Vụ ‘tuồn’ 300 tấn lợn bệnh vào trường học: Luật sư nói gì?

03/04/2026 - 11:088 phút đọc

Nhiều lỗ hổng trong quy trình kiểm soát

Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) ngày 1/4/2026, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ NN&MT) cho rằng: "Với vai trò quản lý nhà nước thì đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, không chỉ làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh mà còn cho thấy kỷ luật, kỷ cương của lực lượng cán bộ thú y hiện nay chưa được thực thi theo đúng quy định.”

Lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y cũng cho biết, ngay trong ngày 30/3, Bộ đã tham mưu Thủ tướng ban hành Công điện số 26 về chấn chỉnh công tác kiểm soát giết mổ và tăng cường kỷ luật, kỷ cương. Đồng thời tăng cường kiểm soát việc cấp và sử dụng dấu kiểm dịch.

“Ngay trong tuần này Bộ sẽ thành lập đoàn công tác kiểm tra chuyên đề tại một số địa phương…”, ông Minh thông tin.

Lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y cũng cho biết, Bộ sẽ rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng quản lý theo chuỗi, tăng cường truy xuất nguồn gốc.

Ông Minh cho biết, bản chất của vấn đề nằm ở khâu đầu vào – tức là từ cơ sở chăn nuôi. Do đó, cần có giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất, giám sát dịch bệnh tại cơ sở, đến vận chuyển và tiêu thụ.

margin: 15px auto;" />

Liên quan đến quy định kiểm dịch hiện hành, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, theo pháp luật hiện nay, hoạt động kiểm dịch trong nội tỉnh không bắt buộc phải thực hiện. Trong bối cảnh sáp nhập địa giới hành chính, quy mô một tỉnh có thể tương đương 3–4 tỉnh trước đây, việc kiểm soát dịch bệnh càng trở nên phức tạp.

Với phạm vi rộng như vậy, việc kiểm soát dịch toàn bộ trong nội tỉnh là rất khó khăn. Đây là một trong những bất cập sẽ được Bộ tiếp tục rà soát, điều chỉnh trong thời gian tới.

Về khâu giết mổ và tiêu thụ sản phẩm, thực tế cho thấy vẫn còn những lỗ hổng trong quy trình kiểm soát. Theo quy định, việc kiểm dịch phải được thực hiện xuyên suốt từ trước, trong và sau giết mổ. Tuy nhiên, ở một số nơi, các khâu này chưa được thực hiện nghiêm, dẫn đến nguy cơ sản phẩm không bảo đảm an toàn vẫn được đưa ra thị trường.

Cụ thể, ngay từ khâu đầu vào, nếu công tác kiểm soát dịch bệnh tại cơ sở chăn nuôi chưa chặt chẽ, vật nuôi nhiễm bệnh có thể lọt vào khâu giết mổ. Trong quá trình giết mổ, việc phát hiện dấu hiệu bệnh lý cũng chưa được thực hiện đầy đủ. Đến khâu kiểm soát sau giết mổ, nếu tiếp tục buông lỏng, rủi ro mất ATTP sẽ gia tăng.

Bên cạnh đó, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cũng cho biết, dù hệ thống quy định đã đầy đủ, nhưng việc tổ chức thực hiện tại một số địa phương chưa nghiêm. Do đó, thời gian tới, Bộ sẽ tăng cường rà soát, kiểm tra việc chấp hành quy định tại các cơ sở giết mổ, đồng thời có giải pháp khắc phục những tồn tại trong toàn bộ chuỗi.

Bộ cũng sẽ phối hợp với các địa phương và các bộ, ngành liên quan để kịp thời phát hiện, xử lý các cơ sở không đủ điều kiện. Định hướng là từng bước đưa hoạt động giết mổ vào các cơ sở tập trung, bảo đảm điều kiện vệ sinh, thú y theo quy định.

Một nội dung quan trọng khác là tăng cường kỷ cương trong công tác kiểm dịch tại cơ sở. Dù đã có quy định và quy trình cụ thể, nhưng một số nơi vẫn chưa thực hiện nghiêm túc. Bộ sẽ tiếp tục siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm của lực lượng thú y, bảo đảm kiểm dịch thực chất, hiệu quả.

Ai phải chịu trách nhiệm?

Vụ việc gây rúng động khi chỉ trong thời gian ngắn 3.600 con lợn bệnh với 300 tấn thịt bẩn đã có sự tiếp tay của cán bộ kiểm dịch được “tuồn” vào các trường học. Cơ quan công an đang điều tra và mở rộng vụ án, cơ quan quản lý cuống cuồng vào cuộc, song ai sẽ phải chịu trách nhiệm về vụ việc này?

Luật sư Ngô Quang Thắng, Công ty Luật TNHH DVL Lawfirm, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết, các quy định về giết mổ, an toàn thực phẩm (ATTP) đã tương đối đầy đủ.

