Xếp hạng tín nhiệm là “cầu nối” đưa dòng vốn ngoại vào Việt Nam

22/02/2026 - 10:047 phút đọc

(Banker.vn) Xếp hạng tín nhiệm đang dần trở thành ngôn ngữ chung giữa các doanh nghiệp Việt Nam và nhà đầu tư quốc tế. Trong cuộc trò chuyện đầu Xuân Bính Ngọ với Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ, ông Phan Duy Hưng, Giám đốc, Chuyên gia phân tích cấp cao VIS Rating cho rằng, việc chuẩn hóa năng lực tín nhiệm không chỉ giúp nhà đầu tư đánh giá, phân hóa rủi ro giữa các tổ chức phát hành – trong đó có ngân hàng, đồng thời cũng hộ trợ hiện thực hóa mục tiêu thu hút dòng vốn ngoại, thúc đẩy thị trường tài chính phát triển bền vững và hiệu quả

XẾP HẠNG TÍN NHIỆM ĐANG DẦN TRỞ THÀNH NGÔN NGỮ CHUNG GIỮA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM VÀ NHÀ ĐẦU TƯ QUỐC TẾ. TRONG CUỘC TRÒ CHUYỆN ĐẦU XUÂN BÍNH NGỌ VỚI TẠP CHÍ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH TIỀN TỆ, ÔNG PHAN DUY HƯNG, GIÁM ĐỐC, CHUYÊN GIA PHÂN TÍCH CẤP CAO VIS RATING CHO RẰNG, VIỆC CHUẨN HÓA NĂNG LỰC TÍN NHIỆM KHÔNG CHỈ GIÚP NHÀ ĐẦU TƯ ĐÁNH GIÁ, PHÂN HÓA RỦI RO GIỮA CÁC TỔ CHỨC PHÁT HÀNH – TRONG ĐÓ CÓ NGÂN HÀNG, ĐỒNG THỜI CŨNG HỘ TRỢ HIỆN THỰC HÓA MỤC TIÊU THU HÚT DÒNG VỐN NGOẠI, THÚC ĐẨY THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ HIỆU QUẢ

Phóng viên: Dù còn những áp lực nhất định liên quan đến chất lượng tài sản, hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn đang duy trì được triển vọng ổn định. Theo ông, đâu là những yếu tố nền tảng quan trọng nhất đang đóng vai trò “điểm tựa” cho đánh giá này?

Ông Phan Duy Hưng: Đầu tiên phải kể đến là yếu tố môi trường kinh doanh được cải thiện. Đẩy mạnh đầu tư công, tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư FDI và thặng dư thương mại, cùng với nhiều chính sách của Chính phủ nhằm giải quyết các vướng mắc về pháp lý đã thúc đẩy hoạt động kinh doanh, đẩy mạnh nhu cầu tín dụng trong trong các ngành chính mà ngân hàng cho vay như sản xuất, thương mại, xây dựng và bất động sản. Bên cạnh đó, việc mục tiêu tăng trưởng tín dụng trong năm 2026 được định hướng ban đầu ở mức 15%, thấp hơn so với mức tăng trưởng 19,1% của năm 2025, cùng với việc kiểm soát tốc độ tăng trưởng cho vay lĩnh vực bất động sản sẽ dần góp phần hạn chế nguy cơ tăng trưởng nóng, giúp định hướng tín dụng vào những lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Đi kèm với đó, mặt bằng lãi suất tiền gửi cao hơn từ quý IV/2025 sẽ giúp các ngân hàng thu hút tăng trưởng tiền gửi mạnh mẽ hơn và giảm bớt áp lực thanh khoản.

Ngoài ra, trước áp lực về chất lượng tài sản và chi phí vốn tăng lên, việc các ngân hàng giữ được khả năng sinh lời ổn định – đặc biệt từ các ngân hàng tư nhân quy mô lớn và một số ngân hàng quốc doanh – cũng giúp hỗ trợ cho hồ sơ tín nhiệm của các ngân hàng. Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản bình quân (ROAA) của toàn ngành giữ ổn định ở mức 1,5% so với cùng kỳ năm trước (tính đến hết quý IV/2025), nhờ vào thu nhập tăng từ phí dịch vụ và thu hồi nợ xấu. Tuy vậy, các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ vẫn chịu áp lực đáng kể trong việc cải thiện khả năng sinh lời, do môi trường cạnh tranh khốc liệt ở cả mảng cho vay và huy động tiền gửi, cùng với gánh nặng dự phòng và rủi ro nợ xấu.

