kiểm soát giá năng lượng. Điều này làm tăng mức độ bất ổn của thị trường thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, trong thách thức cũng tồn tại cơ hội. Khi các tập đoàn quốc tế tái cấu trúc chuỗi cung ứng, những nền kinh tế có vị trí thuận lợi và môi trường đầu tư ổn định có thể thu hút dòng vốn dịch chuyển.

Trước những biến động khó lường của thị trường quốc tế, các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần chuẩn bị các kịch bản ứng phó chủ động.

Theo Tiến sĩ, Luật sư Vũ Văn Tính, doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ hợp đồng thương mại quốc tế, đặc biệt là các điều khoản về bất khả kháng, điều chỉnh giá và trách nhiệm giao hàng sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp khi xảy ra biến động thị trường.

Đồng thời đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và tuyến logistics, tránh phụ thuộc vào một thị trường hoặc một tuyến vận chuyển duy nhất.

Ở góc độ logistics, ông Trần Chí Dũng đề xuất doanh nghiệp xây dựng nhiều kịch bản vận tải thay thế. Việc tìm kiếm tuyến đường mới, chia nhỏ lô hàng và ký kết hợp đồng vận tải linh hoạt sẽ giúp giảm thiểu rủi ro khi thị trường biến động.

Ngoài ra, việc tăng cường số hóa chuỗi cung ứng cũng là một giải pháp quan trọng. Dữ liệu vận tải và logistics được cập nhật theo thời gian thực sẽ giúp doanh nghiệp dự báo sớm rủi ro và phản ứng nhanh hơn với những thay đổi của thị trường.

Về dài hạn, Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, các nền kinh tế cần tăng cường năng lực tự chủ năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung, bao gồm phát triển các nguồn năng lượng thay thế, mở rộng hợp tác năng lượng với nhiều đối tác và xây dựng các cơ chế dự trữ chiến lược để ứng phó với những cú sốc năng lượng toàn cầu.

Đồng thời, thúc đẩy các Hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm cũng sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Xung đột Trung Đông đang cho thấy rõ tính mong manh của chuỗi cung ứng và hệ thống logistics quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường năng lực quản trị rủi ro, doanh nghiệp vẫn có thể giảm thiểu tác động tiêu cực và tìm kiếm cơ hội trong quá trình tái cấu trúc thương mại toàn cầu.