Cụ thể, Luật ATTP số 55/2010/QH12 đã quy định rất rõ các hành vi bị cấm, trong đó: Khoản 2 Điều 5 cấm sử dụng nguyên liệu thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không bảo đảm an toàn để sản xuất, chế biến thực phẩm; Khoản 4 Điều 5 cấm sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc chết không rõ nguyên nhân, bị tiêu hủy để sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

“Như vậy, nếu có căn cứ xác định lợn bệnh, thậm chí lợn chết, đã bị đưa vào giết mổ, hợp thức hóa hồ sơ rồi đưa vào chuỗi lưu thông thực phẩm, thì hành vi đó đã xâm phạm trực tiếp điều cấm của luật”, Luật sư nhấn mạnh.

Điều 6 Luật ATTP cũng quy định rõ: Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm thì tùy tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vi phạm quy định của Luật này hoặc các quy định khác của pháp luật về ATTP thì cũng có thể bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ở góc độ pháp luật chuyên ngành về thú y, Luật Thú y 2015 và cụ thể Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) trước đây, quy định về kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y, đã thiết lập một quy trình kiểm soát rất chặt chẽ.

Cụ thể, Điều 4 quy định động vật đưa vào giết mổ phải khỏe mạnh và có nguồn gốc rõ ràng; Điều 5 quy định trước khi giết mổ phải kiểm tra hồ sơ, giấy kiểm dịch, kiểm tra lâm sàng, trường hợp phát hiện động vật có dấu hiệu mắc bệnh truyền nhiễm thì phải cách ly, tách riêng, theo dõi và xử lý; Điều 6 quy định sau giết mổ nếu phát hiện bệnh tích ở thân thịt, phủ tạng thì phải đánh dấu, tách riêng, đưa đến khu xử lý và chỉ sản phẩm bảo đảm yêu cầu vệ sinh thú y mới được đóng dấu kiểm soát giết mổ; tiếp đó, các Điều 10, 11, 12 và 13 còn quy định rõ nguyên tắc và biện pháp bắt buộc đối với động vật, sản phẩm động vật không bảo đảm yêu cầu vệ sinh thú y, bao gồm cách ly, lập biên bản, lấy mẫu, giám sát xử lý, tạm dừng giết mổ, tiêu hủy bắt buộc hoặc chuyển mục đích sử dụng.

“Rõ ràng quy định rất đầy đủ. Vì vậy, nếu các chủ thể liên quan vẫn cố tình đưa lợn bệnh, lợn chết vào giết mổ rồi hợp thức hóa để đưa ra thị trường, thì đây không thể được xem là sai sót nghiệp vụ đơn thuần, mà là hành vi cố ý làm trái quy định pháp luật, bất chấp toàn bộ cơ chế kiểm soát bắt buộc mà pháp luật đã đặt ra”, Luật sư phân tích.

Về chủ thể chịu trách nhiệm, Luật sư cho biết: Trước hết trách nhiệm trực tiếp thuộc về chủ cơ sở giết mổ, những người thu gom, vận chuyển, đưa lợn bệnh vào giết mổ và tiêu thụ ra thị trường, vì đây là nhóm trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm điều cấm của luật. Trách nhiệm tiếp theo thuộc về các cán bộ thú y, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ, nếu có căn cứ cho thấy họ đã bỏ qua quy trình, hợp thức hóa hồ sơ, xác nhận sai tình trạng động vật hoặc tiếp tay cho việc đưa lợn bệnh, lợn chết vào lò mổ. Ngoài ra, các đơn vị cung ứng, phân phối thực phẩm và các tổ chức bếp ăn tập thể, nếu biết hoặc trong điều kiện bình thường buộc phải biết nguồn thực phẩm không bảo đảm an toàn mà vẫn tiếp nhận, chế biến, cung cấp cho người tiêu dùng, thì cũng phải bị xem xét trách nhiệm pháp lý tương ứng.

“Về nguyên tắc, ai làm sai người đó chịu. Tuy nhiên không thể không đề cập đến trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ chủ quản và các địa phương”, Luật sư bày tỏ quan điểm.

Theo Luật sư, Luật Thú y, Luật ATTP , Nghị định 35/2025/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ NN&MT cũng đã quy định rất rõ trách nhiệm quản lý ngành. Ví dụ, Luật ATTP quy định Bộ NN&PTNN (nay là Bộ TN&MT) quản lý ATTP trong suốt quá trình sản xuất, thu gom, giết mổ, sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, kinh doanh…

”Do vậy, nếu kết quả kiểm tra, thanh tra cho thấy có dấu hiệu buông lỏng quản lý hoặc không thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ kiểm tra, giám sát theo quy định, thì cần xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định pháp luật,” Luật sư bày tỏ quan điểm.