Phóng viên: Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, hồ sơ tín nhiệm của các ngân hàng Việt Nam đã có những cải thiện rõ rệt trong đánh giá của các tổ chức xếp hạng quốc tế. Theo ông, đâu là những thay đổi mang tính cấu trúc quan trọng nhất đã góp phần nâng cao năng lực tín nhiệm của hệ thống ngân hàng trong giai đoạn vừa qua?

Ông Phan Duy Hưng: Luật Các Tổ chức Tín dụng (TCTD) sửa đổi 2024 và các quy định cập nhật gần đây, ví dụ như quy định mới về tỷ lệ an toàn vốn, giúp củng cố quản trị rủi ro của các ngân hàng và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Luật sửa đổi đã củng cố kỳ vọng của chúng tôi về sự hỗ trợ của Chính phủ đối với các ngân hàng trong những trường hợp cần thiết. Ngoài ra, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các TCTD 2024, với điểm nhấn đáng chú ý là luật hóa các quy định về thu giữ tài sản bảo đảm tại Nghị quyết 42/2017/QH14, qua đó tăng cường đáng kể khả năng thu hồi nợ xấu.

Bên cạnh các thay đổi về chính sách, bản thân các ngân hàng tại Việt Nam cũng đã cải thiện năng lực độc lập của mình trong 10 năm qua, thông qua: Củng cố cấu trúc nguồn vốn nhờ cải thiện tỷ lệ tiền gửi CASA chi phí thấp, đặc biệt ở các ngân hàng quốc doanh và ngân hàng tư nhân lớn, từ đó hỗ trợ cho hoạt động cho vay; cải thiện khả năng sinh lời nhờ mức biên lãi ròng (NIM) cao hơn, thông qua việc đẩy mạnh cho vay bán lẻ lợi suất cao.

Ngoài ra, các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng tư nhân quy mô lớn, cũng ngày càng đa dạng hóa thu nhập ngoài lãi đến từ phí, thẻ tín dụng, bảo hiểm, tư vấn, phân phối trái phiếu. Khả năng sinh lời cải thiện cùng với khả năng thu hút vốn mới từ cổ đông chiến lược nước ngoài giúp các ngân hàng này tăng cường bộ đệm hấp thụ rủi ro.

Phóng viên: Bên cạnh những điểm sáng, theo ông, đâu là những rủi ro đáng chú ý nhất hiện nay đang tác động đến hồ sơ tín nhiệm của hệ thống ngân hàng?

Ông Phan Duy Hưng: Từ góc độ của chúng tôi, một số yếu tố rủi ro vẫn đang hiện diện trong hồ sơ tín nhiệm của các ngân hàng Việt Nam khi so sánh với các ngân hàng trong khu vực, đó là rủi ro quản trị, rủi ro thanh khoản và mức độ an toàn vốn.

Vấn đề tín dụng: tập trung cao, tăng trưởng nhanh chóng vào các lĩnh vực có rủi ro, chẳng hạn như bất động sản và xây dựng và cho vay bên liên quan, đều xuất phát từ rủi ro quản trị. Điều này sẽ khiến ngân hàng dễ bị tổn thương hơn khi các tập đoàn lớn gặp vấn đề, tác động tới tâm lý thị trường và tạo nên các đợt rút tiền gửi hàng loạt của khách hàng.

Một thách thức khác nằm ở chênh lệch về cơ cấu kỳ hạn trong hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng thương mại chủ yếu huy động tiền gửi ngắn hạn, trong khi nhu cầu vay dài hạn của doanh nghiệp lại rất lớn, đặc biệt là khi hoạt động giải ngân đầu tư công gia tăng tạo ra nhiều hoạt động kinh doanh cho các doanh nghiệp nội địa. Vấn đề thanh khoản trong hệ thống ngân hàng trở thành mối lo ngại ngày càng tăng, đặc biệt là đối với các ngân hàng nhỏ.

Mặt khác, xét trên bình diện khu vực, quy mô vốn và bộ đệm hấp thụ rủi ro của các ngân hàng Việt Nam vẫn còn ở mức khiêm tốn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ mức độ sinh lời còn hạn chế, khiến khả năng tạo vốn nội bộ chưa cao, trong khi các kế hoạch huy động vốn mới vẫn ở mức thận trọng.

Ngoài ra, mặt bằng lãi suất cao hơn cùng với tác động dần hiện hữu từ chính sách thuế quan của Mỹ sẽ tạo ra những yếu tố những thách thức, đặc biệt đối với các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ. Một số ngân hàng quy mô vừa và nhỏ vẫn đối mặt với rủi ro tài sản từ các khoản vay mua nhà mang tính đầu cơ. Khi lãi suất cho vay bắt đầu tăng, đòn bẩy tài chính cao gây áp lực lên khả năng trả nợ của khách hàng vay, đồng thời làm suy yếu nhu cầu đầu tư và khả năng thanh lý tài sản bảo đảm của những phân khúc này.

Tuy nhiên, một điểm tích cực mà chúng tôi ghi nhận trong năm 2026 là các ngân hàng quy mô nhỏ có kế hoạch tăng vốn đáng kể (nhiều ngân hàng quy mô tăng vốn mới chiếm trên 30% vốn chủ sở hữu), từ đó sẽ giúp cải thiện bộ đệm hấp thụ rủi ro của các ngân hàng này so với các ngân hàng quốc doanh.

Chúng tôi kỳ vọng có sự cải thiện nhẹ về dòng tiền hoạt động của một số doanh nghiệp bất động sản và năng lượng tái tạo đang gặp vấn đề chậm trả trái phiếu. Tuy nhiên, với mức đòn bẩy cao của các doanh nghiệp này, các ngân hàng vẫn sẽ phải tiếp tục tái cơ cấu khoản vay, hoặc thanh lý tài sản bảo đảm nhằm giảm thiểu rủi ro chậm trả.

Phóng viên: Việt Nam đang xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, qua đó nhằm thu hút mạnh hơn dòng vốn toàn cầu. Theo ông, hệ thống xếp hạng tín nhiệm cần đóng vai trò như thế nào để hỗ trợ mục tiêu này?

Ông Phan Duy Hưng: Khi thị trường phát triển, tính đa dạng hóa của các tổ chức phát hành/doanh nghiệp đi vay, cũng như mức độ phức tạp của giao dịch vay vốn sẽ gia tăng. Do đó, xếp hạng tín nhiệm giúp tăng tính minh bạch và là cầu nối giữa nhà đầu tư với tổ chức phát hành/doanh nghiệp đi vay.

Đối với tổ chức phát hành, việc sử dụng xếp hạng tín nhiệm giúp cung cấp cho đối tác góc nhìn độc lập về mức độ tín nhiệm của các công cụ nợ, mở rộng nhóm nhà đầu tư tiềm năng, từ đó giảm chi phí huy động vốn.

Đối với nhà đầu tư – đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài – xếp hạng tín nhiệm giúp họ đánh giá rủi ro của các doanh nghiệp Việt Nam khi đưa ra quyết định đầu tư. Ngoài ra, kết quả xếp hạng tín nhiệm cũng giúp các nhà đầu tư này định giá dựa trên mức độ rủi ro.

Dữ liệu lịch sử định về giá trái phiếu trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam cho thấy rủi ro tín dụng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ hết vào lãi suất phát hành/đi vay. Trong khi đó, tại các thị trường khu vực, các tổ chức phát hành và nhà đầu tư sử dụng xếp hạng tín nhiệm để xác định mức lãi suất trái phiếu phù hợp. Khi các thành viên thị trường ngày càng quen thuộc với xếp hạng tín nhiệm và bắt đầu áp dụng xếp hạng tín nhiệm trong việc phát hành các công cụ nợ, chúng tôi kỳ vọng rằng các điểm bất thường trong việc định giá tại thị trường Việt Nam sẽ giảm dần theo thời gian, cải thiện khả năng tiếp cận vốn và tăng tính hiệu quả của thị trường.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!